KINH TẾ
Cập nhật 22:35 | 14/11/2019 (GMT+7)
.

Kiểm soát tính hợp pháp của sản phẩm gỗ

08:14 | 23/06/2019
Theo nghiên cứu của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Forest Trend, hiện chưa có quy trình để quản lý nguồn gốc gỗ hợp pháp trong Luật Đấu thầu. Hoạt động đấu thầu phải tuân thủ pháp luật đấu thầu và hệ thống pháp luật liên quan nhưng chưa đủ để kiểm soát tính hợp pháp của hàng hóa và không đủ so với khuôn khổ của tuân thủ Hiệp định VPA/FLEGT, có hiệu lực từ 1.6.2019.

Nhà nước là khách hàng lớn nhất

Việt Nam chính thức thực hiện Hiệp định đối tác tự nguyện về thực thi Luật Lâm nghiệp, quản trị rừng và thương mại lâm sản (VPA/FLEGT) ký với Liên minh châu Âu (EU) từ 1.6.2019. Trọng tâm của hiệp định là cam kết loại bỏ hoàn toàn gỗ lậu ra khỏi các chuỗi cung ứng gỗ, bao gồm chuỗi cung cấp sản phẩm xuất khẩu và sản phẩm tiêu thụ nội địa.

Ký kết VPA/FLEGT đánh dấu “vai trò kép” của Chính phủ khi vừa là người ban hành các quy định để bảo đảm tính hợp pháp của sản phẩm gỗ, vừa là đối tượng thụ hưởng các sản phẩm gỗ trong khuôn khổ các hoạt động mua sắm công hay còn gọi là nhóm người tiêu dùng. Chuyên gia phân tích chính sách thuộc Tổ chức Forest Trends Tô Xuân Phúc nêu vấn đề, khi VPA/FLEGT đi vào vận hành thì cũng giống như các cá nhân, hộ gia đình hay công ty tư nhân, Chính phủ cũng cần phải bảo đảm rằng toàn bộ các sản phẩm gỗ trong các hoạt động mua sắm công là hợp pháp. Chính phủ thực hiện mua sắm công có trách nhiệm sẽ lan tỏa thông điệp quan trọng tới các nhóm tiêu dùng khác trong xã hội về hành vi mua sắm của mình, từ đó thay đổi nhận thức và thói quen tiêu dùng; cùng với đó chuyển tải thông điệp quan trọng tới các nhà sản xuất và khuyến khích các doanh nghiệp tuân thủ yêu cầu pháp luật và áp dụng công nghệ, môi trường sản xuất an toàn và thân thiện mới môi trường.

Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Nguyễn Thị Thu Trang cho biết, gỗ hợp pháp phải là các sản phẩm gỗ được khai thác hoặc nhập khẩu và sản xuất phù hợp với quy định luật pháp của Việt Nam. Gỗ hợp pháp bảo đảm tuân thủ các quy định về pháp luật đất đai, pháp luật lâm nghiệp, pháp luật kinh doanh - đầu tư, pháp luật lao động, pháp luật môi trường, pháp luật thuế, pháp luật thương mại và các quy định pháp luật khác về sở hữu trí tuệ, xuất nhập khẩu.

Bà Trang cho biết, nhóm nghiên cứu của VCCI đã tiến hành rà soát 13.000 hồ sơ mời thầu trên mạng lưới đấu thầu quốc gia và lọc ra 100 bộ hồ sơ mời thầu sản phẩm gỗ từ năm 2016 - 2018. Trong số này có 11% hồ sơ có yêu cầu mua hàng gỗ quý - loại gỗ có rủi ro cao về nguồn gốc gỗ hợp pháp; 80% số hồ sơ không có yêu cầu về nguồn gốc gỗ.

Hiện chưa có thống kê chính xác về quy mô mua sắm công đồ gỗ nhưng theo bà Trang, Nhà nước chi 20 - 30% ngân sách hàng năm cho mua sắm công nên đây được cho là khách hàng lớn nhất trong thị trường gỗ. Tuy nhiên, theo nghiên cứu của VCCI và Forest Trend, hiện tại không có quy trình nào để quản lý nguồn gốc gỗ hợp pháp trong Luật Đấu thầu. Hoạt động đấu thầu phải tuân thủ pháp luật đấu thầu và hệ thống pháp luật liên quan nhưng nguyên tắc này không đủ để kiểm soát tính hợp pháp của hàng hóa. Như vậy có thể thấy, Luật Đấu thầu mới có điều kiện về tính hợp lệ của hàng hóa dịch vụ nhưng khái niệm về “hợp lệ” có nghĩa là có chất lượng tuân thủ quy định về chất lượng của lãnh thổ nơi xuất xứ và có các dịch vụ liên quan. Khái niệm này không đủ so với khuôn khổ của tuân thủ VPA/FLEGT và có giá trị pháp lý thấp.

Cần hướng dẫn cụ thể

Bà Trang kiến nghị, cần bổ sung điều kiện về tính hợp pháp của hàng hóa, dịch vụ trong các mẫu về hồ sơ mời thầu và mẫu hợp đồng. Người lập hồ sơ mời thầu cũng cần được hướng dẫn, đào tạo, lưu ý về yêu cầu hỗ trợ hợp pháp trong các gói thầu mua sắm gỗ cho các đơn vị mời thầu và đối với các đơn vị mua sắm, thụ hưởng cũng cần có tuyên truyền để nhận thức đúng về yêu cầu gỗ nguyên liệu và yêu cầu về tính hợp pháp của gỗ.

Để bảo đảm tính hợp pháp của sản phẩm gỗ trong mua sắm công tại Việt Nam, cần có sự phối hợp tự nguyện giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Hàng hóa nào cũng có đặc thù riêng, trong khi chờ đợi sửa đổi luật, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ đấu thầu, Cục Quản lý đấu thầu Nguyễn Thị Diệu Phương cho rằng, giải pháp trước mắt là cần ban hành thông tư hay sổ tay hướng dẫn cụ thể hơn đối với việc mua bán sản phẩm gỗ, sau đó bắt buộc triển khai trong thực tiễn.

Bà Nguyễn Tường Vân, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ và Hợp tác quốc tế, Tổng cục Lâm nghiệp - thành viên Đoàn đàm phán VPA/FLEGT Việt Nam cho biết, việc xây dựng Nghị định quy định hệ thống bảo đảm gỗ hợp pháp Việt Nam cho phù hợp với Luật Lâm nghiệp và Hiệp định VPA/FLEGT là cần thiết và đang được tiến hành. Tuy nhiên, giữa quy định chuyên ngành của Luật Lâm nghiệp và Luật Đấu thầu về quy định trong hồ sơ mời thầu còn có khoảng trống. Như được đề cập ở trên, Luật Đấu thầu chỉ quy định bên mua sắm hàng hóa phải là hợp pháp, mà gỗ cũng là hàng hóa bình thường như các hàng hóa khác. Trong khi đó, rất ít các cơ quan mua sắm biết được Thông tư  27 của Bộ NN - PTNT quy định về quản lý và truy xuất nguồn gốc gỗ hợp pháp. “Do đó chúng tôi sẽ phải tăng cường phổ biến về Thông tư này” bà Vân chia sẻ.

Tuệ Anh
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang