XÃ HỘI
Cập nhật 00:20 | 26/08/2019 (GMT+7)
.

Tọa đàm “Vấn nạn buôn lậu thuốc lá- Những vấn đề đặt ra”

21:18 | 13/11/2018
Sản xuất kinh doanh thuốc lá là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, được quản lý chặt chẽ theo Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá, Nghị định 67/2013/NĐ-CP. Việt Nam cũng là một trong những quốc gia đi đầu trong việc thực thi Công ước khung về kiểm soát thuốc lá của Tổ chức Y tế thế giới... Trong nhiều năm qua, ngành thuốc lá đã đóng góp vào ngân sách nhà nước, tạo công ăn việc làm ổn định cho hàng triệu lao động,...

Tuy nhiên, trong khi sản xuất kinh doanh thuốc lá trong nước được quản lý theo các quy định nghiêm ngặt thì nhiều năm qua, việc buôn lậu thuốc lá vẫn là một vấn nạn chưa được xử lý triệt để. Thủ đoạn của các đối tượng buôn lậu thuốc lá ngày càng tinh vi, trong khi lực lượng quản lý thị trường không đủ phương tiện hiện đại đáp ứng nhiệm vụ. Về mặt chính sách cũng đang có những khe hở như trốn được tất cả các loại thuế gồm thuế tiêu thụ đặc biệt 70%; đóng góp Quỹ phòng chống tác hại thuốc lá 1,5%; thuế giá trị gia tăng 10%; và thuế nhập khẩu 135%... mang lại lợi nhuận lớn nên đối tượng buôn lậu hết sức liều lĩnh…

Từ năm 2019, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá nội địa tăng lên 75%, sẽ khiến giá thuốc lá tăng cùng với những thách thức trong đấu tranh với tội phạm buôn lậu.

Với chủ đề “Vấn nạn buôn lậu thuốc lá – Những vấn đề đặt ra”, Báo Đại biểu Nhân dân mong muốn Tọa đàm từ chia sẻ ý kiến các đại biểu Quốc hội, các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý về thực trạng và thách thức trong lĩnh vực phòng, chống buôn lậu thuốc lá, cũng như nhận diện hành vi, thủ đoạn buôn lậu thuốc lá đang diễn ra rất phức tạp, đánh giá những mặt được và chưa được trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Từ đó, tiếp tục hoàn thiện các cơ chế, chính sách, sửa đổi, bổ sung hệ thống văn bản quy phạm pháp luật để nâng cao hiệu quả hoạt động phòng, chống buôn lậu thuốc lá.

Các khách mời tham gia Tọa đàm gồm:

- Ông Nguyễn Đức Kiên, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội;

- Ông Nguyễn Sỹ Cương, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội;

- Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội;

- Ông Lưu Bình Nhưỡng, Phó trưởng Ban Dân nguyện của UBTVQH;

- Ông Hoàng Văn Cường, đại biểu Quốc hội, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân;

- Ông Nguyễn Khánh Quang, Phó Cục trưởng Cục Điều tra chống buôn lậu, Tổng cục Hải quan;

- Ông Nguyễn Văn Hiệp, Phó Cục trưởng, Cục Phòng chống ma túy và tội phạm Bộ đội Biên phòng;

- Ông Nguyễn Anh Tuấn, Đại diện Tổng cục Quản lý thị trường, Bộ Công thương;

- Ông Vũ Văn Cường, Chủ tịch Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam;

- Ông Hồ Lê Nghĩa, Chủ tịch HĐTV Tổng Công ty thuốc lá Việt Nam.

Trân trọng kính mời bạn đọc theo dõi nội dung Tọa đàm tại đây:


Quang cảnh Tọa đàm. (Ảnh: Quang Khánh) 

Nhức nhối vấn nạn buôn lậu thuốc lá

Nhà báo Nguyễn Quốc Thắng: Theo đánh giá của Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả (Ban chỉ đạo 389) cho thấy, tình hình số vụ buôn lậu thuốc lá mà các cơ quan chức năng phát hiện, bắt giữ thời gian qua chỉ chiếm tỷ lệ khiêm tốn so với thực trạng hiện nay. Đặc biệt là vào dịp những tháng cuối năm, tình trạng buôn lậu thuốc lá lại gia tăng và diễn biến phức tạp, nhất là tại địa bàn các tỉnh biên giới Tây Nam.

Thưa ông Nguyễn Khánh Quang, ông có thể nêu khái quát về thực trạng vấn nạn buôn lậu thuốc lá hiện nay?


Ông Nguyễn Khánh Quang, Phó Cục trưởng Cục Điều tra chống buôn lậu, Tổng cục Hải quan. (Ảnh: Quang Khánh) 

Ông Nguyễn Khánh Quang: Hiện nay, lực lượng Hải quan cũng như các ngành chức năng khác chưa có lực lượng chuyên trách về chống buôn lậu thuốc lá, mà chỉ có lực lượng chống buôn lậu ma túy, còn lại lực lượng gộp chung lại có nhiệm vụ phòng chống, ngăn chặn buôn lậu tất cả các mặt hàng.

Qua những năm gần đây, tình hình buôn lậu thuốc lá luôn diễn biến phức tạp, chỉ có thể tăng giảm, có thể sôi động hoặc kém sôi động trong từng giai đoạn, chưa bao giờ có dấu hiệu chấm dứt. Và buôn lậu thuốc lá diễn ra ở tất cả các tuyến biên giới: biên giới đường bộ rất dài từ phía Bắc, phía Tây Bắc giáp Lào, Tây Nam giáp Campuchia, tuyến biển. Tuyến biển buôn lậu một cách trực tiếp, ai cũng có thể nhìn thấy, và chiêu thức tinh vi với việc gửi các lô hàng đi vào các cảng của chúng ta, và đặc biệt tuyến hàng không cũng có với việc tuồn các loại thuốc là đắt tiền như xì gà.

Qua số liệu của ngành Hải quan, từ năm 2014 đến 2018, ngành Hải quan đã bắt 1.033 vụ, 153 đối tượng, số lượng thuốc lá gần 3 triệu bao, xử lý hành chính hơn 800 vụ, xử lý hình sự có 1 vụ, số đối tượng xử lý hình sự có 18 đối tượng. Như vậy là lực lượng hải quan bắt khá nhiều, nhưng việc xử lý hình sự còn ít, trong 4 năm mới xử lý hình sự được 01 vụ.

Nhà báo Nguyễn Quốc Thắng: Có ý kiến cho rằng nguồn cung của thuốc lá nhập lậu được các đối tượng buôn lậu, vận chuyển, mua bán trên các tuyến biên giới, trong đó nổi bật là một số tỉnh biên giới Tây Nam giáp với nước bạn Campuchia. Cụ thể, các đối tượng vận chuyển thuốc lá điếu nhập lậu đa phần là chủ phương tiện, lái xe. Sử dụng phương thức thủ đoạn tinh vi như lợi dụng đêm tối, cất giấu, chia nhỏ thuốc lá nhập lậu, cấu giấu trong vách ngăn xe ô tô. Đặc biệt một số phương tiện xe khách thiết kế hầm chứa thuốc lá điếu nhập lậu nhằm qua mắt lực lượng chức năng hoặc vận chuyển bằng xe mô tô đi thành từng đoàn, khi phát hiện có lực lượng chức năng kiểm tra thì báo hiệu cho nhau để trốn tránh.

Thưa ông Nguyễn Anh Tuấn, đại diện Tổng cục Quản lý thị trường, Bộ Công Thương, với phương thức tinh vi, manh động, liều lĩnh, buôn lậu thuốc lá thực sự trở thành vấn nạn nhức nhối ở khu vực vùng biên?


Ông Nguyễn Anh Tuấn, Đại diện Tổng cục Quản lý thị trường, Bộ Công thương. (Ảnh: Quang Khánh) 

Ông Nguyễn Anh Tuấn: Như ông Nguyễn Khánh Quang, Phó Cục trưởng Cục Điều tra chống buôn lậu, Tổng cục Hải quan đã đánh giá tình hình ngoài các tuyến biên giới, thì trong nội địa thuốc lá buôn lậu cũng rất phức tạp. Đặc biệt là các khu vực chợ An Lạc, TP Hồ Chí Minh và các khu vực Hàng Mành, Hà Nội là những điểm nóng của buôn lậu thuốc lá trong thời gian vừa qua. Phương thức không mới tuy nhiên các đối tượng vận chuyển thì ngày một liều lĩnh, vận chuyển bằng mô tô, xe máy với tốc độ rất cao để lực lượng chức năng không thể ngăn chặn được. Họ liều lĩnh tính mạng và sẵn sàng đâm thẳng vào lực lượng chặn bắt ở khu vực biên giới như hải quan hay biên phòng. Các đối tượng đó sẵn sàng dùng công cụ vũ khí thô sơ để chống lại lực lượng chức năng, gây thương tích cho các chiến sĩ làm nhiệm vụ. Ngoài ra, còn có một khó khăn cho lực lượng chức năng là công cụ hỗ trợ trong công tác phòng chống buôn lậu, đặc biệt là buôn lậu thuốc lá đang còn thiếu, chưa đáp ứng được.

