50 năm thực hiện Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh (1969 - 2019) - Tầm vóc vĩ đại của tác phẩm bất hủ

5 năm, 10 trang và những lời căn dặn tâm huyết

07:45 | 20/08/2019
Quá trình 5 năm Chủ tịch Hồ Chí Minh viết Di chúc cũng như việc công bố, xuất bản tác phẩm sau này đã được đồng chí Vũ Kỳ - Thư ký riêng của Chủ tịch Hồ Chí Minh kể chi tiết trong Hồi ký Bác Hồ viết Di chúc, do Nhà xuất bản Sự thật ấn hành lần đầu tháng 5.1989.

Mỗi năm 10 ngày, mỗi ngày một tiếng viết hoặc bổ sung, sửa chữa

Theo toàn văn Di chúc đang được lưu trữ tại Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng và theo Thông báo số 151 - TB/TW ngày 19.8.1989 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng do Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh ký, thì tổng cộng Di chúc có 10 trang. Trong suốt 4 năm, giữa lúc mạnh khỏe, minh mẫn, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhân dịp ngày sinh của mình mà mỗi năm dùng 10 ngày, từ 9 giờ sáng ngày 10 - 20.5, mỗi ngày một tiếng để viết hoặc bổ sung, sửa chữa Di chúc. Ngày 14.5.1965, Người hoàn thành bản đánh máy gồm 3 trang.

Năm 1966, Người không có bản viết riêng, chỉ dùng bút mực viết thêm mấy chữ vào đoạn dặn Đảng nghiêm chỉnh tự phê bình và phê bình: Phải có tình đồng chí thương yêu lẫn nhau (3). Năm 1967, không thấy đồng chí Vũ Kỳ kể Bác có sửa chữa gì thêm. Năm 1968, Bác viết thêm 6 trang. Năm 1969, Bác viết trang mở đầu mới và xem xét bổ sung, sửa chữa vào các trang đã viết năm trước. Suốt 5 năm đó, đồng chí Vũ Kỳ đã được Bác giao cho giữ bản Di chúc, đựng trong một chiếc phong bì, ngoài đề 4 chữ: Tuyệt đối bí mật.

Di chúc là văn kiện quan trọng nhất, là tài sản tinh thần vô giá trong di sản tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh để lại cho các thế hệ người Việt Nam. Đó là những lời căn dặn đầy tâm huyết về khát vọng độc lập, tự do và thống nhất đất nước, về xây dựng một Đảng trong sạch, vững mạnh, về chiến lược con người, về kế hoạch xây dựng lại đất nước sau chiến tranh, về tình đoàn kết quốc tế, về việc riêng... của người Anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa lớn, tấm gương mẫu mực về đạo đức cách mạng, luôn cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, suốt đời tận trung với với nước, tận hiếu với dân.

Đêm 2.9.1969, đồng chí Vũ Kỳ mang nộp Thủ tướng Phạm Văn Đồng bản Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đồng chí Thủ tướng trân trọng nói: Đây là việc hệ trọng, một mình tôi không thể nhận. 6 giờ sáng mai Bộ Chính trị họp, đồng chí đi cùng tôi sang đó và đồng chí tự tay nộp Bộ Chính trị. (Chuyện này tôi trực tiếp được nghe đồng chí Vũ Kỳ kể nhiều lần - Chu Đức Tính).

Sáng 4.9.1969, Nhà nước thông báo Bác đã từ trần hồi 9 giờ 47 phút ngày 3.9.1969 và tại lễ truy điệu Bác ngày 9.9.1969 ở Quảng trường Ba Đình, Bí thư thứ Nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam Lê Duẩn đã công bố Di chúc Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Đối chiếu với toàn văn Di chúc Đảng ta công bố năm 1989, thấy bản công bố năm 1969 gồm trang mở đầu Bác mới viết lại năm 1969, các đoạn còn lại lấy trên cơ sở bản Bác viết năm 1965, trừ đoạn nói về hỏa táng.

Chờ “thời điểm thích hợp”

Ngày 18.5.1982, đồng chí Vũ Kỳ, lúc này là Phó Viện trưởng Viện Bảo tàng Hồ Chí Minh tiến hành chuyến công du các tỉnh phía Nam. Đi theo giúp việc có anh Mận - lái xe và tôi, cán bộ vừa hết tập sự, mới về cơ quan được hơn 2 năm.

