XÃ HỘI
Cập nhật 18:18 | 21/07/2019 (GMT+7)
.

Tăng thuế - giải pháp “cùng thắng” giảm hút thuốc lá

07:57 | 07/05/2019
Nhiều chuyên gia cho rằng, để đạt được mục tiêu giảm tỷ lệ hút thuốc từ 45,3% năm 2015 xuống 39% vào năm 2020 và đạt được các mục tiêu trong Chiến lược quốc gia về Phòng, chống tác hại thuốc lá, cần áp dụng chính sách tăng thuế thuốc lá mạnh vào năm 2019.

Giá thuốc lá còn rẻ

Theo các chuyên gia, một trong những lý do khiến tỷ lệ hút thuốc lá ở Việt Nam còn cao là do thuế và giá thuốc lá ở Việt Nam còn thấp, dẫn tới thuốc lá ngày càng trở nên dễ mua hơn và làm gia tăng gánh nặng bệnh tật, tử vong liên quan đến thuốc lá ở Việt Nam. Chính sách thuế thuốc lá ở Việt Nam hiện không đủ mạnh vì chỉ áp dụng cách tính thuế theo tỷ lệ phần trăm và áp dụng giá tính thuế dựa trên giá xuất xưởng.

Cụ thể, hiện Việt Nam áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá ở mức 70% giá xuất xưởng và nếu tính theo giá bán lẻ, mức thuế này chỉ chiếm khoảng 36% giá bán lẻ thuốc lá. Tỷ lệ này thấp hơn rất nhiều so với trung bình thế giới (56%), thấp hơn đa số các nước ASEAN (Thái Lan 73%, Singapore 66%, Brunei 62%) và cách xa so với khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới WHO (70%).


Tăng thuế thuốc lá sẽ giúp giảm tỷ lệ hút thuốc Nguồn: ITN

Theo tính toán thì trong 20 năm qua, giá thuốc lá sau khi đã điều chỉnh lạm phát hầu như không tăng trong khi thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam vẫn tăng đều đặn hàng năm nên thuốc lá ngày càng trở nên dễ tiếp cận về phương diện giá. Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam Kidong Park chỉ ra thực tế, theo dữ liệu của WHO, giá thuốc ở Việt Nam quá rẻ so với các quốc gia, với giá 1 bao thuốc rẻ nhất chỉ là 6.000 đồng/bao, phổ biến là ở mức dưới 20 nghìn đồng/bao, dẫn tới bất kỳ đối tượng, độ tuổi nào cũng dễ dàng mua được.

Nguyên Giám đốc Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam Phạm Thị Hoàng Anh cho rằng, giải pháp hữu hiệu để hạn chế thuốc lá là tăng thuế thuốc lá. Thuế cao hơn sẽ được chuyển hóa vào giá và làm tăng giá thuốc lá. Người tiêu dùng phản ứng với sự tăng giá bằng cách giảm tiêu dùng. Tăng thuế thuốc lá đặc biệt có hiệu quả đối với nhóm trẻ và vị thành niên. Ước tính khi tăng thuế để giá tăng 10% thì tỷ lệ giảm tiêu dùng ở nhóm này cũng là 10% hoặc cao hơn. Đối với nhóm người nghèo thì đa phần họ sử dụng dòng thuốc lá rẻ, khi tăng giá sẽ giúp giảm tiêu dùng. Nhờ đó giảm rất nhiều gánh nặng bệnh tật liên quan đến ung thư, tim mạch - những bệnh gây ra gánh nặng rất lớn đối với các gia đình và xã hội.

Giải pháp “cùng thắng”

Theo một số kết quả nghiên cứu, tăng thuế thuốc lá để đẩy giá bán lẻ tăng thêm 10% sẽ giúp giảm 4% tiêu dùng thuốc lá tại các nước có thu nhập cao và giảm khoảng 5% tại các nước có thu nhập thấp và trung bình. Đối với Việt Nam để giảm tỷ lệ nam giới hút thuốc lá xuống còn 39% vào năm 2020 cần phải áp dụng phương án thuế hỗn hợp, nghĩa là kết hợp thu theo thuế suất tỷ lệ và thuế suất tuyệt đối với mức tăng 5.000 đồng/bao.

Trước ý kiến cho rằng, việc tăng thuế sẽ là nguyên nhân làm tình trạng buôn lậu thuốc lá ngày càng gia tăng và phức tạp, đại diện Văn phòng WHO tại Việt Nam Nguyễn Tuấn Lâm cho biết, ở Việt Nam buôn lậu thuốc lá thực chất không có mối tương quan với mức thuế tiêu thụ đặc biệt cao hay thấp. Điều này cũng được thể hiện trong kinh nghiệm từ nghiên cứu về tiêu dùng thuốc lá lậu và bài học kinh nghiệm từ các quốc gia khác. Cụ thể qua phân tích số liệu từ 76 quốc gia cho thấy tại các quốc gia có mức giá thuốc lá thấp, tình trạng buôn lậu thậm chí lại xảy ra nhiều hơn so với những quốc gia có mức giá và thuế thuốc lá cao. Hơn nữa, nhiều quốc gia đã kiểm soát buôn lậu thuốc lá thành công ngay cả khi thuế và giá thuốc lá tăng cao.

Nhiều chuyên gia cho rằng, tăng thuế là một giải pháp “cùng thắng” (win - win) cho Việt Nam bởi vừa tăng thu cho ngân sách nhà nước, đồng thời giảm được nguy cơ gây bệnh tật và tử vong liên quan đến thuốc lá trong tương lai, giảm chi tiêu chăm sóc sức khỏe, ngăn ngừa thanh thiếu niên hút thuốc và nhiều người được cứu sống. Theo điều tra của WHO, trên phạm vi toàn cầu khi tăng thuế thuốc lá 10% sẽ làm tăng thu thuế chính phủ trung bình khoảng 7%. Còn với Việt Nam, việc áp dụng bổ sung thuế tuyệt đối 2.000 đồng/bao sẽ giảm tỷ lệ hút thuốc từ 45,3% (2015) xuống 42% (2020), giảm được 600.000 người hút thuốc, giúp tăng 6.300 tỷ đồng/năm. Còn việc bổ sung thuế 5.000 đồng/bao sẽ giúp giảm được 6,3%, đạt mục tiêu quốc gia về giảm tỷ lệ hút thuốc (39%), đồng thời ngân sách tăng thêm 10.700 tỷ đồng/năm.

Đỗ Quyên
Xem tin theo ngày:
LAO ĐỘNG
13:32 17/07/2019
Ngày 17.7, tại Hà Nội, Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội), Tổ chức lao động quốc tế (ILO) đã tổ chức Hội thảo rà soát giữa kỳ Chương trình hợp tác Quốc gia Việt Nam - ILO về việc làm bền vững giai đoạn 2017-2021. Hội thảo nhằm đánh giá tiến độ và hiệu quả triển khai giai đoạn đầu của Chương trình; rút kinh nghiệm và đề xuất các chỉnh sửa để thúc đẩy hiệu quả của Chương trình trong giai đoạn sau.
Quay trở lại đầu trang