Nhà báo Nguyễn Quốc Thắng: Thưa ông Nguyễn Văn Hiệp, Phó Cục trưởng Cục Phòng chống ma túy và tội phạm Bộ đội Biên phòng, thực tế cuộc chiến chống buôn lậu thuốc lá luôn quyết liệt và vẫn chưa ngưng nghỉ trên dọc tuyến biên giới? 


Ông Nguyễn Văn Hiệp, Phó Cục trưởng, Cục Phòng chống ma túy và tội phạm Bộ đội Biên phòng. (Ảnh: Quang Khánh) 

Ông Nguyễn Văn Hiệp: Nhận thấy những tác động của nạn buôn lậu thuốc lá ảnh hưởng đến kinh tế và sức khỏe nên bộ đội biên phòng đã nghiêm túc trong công tác đấu tranh chống buôn lậu thuốc lá. Thực tế cuộc chiến chống buôn lậu thuốc lá luôn quyết liệt và vẫn chưa ngưng nghỉ trên dọc tuyến biên giới là bởi:

Thứ nhất, buôn lậu thuốc lá diễn ra trên biển, trên tuyến đường bộ, tập trung nhất là ở tuyến đường Việt Nam - Campuchia. Đặc điểm tuyến biển dài, đòi hỏi công tác tuần tra phải có lực lượng lớn, còn tuyến đường bộ Việt Nam - Campuchia phần lớn là kênh rạch, nhiều đường mòn, đường tắt qua biên giới nên công tác kiểm soát đã khó khăn, chưa nói đến công tác chống buôn lậu thuốc lá.

Thứ hai, phía chính quyền nước bạn không cấm đoán việc buôn thuốc lá nên có nhiều tụ điểm tập kết giáp biên, chỉ chờ cơ hội là vận chuyển sang Việt Nam. Bên cạnh đó, đặc điểm của mặt hàng thuốc lá là dễ vận chuyển, khiến tội phạm thuốc lá lợi dụng. Chưa kể, dân cư ở vùng biên giới đa số dân trí chưa được cao, đời sống khó khăn, nên họ càng dễ dàng bị lôi kéo tham gia đường dây buôn thuốc lá lậu. Phương thức vận chuyển thuốc lá cũng dễ dàng bằng nhiều phương tiện như xe máy, xuồng, ô tô... 

Thứ ba, phía nội địa nước ta, nhu cầu sử dụng thuốc lá lớn, đặc biệt là thuốc lá giá rẻ. Việc mua thuốc lá dễ dàng, các chủ đầu nậu chủ yếu là ở nội địa, người vận chuyển phần lớn là nhân dân ở khu vực biên giới đặt ra vấn đề chúng ta cần giải quyết, đó là chính sách cần có tính nghiêm khắc hơn.

Trong quá trình kiểm tra giám sát chống buôn lậu thuốc lá, chúng tôi thấy, đối tượng có sử dụng xuồng máy chạy với tốc độ cực lớn, đến nỗi lực lượng quản lý thị trường cũng như bộ đội biên phòng không có đủ trang thiết bị để đuổi theo được, khi hàng thuốc lá lên xuồng máy, hầu như là khó khăn bắt được. Trong khi đó, bộ đội biên phòng làm nhiều công tác khác chứ không chỉ làm nhiệm vụ chống buôn lậu thuốc lá, lực lượng mỏng. Tuy nhiên, nhận dạng được rằng, hoạt động buôn lậu thuốc lá có những tác hại cực lớn như ảnh hưởng sức khỏe do thuốc lá lậu chất lượng không đảm bảo sức khỏe, rồi ảnh hưởng kinh tế… nên lực lượng bộ đội biên phòng đã rất tích cực trong công tác phòng chống buôn lậu thuốc lá. Cụ thể, năm 2016, chúng tôi bắt, thu giữ được gần 1 triệu bao, 2017 gần 2,7 triệu bao, tính đến thời điểm tháng 8.2018 đã là 2 triệu bao. Nói đến con số này cũng để thấy rằng, tình hình buôn lậu chống thuốc lá của chúng ta rất phức tạp.

Tội phạm nói chung, tội phạm buôn lậu thuốc lá luôn chống lại người thi hành công vụ, dùng mọi biện pháp để chống người thi hành công vụ để tẩu tán thuốc lá. Tuy nhiên, lâu nay, bộ đội biên phòng tuần tra trên biên giới theo một đội hình tuần tra của Bộ Quốc phòng về chiến lược, phương án, vũ khí… do đó, rất may mắn, vẫn chưa xảy ra trường hợp ảnh hưởng nghiêm trọng nào.

Nhà báo Nguyễn Quốc Thắng: Hiện nay, người tiêu dùng không mấy khó khăn khi có nhu cầu hút thuốc lá đủ các loại nhãn hiệu trên thế giới từ Hero, Jet, 555… cho đến thuốc lá cuộn có sợi được nhập lậu đều được bày bán trên thị trường, từ hàng quán sang trọng cho đến các mẹt thuốc lá ở trong từng con hẻm, ngõ phố, xóm làng. 

Thưa ông Vũ Văn Cường, Chủ tịch Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam, với thực tế này cũng đồng nghĩa chúng ta không kiểm soát được chất lượng sản phẩm thuốc lá, nhất là hàm lượng các chất nicotin vượt quá mức cho phép người tiêu dùng, trong khi thuốc lá sản xuất trong nước được kiểm soát chặt chẽ, tuân thủ các quy định nghiêm ngặt về tiêu chuẩn?


Ông Vũ Văn Cường, Chủ tịch Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam. (Ảnh: Quang Khánh) 

Ông Vũ Văn Cường: Có thể nói đây là vấn đề nóng, bức xúc hiện nay, phóng sự vừa xem chúng ta có thể thấy tình hình buôn lậu thuốc lá đang diễn ra rất tinh vi, liều lĩnh, manh động. Theo điều tra của tổ chức quốc tế Oxford Economics, Việt Nam trở thành thị trường tiêu thụ thuốc lá lậu hàng đầu trong 14 quốc gia vùng lãnh thổ châu Á qua qua khảo sát bao gồm Indonesia, Thái Lan, Campuchia, Lào, Australia, Philippines, Hồng Kông… 

Có thể nói đây đã trở thành vấn nạn quốc gia. Theo số liệu chúng ta có được hàng năm, lượng thuốc lá lậu qua Việt Nam khoảng 1 tỷ bao, làm thất thoát ngân sách nhà nước hơn 10.000 tỷ đồng. Như các đại biểu đã phát biểu, các đối tượng sử dụng phương tiện hiện đại, xe phân khối lớn, ô tô, xuồng máy tốc độ cao… Có thể nói phương tiện của các đối tượng buôn lậu hiện đại, tốc độ nhanh hơn lực lượng chức năng, của các đơn vị quản lý thị trường, bộ đội biên phòng hay cảnh sát biển nên việc truy bắt khó khăn, khi bắt được thì các đối tượng chống trả quyết liệt. Ví dụ, năm 2016 quản lý thị trường Long An bắt được một tàu buôn lậu thuốc lá, các đối tượng đã chống trả làm một cán bộ quản lý thị trường hi sinh. Bên cạnh đó, còn có rất nhiều vụ vận chuyển bằng ô tô khi bị truy đuổi thì bỏ chạy gây tai nạn giao thông, gây chết người…

Nhận diện thách thức trong công tác phòng, chống buôn lậu thuốc lá

Nhà báo Nguyễn Quốc Thắng: Vâng, chúng ta vừa đi đến cùng một số vấn đề cơ bản nhất thực trạng buôn lậu thuốc lá đang diễn ra hiện nay. Thực tế cho thấy buôn lậu thuốc lá rất có sức hấp dẫn do lợi nhuận cao, thủ đoạn hoạt động phạm tội tuy không mới nhưng rất tinh vi, thuốc lá điếu nhập lậu vận chuyển thường bị phân tán, xé lẻ, ngụy trang kín đáo, trộn lẫn giữa các hàng hóa khác hoặc thuê mướn người khác vận chuyển bằng nhiều phương tiện khác nhau và không tập kết hàng như trước nhằm đối phó với cơ quan chức năng. Điều đáng quan tâm là chính từ buôn lậu thuốc lá đã làm ngân sách nhà nước thất thu tiền thuế. Bên cạnh đó, chất lượng không được kiểm soát của sản phẩm thuốc lá lậu trôi nổi trên thị trường là tiếng chuông cảnh báo về an toàn sức khỏe cho người tiêu dùng...