Đêm 19.5, ba thầy trò từ chối lời mời khẩn khoản của Bí thư Tỉnh ủy Nghệ Tĩnh Nguyễn Kỳ Cẩm, không nghỉ lại Nhà khách Tỉnh ủy, mà xin bà con quê ngoại và Khu Di tích Kim Liên cho nghỉ ngay ở nhà cụ Hoàng Xuân Đường, ở làng Hoàng Trù để “cảm nhận” nơi cậu bé Nguyễn Sinh Cung chào đời như thế nào. Đang giữa mùa nóng nhất ở Vinh, lại bị muỗi tấn công nên suốt đêm ba thầy trò không ngủ nổi. Song đây là lần đầu tiên cũng là lần duy nhất tôi được nằm ngủ ở ngôi nhà thiêng liêng này.

Suốt cả đợt công tác ấy, trong hàng nghìn câu chuyện tôi được nghe đồng chí Vũ Kỳ kể với lãnh đạo, cán bộ, bộ đội, công nhân, học sinh, sinh viên các tỉnh miền Trung và miền Nam, mỗi khi nhắc tới những ngày cuối cùng của Bác, ông không nói Bác mất ngày 3.9.1969 như đã công bố, mà đều dùng nhóm từ rất bao quát: “Những ngày đầu tháng 9, Bác Hồ đã ra đi”. Có lần tôi mạnh dạn hỏi ông: “Sao Thủ trưởng không nói sự thật Bác mất ngày mùng 2?”, ông nhìn tôi nghiêm nghị: “Lúc này chưa nói được. Nhưng đến thời điểm thích hợp, mình sẽ nói”.

Tháng 5.1989, Nhà xuất bản Sự Thật xuất bản cuốn Hồi ký Bác Hồ viết Di chúc do Vũ Kỳ kể, Thế Kỷ ghi, với số lượng lên tới 3 vạn cuốn. Đông đảo đồng bào, đồng chí hăm hở đón đọc. Càng đọc, càng nhớ Bác Hồ và càng cảm phục tầm nhìn sâu sắc, vĩ đại và tình thương bao la của Bác dành cho mọi người Việt Nam. Đọc hết những trang hồi ký, mọi người phát hiện nhiều điều mới mẻ chưa từng được công bố trong Di chúc Bác Hồ năm 1969.

Ngày 18.9.1989, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Nguyễn Văn Linh đã ký Thông báo số 151-TB/TW về Một số vấn đề liên quan đến Di chúc và ngày qua đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh và cho công bố toàn bộ 10 trang Di chúc của Bác Hồ, nhân dịp kỷ niệm 20 năm ngày Bác qua đời và chuẩn bị kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Người. Trong Thông báo, Đảng đã giải thích do hoàn cảnh lịch sử năm 1969, mà một số điều chưa được công bố, đặc biệt nêu rõ lý do “để ngày Bác mất không trùng với ngày vui lớn của dân tộc” (3) là Quốc khánh 2.9, nên Bộ Chính trị Khóa III đã quyết định công bố Bác mất sau 1 ngày là 3.9.1969. Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh cũng giải thích rõ điều duy nhất Đảng làm khác lời dặn của Bác trong Thông báo số 151- TB/TW là: Thể theo nguyện vọng và tình cảm của nhân dân, Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng (Khóa III) thấy cần thiết phải giữ gìn lâu dài thi hài của Bác để sau này đồng bào cả nước, nhất là đồng bào miền Nam, bè bạn quốc tế có điều kiện tới viếng Bác, thể hiện tình cảm sâu đậm với Bác. Chính vì lẽ đó mà chúng ta đã xin phép Bác về điểm này được làm khác với lời Bác dặn (3).

Không có tài liệu nào nói lên sự liên quan giữa Hồi ký Bác Hồ viết Di chúc của đồng chí Vũ Kỳ và Thông báo số 151 của Ban Chấp hành Trung ương, song là người đã có đôi chút biết về đồng chí Vũ Kỳ, tôi rất cảm phục sự trung thành, tận tụy của ông với công việc Bác Hồ giao, càng kính trọng bản lĩnh và quyết tâm dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, khi đã có niềm tin đó là việc làm đúng của ông.

-----------------------
1,2,3. Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị Quốc gia, H, 1999, tr. 50

TS. Chu Đức Tính - Nguyên Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh
Quay trở lại đầu trang