Đây quả thực là vấn đề đáng báo động trước thực trạng vấn nạn buôn lậu thuốc lá hiện nay, thưa ông Lưu Bình Nhưỡng?


Ông Lưu Bình Nhưỡng, Phó trưởng Ban Dân nguyện của UBTVQH. (Ảnh: Quang Khánh) 

Ông Lưu Bình Nhưỡng: Đây là một vấn đề đã kéo dài trong nhiều năm. Thực trạng buôn lậu này diễn ra liên tục và thường xuyên. Và tôi cho rằng đây là một thách thức vô cùng to lớn như các các đại biểu đã trình bày và thật sự chúng ta chưa có giải pháp. Nếu đánh giá về vấn đề này tôi nhận diện như sau:

Thứ nhất, tôi cho rằng trong trách nhiệm quản lý, sự quyết liệt của các cấp, ngành chưa được đánh giá sát sao, sự quyết liệt trong xử lý cũng chưa đến nơi đến chốn. Ngoài vấn đề lúng túng thì còn có hiện tượng thờ ơ. Chúng ta cũng không thể không đặt dấu hỏi nghi ngờ về dấu hiệu nhóm lợi ích, về sự bảo kê trong vấn đề này, không ngoại trừ ở đây những lợi ích liên quan đến tham nhũng. 

Thứ hai, là về thất thu thuế, tôi cho rằng 10.000 tỷ chưa phải lớn, chỉ tương đương với khoảng hai cây cầu. Nhưng chúng ta chưa tính đến các chi phí cho các lực lượng khác, ví dụ lực lượng biên phòng phải được trang bị các phương tiện, các công cụ hỗ trợ, thậm chí phải súng ống đạn dược, phải có đặc tình, tình báo.

Thứ ba, là về rủi ro con người. Vấn đề buôn lậu có thể dẫn đến thương vong, dẫn đến mất cán bộ quản lý, làm gia tăng các rủi ro vi phạm pháp luật, gia tăng thêm các tệ nạn, thậm chí có thể có các băng nhóm xã hội đen sẵn sàng bảo kê lợi ích, cạnh tranh. Và cũng chưa biết chất lượng ra sao mà chúng ta mang thuốc lá về.

Như vậy, tôi cho rằng nhận thức của chúng ta chưa đầy đủ, chưa xem xét hết mọi khía cạnh. Tác hại của vấn đề buôn lậu nếu chỉ dừng lại ở vấn đề kinh tế thì tôi cho là chúng ta chưa có sự quyết tâm.

Nhà báo Nguyễn Quốc Thắng: Thưa ông Nguyễn Sỹ Cương, Phó chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội, có nhiều ý kiến cho rằng một trong những nguyên nhân để vấn nạn thuốc lá lậu có cơ hội hoành hành thị trường là do mặt hàng này gọn nhẹ, dễ vận chuyển và mang lại siêu lợi nhuận tới 350%. Đây chính là mảnh đất màu mỡ cho buôn lậu thuốc lá và là thách thức lớn cho lực lượng chức năng?


Ông Nguyễn Sỹ Cương, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội. (Ảnh: Quang Khánh) 

Ông Nguyễn Sỹ Cương: Tôi đồng ý nhận định của ông Nguyễn Khánh Quang, Phó Cục trưởng Cục Điều tra chống buôn lậu, Tổng cục Hải quan là buôn lậu thuốc lá chưa bao giờ hết nóng bỏng, mà luôn ở trong tình trạng là có lúc ít, có lúc sôi động hơn. Trước những giải pháp quyết liệt của Chính phủ cũng như sự tăng cường của lực lượng chức năng trong những thời điểm nhất định thì có giảm bớt. Tuy nhiên, ngay cả khi chúng ta thấy im ắng thì thực sự tình trạng buôn lậu vẫn ngấm ngầm sôi động. Thực tế từ nhiệm kỳ QH trước, khi tôi chất vấn các trưởng ngành về buôn lậu, trong đó có buôn lậu thuốc lá, rất nhiều phóng viên báo chí cho tôi xem các clip về buôn lậu, đặc biệt là buôn lậu thuốc lá, tôi vẫn nung nấu tôi sẽ đi thực tiễn để tận mắt chứng kiến những tình trạng có thực.

Tôi đi hai chuyến, chuyến đầu thất bại. Đi xuống nơi giáp ranh giữa TP Hồ Chí Minh và Long An, chúng tôi cũng có liên hệ lực lượng chức năng, trong đó là lực lượng công an C74, không biết có nguồn tin gì không nhưng tình hình diễn ra không như tôi mong muốn.

Sau đó tôi đi một chuyến khác vào tháng 9.2017, sau chuyến đi đó, tôi đã có bài phát biểu trước QH, tổng hợp đầy đủ nhất để thấy rằng tình trạng buôn lậu quá khủng khiếp. Những địa phương tôi đi qua, vào tùy thời điểm, thuốc lá lậu vận chuyển một cách công khai và gần như không có ai cản trở, không có sự ngăn chặn của lực lượng chức năng. Khi chúng tôi đi Châu Đốc, vào buổi sáng đi quanh khu vực chợ mua bất kỳ loại thuốc lá nào cũng có. Lực lượng chức năng ngồi ở cổng chợ, nhưng đi vào chợ thuốc lá lậu bày bán rất nhiều. Giá cả thì rất khác nhau, mua ở ngoài thuốc lá Hero 160.000 - 170.000 đồng/cây (10 gói), nhưng vào chợ chỉ 70.000 - 120.000 đồng/cây. Khi tôi hỏi thì có người nói thuốc lá trong chợ là thuốc giả, chỉ 1 - 2 gói là thật, kể cả Long Xuyên cũng vậy.

Khi sang đến Long An vào lúc 12h30, thuốc lá lậu chở xe từng tốp, phần lớn người chở thuốc lá lậu lại là phụ nữ. Thời gian diễn ra khoảng hơn 1 giờ đồng hồ, không chịu sự quản lý của bất kỳ lực lượng chức năng nào. Tôi đi theo một tốp chở thuốc lá đến thị trấn Kiến Tường của tỉnh Long An, sau đó chui vào ngõ ngách và mất hút. Từ đây thuốc sẽ được đưa về TP Hồ Chí Minh, chợ Học Lạc. Tại chợ này, không có thuốc gì là không có, mua bao nhiêu cũng có và không cần dấu diếm. 

Sau khi tôi đưa việc này ra diễn đàn QH, nhiều ĐBQH nói với tôi, ngay Hà Nội ra chợ Hàng Mành, ra Lương Văn Can cũng có rất nhiều thuốc lậu. Theo như tôi biết, còn có nguồn thuốc lá lậu từ Campuchia sang, có những cơ sở sản xuất chỉ để nhập lậu vào Việt Nam.

Nói như vậy để thấy, tình trạng buôn lậu thuốc lá nếu như không quyết liệt trên mọi phương diện thì không thể nào ngăn chặn được. Trong khi người dân vùng biên đời sống khó khăn, nhàn rỗi sau mùa vụ cũng là một phần nguyên do. Quan trọng là nhận thức về thiệt hại cho nền kinh tế thì ít ai nắm được. Thuốc lá lậu không chịu quy định nào của pháp luật, từ thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng, cũng không phải nộp Quỹ Phòng chống tác hại thuốc lá nên cộng lại là siêu lợi nhuận, 350% không hề sai. Tất nhiên thuốc lá lậu cũng chịu sự quản lý của lực lượng chức năng một phần thôi nhưng vẫn quá dễ dàng nên tạo tâm lý dễ dàng thế thì tại sao không buôn lậu?

Nhà báo Nguyễn Quốc Thắng: Tình trạng buôn lậu thuốc lá ngày càng gia tăng về số lượng và diễn ra sôi động cả trên đất liền cũng như trên biển. Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia trên mặt trận đấu tranh chống buôn lậu thuốc lá sẽ tiếp tục gặp khó khăn khi từ năm 2019, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá nội địa tăng lên 75%. Việc tăng thuế cho mặt hàng thuốc lá trong nước phải chăng vô hình trung đã tạo chênh lệch kích thích cho thuốc lá lậu hoành hành, thưa ông Nguyễn Đức Kiên?


Ông Nguyễn Đức Kiên, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội. (Ảnh: Quang Khánh) 

Ông Nguyễn Đức Kiên: Lộ trình tăng thuế không phải bây giờ chúng ta mới đưa ra mà đã đưa ra từ năm 2017 với đa mục tiêu giảm tỷ lệ người buôn lậu thuốc lá, giảm tiêu thụ hút thuốc lá ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Khi thực hiện các cam kết, chúng ta có lộ trình điều  chỉnh từ 65% lên 70% và lên 75% vào 1.1.2019. Trong biện pháp phòng chống buôn lậu thuốc lá thì song song 2 vấn đề: vừa chế tài về pháp lý, vừa chế tài về kinh tế.  

Về chế tài lập pháp, cơ quan lập pháp - QH bước đầu cũng đã hình dung về những khó khăn trong mặt trận chống buôn lậu thuốc lá nói riêng và trong phòng, chống buôn lậu nói chung. Do đó, trong Pháp lệnh về quản lý thị trường và mới đây nhất là Quyết định 34/2018/QĐ-TTg quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Tổng cục Quản lý thị trường. Đây là một quyết định mạnh mẽ vì để thực hiện nghị quyết của Bộ Chính trị không phình tổ chức bộ máy, biên chế mới thì chúng ta tổ chức Tổng Cục quản lý thị trường trong Bộ Công thương theo Pháp lệnh vè quản lý thị trường. Đây cũng là một bước chuẩn bị lực lượng để đấu tranh phòng chống buôn lậu trên toàn tuyến biên giới trên đất liền, biển cũng như buôn lậu thuốc lá.

Hiện buôn lậu thuốc lá đang bị giằng xé giữa lợi nhuận chung xã hội với lợi nhuận của một bộ phận người dân ở khu vực biên giới, đặc biệt là tuyến biên giới Tây Nam. Để phòng chống buôn lậu, không có gì tốt hơn bằng các biện pháp kinh tế. Nếu chúng ta đảm bảo cho người dân ở khu vực biên giới họ có đời sống, nghề tốt hơn, có thu nhập và tuyên truyền tốt hơn thì vấn đề buôn lậu nói chung và buôn lậu thuốc lá nói riêng từng bước đẩy lùi.

Buôn lậu là vấn nạn không chỉ riêng đối với ngành thuốc lá mà còn là vấn đề chung đặt ra. Chúng tôi cũng đã phối hợp với các địa phương khi tham gia cùng với Tỉnh ủy, UBND xây dựng các kế hoạch phát triển KT - XH phục vụ cho Đại hội Đảng các cấp thì chúng tôi có chính sách đặc thù cho người dân khu vực biên giới, người dân khu vực biên giới ở các vùng trọng điểm có buôn lậu. Nói chống 100% thuốc lá lậu qua biên giới, dư luận xã hội thì yêu cầu như thế nhưng thực tế thì không thể đáp ứng 100%.

Nhà báo Nguyễn Quốc Thắng: Trong khi về mặt chính sách đang còn nhiều bất cập là nguyên nhân làm cho vấn nạn buôn lậu thuốc lá có điều kiện hoành hành thì thực tế lực lượng chống buôn lậu tại vùng biên, dù đưa ra nhiều giải pháp “đánh chặn” nhưng hiện nay tình trạng buôn lậu thuốc lá vẫn diễn ra phức tạp, đối tượng hoạt động tinh vi, liều lĩnh, sẵn sàng chống trả lại lực lượng chức năng làm nhiệm vụ, thưa ông Nguyễn Khánh Quang?

Ông Nguyễn Khánh Quang: Nếu nói về khó khăn thì có nhiều, nhưng có mấy khó khăn  như sau:

Thứ nhất, vấn nạn buôn lậu thuốc lá có thể lôi kéo được đông dân cư tham gia vào. Số lượng ít đi qua cửa khẩu thì còn có thể kiểm soát, chứ đi theo đường tiểu ngạch sang biên giới thì rất khó, nó có thể đi theo con nước, theo mùa. Mùa cạn, chúng ta có thể thấy rất rõ biên giới phía Tây Nam, việc đàn bò đàn trâu có thể từ Việt Nam sáng xuất cảnh đi sang Campuchia ăn cỏ, chiều lại về, việc qua biên giới quá dễ dàng nên việc buôn lậu thuốc lá cũng rất khó kiểm soát.

Thứ hai, các đối tượng buôn lậu chuyên nghiệp được trang bị rất tốt, tốc độ chạy của các phương tiện cực nhanh, lại cực kỳ sáng tạo. Gần đây, chúng tôi có hợp tác với lực lượng bảo vệ biên giới Quốc gia Anh, họ sẽ sang giúp phía Việt Nam một số phương tiện cano cao cấp có thể là đuổi được các phương tiện của lực lượng buôn lậu qua biên giới trên biển một cách nhanh nhất. Từ tháng 11.2018, tại Hà Nội, họ có đại diện tại Việt Nam với cam kết hỗ trợ toàn phần, còn với điều kiện như của chúng ta hiện nay thì khó có thể chống được buôn lậu thuốc lá.

Thứ ba, buôn lậu đi qua cửa khẩu một cách đàng hoàng, hợp pháp, vì tận dụng mọi loại hình buôn bán (hàng xuất quá cảnh) để có thể vận chuyển hàng. Do vậy, hàng thẩm lậu qua biên giới rất nhiều. Hoặc có thể hàng vận chuyển qua đường biển quốc tế, lực lượng kiểm soát của chúng ta còn hạn chế, không thể lúc nào cũng có thể theo sát được. Vì vậy, chỉ cần đối tượng ra khơi là đã khó có thể kiểm soát được rồi.

Thứ tư, chế tài xử lý chưa đủ sức răn đe, cho các nhóm đối tượng khác nhau. Không có sức mạnh nào có thể thắng nổi sức mạnh của kinh tế nên việc xử phạt còn nhẹ như hiện nay thì chỉ như muối bỏ bể, họ vẫn chấp nhận nộp phạt. Tôi cũng cho rằng có nhóm lợi ích tồn tại, lợi nhuận cao như thế nên bất chấp, tất nhiên nếu có cũng ít nhưng không loại trừ.

Nhà báo Nguyễn Quốc Thắng: Theo Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 được sửa đổi, bổ sung một số điều có hiệu lực từ ngày 1.1.2018, đã quy định rất cụ thể hành vi buôn lậu (vận chuyển) từ 1.500 bao thuốc lá điếu nhập lập trở lên bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Thưa ông Nguyễn Mạnh Cường, đây có phải là khe hở khi bọn buôn lậu thuốc lá lợi dụng quy định pháp luật để chỉ chở 1.499 bao, dưới 1.500 để tránh xử lý về mặt hình sự?


Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội. (Ảnh: Quang Khánh) 

Ông Nguyễn Mạnh Cường: QH và Chính phủ rất quan tâm tới hoàn thiện thể chế pháp luật để xử lý hành vi vi phạm pháp luật nói chung, trong đó hành vi buôn lậu cũng nhận thức rõ tác hại của buôn lậu. Đúng như các đại biểu đã phát biểu, buôn lậu thuốc lá có tác hại vô cùng to lớn về kinh tế, làm thất thu ngân sách Nhà nước hàng nghìn tỷ đồng, mất trật tự an toàn xã hội, gây ảnh hưởng sản xuất, tạo công ăn việc làm cho người lao động. Đặc biệt, buôn lậu thuốc lá cũng ảnh hưởng tới sức khỏe người tiêu dùng, do thuốc lá lậu không kiểm soát chất lượng và không in cảnh báo. Chính vì vậy, thái độ của QH với hành vi buôn lậu thuốc lá rất nghiêm khắc và thể hiện rõ trong Bộ luật Hình sự, coi hành vi buôn bán, vận chuyển, tàng trữ thuốc lá lậu là hành vi buôn bán vận chuyển hàng cấm. Do đó hành vi này sẽ được xử lý nghiêm khắc hơn và trên thực tế, khi chứng minh hành vi tội phạm cũng thuận lợi hơn cho cơ quan chức năng.

Với quy định của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, tại các Điều 190, 191 quy định về tội sản xuất, buôn bán hàng cấm; tội tàng trữ, vận chuyển hàng cấm, đã không còn vướng mắc trong tranh luận thuốc lá lậu có là hàng cấm hay không phải hàng cấm. Quy định của Bộ luật Hình sự đã giải quyết được vấn đề này.

Chúng tôi cũng tin tưởng với quy định của Bộ luật Hình sự sẽ góp phần quan trọng vào việc chống buôn lậu thuốc lá. Tuy nhiên, pháp luật quy định là một chuyện nhưng còn phụ thuộc vào tổ chức thực hiện pháp luật, phụ thuộc vào cơ quan chức năng tiến hành điều tra, truy tố xét xử với hành vi buôn lậu tội phạm. Điều này phụ thuộc vào các cơ quan được giao thực hiện nhiệm vụ như bộ đội biên phòng, hải quan, cảnh sát biển, khi phát hiện hành vi vi phạm thì tiến hành điều tra ban đầu, điều tra toàn bộ và chuyển cho cơ quan điều tra và viện kiểm sát truy tố như thế nào. Do đó phụ thuộc vào tổ chức thi hành pháp luật nữa.

Khi quy định về buôn bán vận chuyển, tàng trữ hàng cấm trong đó có thuốc lá lậu thì Bộ luật Hình sự có định lượng hành vi buôn lậu thuốc lá tới mức độ nào được coi là tội phạm hình sự. Khi buôn lậu 1.500 bao trở lên được coi là tội phạm hình sự, đây là bước tiến và là quy định quan trọng để phân biệt hành vi nào là hành vi vi phạm hành chính, hành vi nào là hành vi vi phạm hình sự, bảo đảm áp dụng thống nhất trong toàn quốc và bảo đảm quyền con người. Chính vì vậy, trong Bộ luật Hình sự có định lượng cụ thể về số lượng bao thuốc lá cấu thành tội buôn lậu thuốc lá.

Đúng như các đại biểu có nói khi quy định về mặt định lượng có điểm bất cập, ví dụ như người ta lạm dụng, lợi dụng quy định từ 1.500 bao thuốc trở lên, thì người ta chỉ buôn lậu 1.499 bao để tránh hình sự. Thế nhưng Bộ luật Hình sự cũng lường trước và quy định rất rõ, người nào đã xử phạt dưới mức 1.500 bao thì bị vi phạm hành chính và người nào đã bị xử phạt vi phạm hành chính, tiếp tục vi phạm không phụ thuộc vào bao nhiêu bao thuốc, thì đã cấu thành tội hình sự rồi. Quy định về mặt pháp luật còn điểm chưa hoàn thiện nhưng về cơ bản đã phù hợp với thực tế và đáp ứng được yêu cầu đấu tranh phòng chống buôn lậu thuốc lá.

Nhà báo Nguyễn Quốc Thắng: Ngành sản xuất thuốc lá trong nước, thời gian qua đã có nhiều đóng góp ngân sách cho nền kinh tế ở mức cao, tạo việc làm cho hàng triệu lao động. Cụ thể hằng năm, ngành thuốc lá nộp ngân sách khoảng 20.000 tỷ đồng (xấp xỉ 1 tỷ USD/năm). Tuy nhiên hiện nay ngành sản xuất thuốc lá trong nước đang gặp rất nhiều khó khăn, trong đó có phần truyền thông chỉ nhấn mạnh về tác hại của thuốc lá mà chưa chú trọng về công tác truyền thông thuốc lá lậu thưa ông Vũ Văn Cường?

Ông Vũ Văn Cường: Về truyền thông sản xuất kinh doanh thuốc lá thì bị cấm quảng cáo, tài trợ dưới mọi hình thức. Còn truyền thông về chống buôn lậu thuốc lá thì không bị cấm, thậm chí khuyến khích, tất cả các phương tiện thông tin đại chúng đều có quyền tham gia. Trong thời gian vừa qua trước tình hình buôn lậu thuốc lá diễn biến phức tạp, hiệp hội chúng tôi có sự phối hợp chặt chẽ với các cơ quan truyền thông, truyền hình Việt Nam và các cơ quan thông tấn báo chí khác để tuyên truyền hoạt động chống buôn lậu thuốc lá.

Tôi rất chia sẻ với ý kiến của đại biểu Lưu Bình Nhưỡng ngoài việc thiệt hại cho ngân sách nhà nước thì thuốc lá lậu còn gây tác động ảnh hưởng sức khỏe của người tiêu dùng. Theo phân tích của Viện Khoa học hình sự Bộ Công an và Viện Kinh tế kỹ thuật thuốc lá, với thuốc lá trong nước được kiểm soát chặt chẽ về tiêu chuẩn chất lượng bởi các quy định của Bộ Y tế, Bộ Công thương. Nhưng với thuốc lá lậu không ai kiểm soát, không in hình cảnh báo và hàm lượng nicotin vượt ngưỡng tới 50% cho phép, đặc biệt trong thuốc lá nhập lậu có hàm lượng chất Coumarin có trong chất diệt chuột.

Đại biểu Nguyễn Sĩ Cương có ý kiến về việc mua thuốc lá lậu rất dễ dàng, có thể thấy đầu vào của thuốc lá lậu ở biên giới cửa khẩu còn đầu ra thì bày bán công khai ở đâu cũng có từ các nhà hàng, cửa hiệu, trong chợ. Nhận biết thuốc lá lậu lại rất dễ vì các hãng nhập lậu đấy Việt Nam không sản xuất, trên bao thuốc không khó để nhận biết. Do vậy, ngoài kiểm soát đầu vào thì chúng ta cần phải kiếm soát cả đầu ra, hiện nay đầu ra gần như thả. 

Ý kiến của đại biểu Phạm Văn Cường cũng rất hay, liên quan giữa thuế suất và thu ngân sách, đặc biệt trong đó ẩn số về buôn lậu là rất quan trọng. Chúng tôi có số liệu là số lượng thuốc lá lậu bắt giữ được hàng năm chỉ chiếm 10%, trong khi buôn lậu lãi hơn 300%, cứ cho người ta buôn 3 lần bị bắt 2 lần vẫn hòa vốn. Đó cũng là lý do các đối tượng buôn lậu vẫn phát triển.


Ảnh: Quang Khánh

Giải pháp đấu tranh phòng, chống buôn lậu thuốc lá hiệu quả

Nhà báo Nguyễn Quốc Thắng: Như vậy có thể thấy, vấn nạn buôn lậu thuốc lá đã, đang và sẽ có nhiều diễn biến ngày càng phức tạp. Bởi, các cơ chế, chính sách còn sơ hở, chưa đủ mạnh, chưa phù hợp với thực tiễn. Vậy để đẩy lùi vấn nạn buôn lậu thuốc lá, thưa ông Nguyễn Anh Tuấn cần có giải pháp nào?

Ông Nguyễn Anh Tuấn: Trước hết, Tổng cục Quản lý Thị trường đã được Thủ tướng ký quyết định thành lập vào ngày 12.10.2018. Tới đây Tổng cục sẽ kiện toàn và theo hướng ngành dọc thì công tác chỉ đạo sẽ được xuyên suốt hơn so với trước đây. Công tác đầu tiên chúng tôi xác định là công tác tuyên truyền pháp luật. Trước đây, Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam cũng đã phối hợp với Cục Quản lý thị trường dán các pano, áp phích về việc tiêu thụ, vận chuyển và buôn bán thuốc là nhập lậu; tuyên truyền vận động tổ chức, cá nhân ký cam kết không kinh doanh, buôn bán, tàng trữ hàng nhập lập nói chung, trong đó có mặt hàng thuốc lá.

Về giải pháp thứ 2 chúng tôi xác định công tác phối hợp với lực lượng công an trong quá trình ngăn chặn phương tiện vận chuyển và tiếp tục phối hợp với công an trong công tác khám xét hàng hoá. Vì với lực lượng quản lý thị trường đôi khi xin giấy phép hay lệnh khám nhà của các đối tượng cất giấu trong nhà thì xin được xong các đối tượng đã tẩu tán vì thuốc lá là mặt hàng dễ tẩu tán.

Đối với khu vực biên giới, chúng tôi xác định phối hợp với biên phòng và hải quan trong công tác chống buôn lậu nói chung và công tác chống buôn lậu thuốc lá nói riêng. Gần đây nhất, chúng tôi đã phối hợp kiểm tra đoàn tàu 5 container ở ga Yên Viên có dấu hiệu hàng nhập lậu từ biên giới về nội địa.

Nhà báo Nguyễn Quốc Thắng: Thưa ông Nguyễn Khánh Quang, đối với ngành hải quan, ông có thể đưa ra những giải pháp gì để góp phần đắc lực trong công cuộc chống buôn lậu thuốc lá? 

Ông Nguyễn Khánh Quang: Tôi đồng ý với ý kiến của ông Nguyễn Văn Hiệp, Phó Cục trưởng Cục Phòng chống ma túy và tội phạm Bộ đội Biên phòng. Tuy nhiên, với ngành hải quan, giải pháp để chống buôn lậu thuốc lá quan trọng nhất đó là phải tạo công ăn việc làm, nâng cao đời sống của nhân dân khu vực biên giới bởi hiện nay họ là những đối tượng tham gia vận chuyện trái phép thuốc lá lậu qua biên giới. Bên cạnh đó, gắn với lực lượng chức năng phải điều tra để tìm ra kẻ cầm đầu buôn lậu thuốc lá. Vì thực tiễn cho thấy, nhân dân thì chỉ là người làm thuê, còn quyết định là những kẻ cầm đầu giấu mặt nhưng vẫn điều khiển mọi hoạt động, chỉ khi chúng ta phải tìm ra thì mới giải quyết được.

Một vấn đề cực kỳ quan trọng trong giải pháp, đó là sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng hoạt động ở vùng biên giới với các cơ quan trong nội địa như công an, biên phòng, hải quan, quản lý thị trường... Nếu không phối hợp tốt sẽ dẫn đến tình trạng “mạnh ai nấy làm”, thiếu thông tin, hiệu quả đấu tranh thấp. Đồng thời, phải đẩy mạnh quan hệ quốc tế, tôi cho rằng nếu chúng ta phối hợp tốt với Campuchia thì chắc chắn việc ngăn chặn thuốc lá lậu sẽ tốt hơn rất nhiều.
Qua tham khảo ở các quốc gia cho thấy, thuốc lá là mặt hàng quốc gia nào cũng phải chống buôn lậu, vì vậy phối hợp quốc tế để phòng chống từ xa là quan trọng. Không chỉ là phối hợp để họ có thể hỗ trợ phương tiện, mà việc cung cấp thông tin cũng rất quan trọng.

Nhà báo Nguyễn Quốc Thắng: Thưa ông Nguyễn Sỹ Cương, phương tiện hiện đại hay nguồn lực là giải pháp quan trọng chống buôn lậu?

Ông Nguyễn Sỹ Cương: Tôi nghĩ rằng thực trạng chống buôn lậu thuốc lá bên cạnh khó khăn của các lực lượng như hải quan, biên phòng, quản lý thị trường… còn ngành công an, kiểm ngư… vì liên quan đến chống buôn lậu trên biển.

Tôi nghĩ ở một chừng mực nhất định, Nhà nước cũng cần phải có những quan tâm nhất định một cách đồng bộ về hỗ trợ chính sách cũng như phương tiện, công cụ, thậm chí cơ chế để giúp lực lượng chống buôn lậu hoàn thành nhiệm vụ của mình. 

Tôi cũng đồng ý với anh Nguyễn Đức Kiên là cũng đã đến lúc Luật Phòng chống tác hại thuốc lá phải xem lại. Bây giờ đã hơn 5 năm kể từ ngày Luật này có hiệu lực (1.5.2013), nhất là sự tồn tại của Quỹ. Nhưng nguồn kinh phí các doanh nghiệp thuốc lá đóng góp có thể lấy nó làm nguồn hỗ trợ cho lực lượng chống buôn lậu tôi nghĩ là cần thiết. Nếu như vẫn còn sự tồn tại của Quỹ này và vẫn còn sự tồn tại của Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá – cụ thể là Khoản 2 Điều 29 như ông Nguyễn Đức Kiên có nói. Tôi nghĩ ít nhất phải có sửa đổi, trên cơ sở đó có nguồn lực cho lực lượng chống buôn lậu. Lúc ra đời Quỹ có tranh luận về nhiệm vụ của Quỹ, nhưng chi gì thì chỉ nói đến chi vào việc phòng chống tác hại thuốc lá. Nhưng chúng ta đều biết, tác hại thuốc lá lậu khủng khiếp hơn tác hại của thuốc lá nói chung. Thuốc lá giả còn khủng khiếp hơn nhiều. Cho nên, hỗ trợ cho lực lượng chống buôn lậu chính là hỗ trợ cho hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá - mới thực sự là thực chất.

Cuối cùng, thuế là một giải pháp tốt. Nước nào cũng dùng giải pháp về thuế không chỉ riêng thuốc lá. Nhưng thuế không phải là tất cả. Chúng ta đổ tại thuốc lá Việt Nam rẻ, nhưng không thể lại được thuốc lá lậu. Tôi đi mua có 4.000/bao, trong khi loại rẻ nhất của Vinataba là Thăng Long cũng là 9.000/bao. Trong khi dân mình nếu không có tiền thì cứ thuốc rẻ hút không cần biết tác hại.

Tôi cho rằng, đứng ở góc độ chống buôn lậu thì càng tăng thuế càng khó chống buôn lậu. Nhìn các nước xung quanh giáp biên giới với Việt Nam như Lào, Campuchia thì thuế tiêu thụ đặc biệt thấp hơn Việt Nam. Nếu tăng thuế lên thì vô tình mình tạo vùng trũng ở Việt Nam, kích cầu buôn lậu. Tôi không đả phá luật thuế. Tôi đồng ý với thuế tiêu thụ đặc biệt, nhưng phải có lộ trình để trình QH thông qua, đảm bảo tính hợp lý, tránh tạo vùng trũng như tôi đã nói.


Ảnh: Quang Khánh

Nhà báo Nguyễn Quốc Thắng: Vì vậy, để trấn áp các đối tượng buôn lậu, chế tài cần đủ mạnh và có sự thống nhất về mặt cơ chế, chính sách, thưa ông Nguyễn Mạnh Cường?

Ông Nguyễn Mạnh Cường: Tôi xin phép nói thêm một ý liên quan tới ý của ông Nguyễn Sỹ Cương vừa phát biểu, liên quan tới chế độ chính sách cho lực lượng chống buôn lậu. Trước hết phải xuất phát từ thực tế, tình hình chống buôn lậu thuốc lá thời gian vừa qua rất nóng, lực lượng chức năng gặp nhiều khó khăn bởi hành vi buôn lậu tinh vi, dưới nhiều hình thức khác nhau và rất đa dạng. Vì lợi nhuận cao nên lực lượng buôn lậu sẵn sàng chống đối, dưới nhiều hình thức, rất manh động với nhiều phương tiện hiện đại trong khi phương tiện, lực lượng chống buôn lậu rất nghèo nàn, không đủ lực lượng. Do đó, việc có chế độ chính sách với lực lượng chống buôn lậu thuốc lá rất cần thiết, nhất là trong bối cảnh nóng như hiện nay. Hiện nay Chính phủ cũng có khoản chi đặc thù cho phòng chống buôn lậu trong đó có buôn lậu thuốc lá, nhưng theo tôi là chưa đủ.

Khi bàn tới chuyện quỹ thì Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá đã ban hành từ năm 2012, theo đó quỹ không có nhiệm vụ chi cho công tác này. Tuy nhiên, đã 5 năm rồi, Luật này nên có tổng kết lại xem bất cập ở chỗ nào và tiến hành sửa đổi. Bên cạnh đó, cũng nên tham khảo ở các kênh khác như về an toàn thực phẩm (ATTP) chẳng hạn. Vừa rồi, khi thực hiện một số hoạt động như QH giám sát về ATTP, khi giám sát đã thấy rằng công tác kiểm tra, thanh tra về ATTP chưa cao, vấn nạn lớn nên đã cho phép trích một phần xử phạt trong ATTP để phục vụ cho công tác thanh tra, kiểm tra về ATTP. Hay liên quan tới giao thông, xử lý vi phạm pháp luật về giao thông, cho phép giữ một phần tiền xử phạt vi phạm giao thông phục vụ cho công tác bảo đảm trật tự an toàn giao thông. Vậy tại sao chống buôn lậu thuốc lá không giữ lại một phần cho công tác đấu tranh chống buôn lậu? Tôi nghĩ nguồn xử phạt rất lớn, do đó nếu có thể trích một phần thì có tác động tích cực với công tác chống buôn lậu thuốc lá. Đó là về chế độ chính sách, bảo đảm tốt hơn cho công tác phòng chống buôn lậu thuốc lá.

Để trấn áp tội phạm buôn lậu, cần chế tài gì? Trước hết phải có chế tài đủ mạnh, chế độ chính sách phải hoàn thiện, đồng bộ, thống nhất thì mới đủ sức chống buôn lậu thuốc lá. Hiện nay, còn những điểm bất cập, ví dụ trước đây hàng buôn lậu, thì bộ đội biên phòng được quyền tiến hành điều tra, xử lý nhưng bây giờ chuyển sang thành hàng cấm thì bộ đội biên phòng không có thẩm quyền điều tra các vụ án này. Nó cũng có lý do vì hàng cấm không chỉ thực hiện ở biên giới mà đi sâu vào đất liền, cho nên không giao cho bộ đội biên phòng thực hiện nhiệm vụ. Trong trường hợp mà lực lượng chức năng phát hiện thấy rằng hành vi buôn lậu cấu thành tội phạm thì phải chuyển cho cơ quan chức năng xem xét, xử lý. Đây là sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng thôi, nếu thực hiện tốt thì không có vấn đề gì cả.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách pháp luật, cả các luật khác như Luật Xử lý vi phạm hành chính, Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá cũng cần phải tiếp tục hoàn thiện để bảo đảm tính đồng bộ. Tôi tán thành với ý kiến của ông Nguyễn Sỹ Cương, cần hoàn thiện chính sách pháp luật về thuế, trong trường hợp tiến hành tăng thuế hay áp dụng biện pháp về thuế cũng phải phù hợp với điều kiện thực tế, đúng với mức độ chống buôn lậu thuốc lá diễn ra như thế nào, nhiều khi tăng thuế lại có tác dụng ngược lại. Phải có sự đồng bộ giữa tăng thuế với chống buôn lậu thuốc lá.

Thứ hai, cần phải tuyên truyền nâng cao nhận thức.

Thứ ba, bảo đảm đủ nhân lực, kinh phí cho hoạt động này.

Thứ tư, định kỳ phải thanh tra, kiểm tra, xử lý hành vi kinh doanh thuốc lá lậu. Đúng như anh Cương nói, có muốn chống thực sự hay không? Nếu cứ để việc buôn bán thuốc lá lậu diễn ra công khai, dễ dàng mua ở mọi nơi trên đất liền thì hiệu quả phòng chống buôn lậu thuốc lá ở biên giới cũng không thể hiệu quả.

Thứ năm, liên quan tới tịch thu, tiêu hủy thuốc lá lậu; cơ chế tiêu hủy thuốc lá lậu thì cần phải có sự quan tâm và tổ chức cho phù hợp. Có nên đặt vấn đề thuốc lá lậu tiếp tục được sử dụng, đưa vào kinh doanh hay không? Chúng ta cần có thái độ hết sức kiên quyết, thuốc lá lậu phải tịch thu và tiêu hủy.

Thứ sáu, cần có sự tăng cường phối hợp, không chỉ với các lực lượng mà còn với các cơ quan của các nước hữu quan, nhất là các nước có chung đường biên giới với chúng ta mới chống được vấn nạn này.

Thứ bảy, cần có sự huy động người dân tham gia, khuyến khích về vật chất, tinh thần, đối với những ai tích cực tố cáo, tố giác hành vi buôn lậu.

Thứ tám, cần xử lý nghiêm hành vi buôn lậu, Bộ luật Hình sự đã quy định rất rõ rồi, quan trọng là tổ chức thực thi Bộ luật Hình sự có nghiêm túc hay không, đúng quy định pháp luật hay ko? Hành vi chống người thi hành công vụ phải xử lý nghiêm.

Thứ chín, phải xử lý hành vi tiêu cực của lực lượng chức năng, muốn chống buôn lậu phải làm trong sạch lực lượng chức năng. Theo đó, phải xử lý nghiêm hành vi tiêu cực; nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương, trách nhiệm của người đứng đầu.

Cuối cùng, là giải quyết nguyên nhân sâu xa của tội phạm, bắt nguồn từ kinh tế, phải bảo đảm công ăn việc làm, phát triển kinh tế thì mới xóa được tận gốc mọi hành vi tội phạm, trong đó có hành vi buôn lậu thuốc lá.

Nhà báo Nguyễn Quốc Thắng: Xin mời ý kiến của ông Lưu Bình Nhưỡng?  

Ông Lưu Bình Nhưỡng: Để trấn áp các đối tượng buôn lậu, theo tôi cần có 3 nhóm giải pháp phòng chống như thế này:

Thứ nhất, phân biệt rất rõ trong nhóm người vi phạm để có phân loại rõ ràng, ai là chủ mưu, ai là chủ kho, ai là người làm thuê… 

Thứ hai, phải xử lý nhóm cán bộ, cán bộ tham nhũng, thờ ơ, thiếu tinh thần trách nhiệm phải xử lý nghiêm, đến nơi đến chốn.

Thứ ba, phải xử lý người đứng đầu địa phương, bộ ngành. Đảng cũng quy định rất rõ nêu gương người đứng đầu. Nếu không xử lý người đứng đầu thì rõ ràng vai trò quản lý có cũng như không tồn tại. Tôi cho rằng câu chuyện này chúng ta đã để quá lâu, phải có một sự thay đổi quyết liệt.

Nhà báo Nguyễn Quốc Thắng: Từ góc nhìn Hiệp hội, thưa ông Vũ Văn Cường, đâu là giải pháp phòng chống buôn lậu? 

Ông Vũ Văn Cường: Về phương diện Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam chúng tôi xin có kiến nghị:

Thứ nhất, đề nghị các bộ, ban, ngành Chính phủ đẩy mạnh công tác chống buôn lậu thuốc là. Trong ta có “cái gậy’ rất quan trọng là Chỉ thị 30 của Thủ tướng Chính phủ ngày 30.9.2014. Chỉ thị phân công rất rõ chức năng, nhiệm vụ cho từng bộ ngành, đặc biệt trách nhiệm cho người đứng đầu địa phương. Nếu như địa phương này, tỉnh này để xảy ra tình trạng buôn lậu thì người đứng đầu phải chịu trách nhiệm. Kể từ khi quyết định có hiệu lực, năm 2015 tình hình buôn lậu có giảm, nhưng từ 2016 đến nay tại tái tăng lên, tái nhập lậu bằng trước thậm chí cao hơn trước và tình trạng buôn lậu, bày bán công khai ở tất cả các địa phương đều có nhưng chưa xử lý được ai là người đứng đầu. Tôi cho rằng, chúng ta cần triển khai một cách quyết liệt, đúng tinh thần Chỉ thị 30. 

Thứ hai, chúng ta phải làm cả đầu vào cả đầu ra, như doanh nghiệp chúng tôi sản xuất cũng khó nhưng không khó bằng công tác bán hàng. Thế thì buôn lậu cũng vậy, đầu vào qua biên giới cũng khó nhưng đầu ra thị trường chúng ta để tự do. Có cầu thì sẽ có cung, nếu chúng ta làm tốt đầu ra tức là kiểm tra tất cả các cửa hàng, chợ, hàng quán bán lẻ thuốc lá lậu thì giảm đầu ra thì tự khắc đầu vào sẽ giảm. Tôi cho rằng kiểm soát đầu ra dễ hơn vì vậy hiện nay đang bày bán công khai, đầu vào thì rất tinh vi, rất khó, các lực lượng chức năng hạn chế phương tiện, nhân lực trong khi đối tượng buôn lậu trang bị hiện đại.

Thứ ba, về Quỹ phòng chống tác hại thuốc lá, hằng năm các doanh nghiệp chúng tôi đóng góp rất lớn, nhưng đóng góp cho công tác phòng chống buôn lậu quá nhỏ. Việc đóng góp cho công tác phòng chống buôn lậu nhỏ nhưng tác hại từ thuốc lá lậu lại rất lớn. Chúng tôi kiến nghị về Quỹ Phòng chống tác hại thuốc lá nên bổ sung là được phép chi 50% cho công tác phòng chống buôn lậu thuốc lá. 

Thứ tư, liên quan đến ý kiến đại biểu Nguyễn Mạnh Cường chúng tôi rất đồng tình và đánh giá cao về Bộ luật Hình sự sửa đổi lần đầu tiên tội danh buôn lậu thuốc lá được đưa vào điều 190, 191 với mức 1.500 bao, 3.000 bao, 4.500 bao đều có chế tài khung hình phạt. Nhưng dưới 1.500 bao chưa có chế tài cụ thể, chỉ xử lý hành chính cần có thông tư hướng dẫn cụ thể. Nếu 1.499 bao thì thế nào, 500 bao thì thế nào vì hiện nay lực lượng chức năng bắt dưới 1.500 bao là chính. Chúng tôi kiến nghị Quốc hội, Chính phủ cần có hướng dẫn cụ thể. 

Cuối cùng, chúng tôi đồng tình với việc tăng thuế tiêu thụ đặc biệt với mặt hàng thuốc lá nhưng cần có lộ trình cụ thể, để cân đối với chống buôn lậu thuốc lá. Nếu chúng ta tăng sốc thì vô tình kích cầu cho buôn lậu vì lợi nhuận buôn lậu cũng tăng lên theo tỉ lệ, vô tình thuốc hợp pháp trong nước giảm xuống, sợ rằng thu ngân sách sẽ giảm xuống. 


Ảnh: Quang Khánh

Nhà báo Nguyễn Quốc Thắng: Chống buôn lậu thuốc lá phải có giải pháp tổng thể từ củng cố lực lượng, đến vấn đề thuế, ngân sách, việc làm… Vậy giải pháp căn cơ cho vấn đề này như thế nào, thưa ông Nguyễn Đức Kiên?

Ông Nguyễn Đức Kiên: Hiện Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá được QH thông qua năm 2012, Điều 29 của Luật này quy định về thành lập quỹ, Điều 30 quy định về sử dụng quỹ. Trong phần sử dụng quỹ không có phần quy định trích thẳng tiền thu từ trên bao thuốc là một cho lực lượng tiêu hủy, khen thưởng và cung cấp thêm trang thiết bị cho lượng lượng chống buôn lậu thuốc lá. Mặc dù, từ trước năm 2013, chúng ta đã áp dụng trích 50% quỹ thu được từ thuốc lá cho các lực lượng phòng chống buôn lậu thuốc lá. Từ năm 2013 thì không áp dụng quy định này.    

Trong xu thế chung của Việt Nam để hội nhập với kinh tế quốc tế và quản lý chặt chẽ nguồn thu ngân sách thì Quỹ phòng, chống tác hại thuốc lá cũng đang là vấn đề đặt ra. Thời gian tới khi sửa đổi Luật Ngân sách Nhà nước cũng hạn chế việc thành lập các quỹ trong các luật. Đối với luật này chỉ ưu tiên cho công tác tuyên truyền. Mong Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam có phương án nào trực tiếp hỗ trợ cho các lực lượng chức năng, điều này trong luật không cấm, có thể áp dụng linh hoạt và sáng tạo. Ở đây có thể huy động nguồn lực của xã hội để chung tay phòng chống buôn lậu nói chung và buôn lậu thuốc lá nói riêng.

Nhà báo Nguyễn Quốc Thắng: Là doanh nghiệp hàng đầu trong lĩnh vực sản xuất thuốc lá của Việt Nam, năm 2017 Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam (Vinataba) đạt lợi nhuận trên 2.000 tỷ đồng, thị phần thuốc lá điếu chiếm trên 65% và nộp ngân sách đạt khoảng 11.000 tỷ đồng (xấp xỉ 500 triệu USD). Thưa ông Hồ Lê Nghĩa những giải pháp mà Vinataba cần phải triển khai để ứng phó với vấn nạn buôn lậu thuốc lá, trong khi vẫn phải đảm bảo nộp ngân sách nhà nước ?

Ông Hồ Lê Nghĩa: Như ông Nguyễn Sỹ Cương, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại đã có những trao đổi, chia sẻ về thực tiễn buôn lậu tại các tỉnh Tây Nam. Thực trạng các sản phẩm thuốc lá lậu giá chỉ từ từ 4.000 - 10.000 đồng/gói bán tràn ngập thị trường ở dọc các tỉnh Tây Nam. Điều này đã khiến các công ty trong Tổng Công ty Thuốc lá Việt Nam gặp rất nhiều khó khăn.


Ông Hồ Lê Nghĩa, Chủ tịch HĐTV Tổng Công ty thuốc lá Việt Nam 

Tổng Công ty Thuốc lá thời gian qua đã đề ra một loạt giải pháp để ứng phó với tình trạng buôn lậu, và đây cũng là sứ mệnh của Tổng Công ty 100% vốn Nhà nước trong việc thu nộp ngân sách, thực hiện các chương trình an sinh xã hội... Chúng tôi cũng đang hết sức cố gắng để cơ cấu lại, hay nói cách khác là tái cơ cấu hệ thống phân phối để tạo một khối sức mạnh đoàn kết, lấp các vùng trũng của thị trường. Nói là như vậy, nhưng trên thực tiễn để lấp được vùng trũng cho thị trường buôn lậu tại khu vựcTây Nam là vô cùng khó khăn.

Về việc đảm bảo ngân sách, đây là một tiếp cận từ cơ quan hữu quan chứ không phải tiếp cận từ Tổng Công ty, từ ngành. Mặc dù chúng tôi với một sứ mệnh trên vai là của doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước, chúng tôi ngày càng phải cải thiện mọi hoạt động sản xuất kinh doanh để ngày càng nộp ngân sách nhiều hơn, thực hiện các chương trình an sinh xã hội nhiều hơn. Nói như ông Nguyễn Đức Kiên, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế, tôi cho rằng bên cạnh việc tăng cường các hoạt động của các lực lượng chức năng, các cơ quan hữu quan trong việc chống buôn lậu thuốc lá thì việc đưa ra các giải pháp về kinh tế là rất quan trọng. Tôi có hai kiến nghị như sau:

Một là, kiến nghị với các cơ quan hữu quan tiếp tục mạnh mẽ hơn nữa, nhập cuộc hơn nữa để hỗ trợ cho ngành, trong đó có Tổng Công ty Thuốc lá Việt Nam để có được một sân chơi lành mạnh hơn, tốt hơn trong thời gian tới.

Hai là, kiến nghị vấn đề về tài chính, về kinh tế. Chúng tôi đã nhận được Dự thảo lần 2 của Bộ Tài chính về phương án điều chỉnh thuế tiêu thụ đặc biệt. Trong đó, phương án 1 trong Dự thảo lần 2 có hai phương án để tăng điều chỉnh thuế tiêu thụ đặc biệt. Phương án 1 là từ ngày 1.1.2020 tiếp tục tăng lên 5%, tức là 80% thuế tiêu thụ đặc biệt. Đây là tương đối, cùng với 2.000 đồng tuyệt đối trên 1 gói. Phương án 2 vẫn 80% đến ngày 1.1.2020 nhưng cộng thêm 1.000 đồng tuyệt đối trên 1 gói thuốc. Việc này rất nguy hiểm ở chỗ 54% thị phần của sản phẩm thuốc lá tại Việt Nam là sản phẩm cấp thấp, sản phẩm cấp thấp mặc định hiểu là dưới 10.000 đồng (4.000 - 10.000 đồng); khoảng hơn 30% là sản phẩm trung cấp (từ 10.000 - 18.000 đồng); còn từ 18.000 - hơn 30.000 đồng chỉ có khoảng hơn 7%. Như vậy, nếu đánh phương pháp thuế theo Dự thảo của Bộ Tài chính là kết hợp tương đối và tuyệt đối thì vô hình trung “bóp chết” 54% sản phẩm trong nước. Từ đó, tạo điều kiện, cơ hội vô cùng lớn cho thuốc lá nhập lâu, đặc biệt là thị trường Tây Nam Bộ.

Nhà báo Nguyễn Quốc Thắng: Thưa quý vị và các bạn!

Trong nhiều năm qua, ngành thuốc lá đã tạo công ăn việc làm ổn định cho hàng triệu lao động, hàng năm nộp ngân sách trên 18.000 tỷ đồng... Trong khi thuốc lá nhập lậu gây thất thu cho ngân sách nhà nước mỗi năm 10.000 tỷ đồng, cùng với đó thuốc lá nhập lậu không rõ nguồn gốc xuất xứ, không được kiểm soát và bảo đảm chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm, không được cảnh báo về sức khỏe... gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe người sử dụng. Để ngăn chặn đẩy lùi vấn nạn buôn lậu thuốc lá chúng ta cần có những giải pháp mạnh mẽ hơn nữa nhằm nâng cao hiệu quả công tác chống buôn lậu thuốc lá. Cùng với đó, bên cạnh việc xây dựng, sửa đổi, bổ sung các quy phạm pháp luật liên quan thì việc bổ sung trang thiết bị, phương tiện cho lực lượng chức năng thực thi công việc chống buôn lậu cần đồng bộ hơn là rất cần thiết. 

Một lần nữa, trân trọng cảm ơn các vị khách quý đã tham gia Tọa đàm ngày hôm nay và mong được gặp lại trong lần đối thoại lần sau.

Xin trân trọng cảm ơn!

 -------------------------------------

* Bản quyền thuộc về Báo Đại biểu Nhân dân. Mọi hình thức sao chép đều phải dẫn nguồn.

ĐBND
Xem tin theo ngày:
LAO ĐỘNG
21:44 14/08/2019
“Tâm tình, Tinh thần, Thân thiện, Trung thực, Tự tin, Thi thật, Toàn thắng và Thành tích!” Đó là 16 chữ T mà Thứ trưởng Bộ LĐ-TB,XH Lê Tấn Dũng tặng Đoàn Việt Nam tham dự Kỳ thi tay nghề thế giới lần thứ 45 tại Kazan, Liên bang Nga trong Lễ xuất quân chiều 14.8. Theo Thứ trưởng, mỗi chữ T đã được chính các thí sinh, chuyên gia, nhà tài trợ và toàn thể đại biểu tham dự buổi Lễ chia sẻ, gửi gắm, bày tỏ quyết tâm đạt kết quả tốt nhất với tinh thần thi đấu trung thực, “fairplay”.
Quay trở lại đầu trang