"Cái bắt tay" âm thầm 

Xem với cỡ chữ
Iran và Trung Quốc đang âm thầm phác thảo thỏa thuận về thiết lập quan hệ đối tác kinh tế và an ninh sâu rộng, dọn đường cho các kế hoạch đầu tư trị giá nhiều tỷ USD của Bắc Kinh vào nhiều lĩnh vực của Tehran. Cái bắt tay này nếu thành hiện thực chắc chắn sẽ làm suy yếu những nỗ lực của chính quyền Tổng thống Trump trong việc cô lập nước Cộng hòa Hồi giáo.

Tầm nhìn 25 năm

Tờ Tehran Times ngày 13.7 dẫn lại bản kế hoạch dài 18 trang đăng trên tờ The New York Times cho thấy, thỏa thuận đối tác kinh tế và an ninh với tầm nhìn 25 năm này sẽ mở đường cho Bắc Kinh đầu tư lên tới 400 tỷ USD vào lĩnh vực năng lượng, ngân hàng, viễn thông, cảng, đường sắt và hàng chục dự án khác. Đổi lại, Bắc Kinh sẽ nhận được nguồn cung cấp dầu thường xuyên, được giảm giá mạnh từ Tehran trong 25 năm tới. "Hai nền văn hóa châu Á cổ xưa, hai đối tác thương mại, kinh tế, chính trị, văn hóa và an ninh có cùng quan điểm và nhiều lợi ích đa phương cũng như song phương sẽ coi đối phương là những đối tác chiến lược của nhau", dự thảo thỏa thuận đối tác Trung Quốc - Iran khẳng định trong câu mở đầu.

Tài liệu trên cũng miêu tả mục tiêu làm sâu sắc thêm sự hợp tác quân sự giữa 2 quốc gia, động thái có thể giúp Trung Quốc tăng cường ảnh hưởng trong khu vực có ý nghĩa chiến lược mà Mỹ đã chiếm ưu thế trong hàng thập kỷ này. Theo đó, hai bên sẽ thúc đẩy các hoạt động huấn luyện và tập trận chung, phát triển nghiên cứu vũ khí và chia sẻ thông tin tình báo nhằm chiến đấu trong "cuộc chiến không cân xứng với chủ nghĩa khủng bố, nạn buôn người, buôn bán ma túy và tội phạm xuyên biên giới".

Khoảng gần 100 dự án được dẫn ra trong dự thảo thỏa thuận trên chủ yếu nhằm thực hiện tham vọng của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong việc mở rộng ảnh hưởng chiến lược khắp Á - Âu qua "Sáng kiến Vành đai và Con đường" - chương trình hỗ trợ và đầu tư khổng lồ của Trung Quốc. Các dự án này bao gồm đầu tư xây dựng các sân bay, đường sắt tốc độ cao và tàu điện ngầm. Trung Quốc cũng sẽ phát triển các khu chế xuất tại Maku ở Tây Bắc Iran.

Quan hệ đối tác Trung Quốc - Iran được Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đề xuất lần đầu tiên trong chuyến công du Iran năm 2016 và được Văn phòng Tổng thống Iran Hassan Rohani thông qua tháng trước.

Mặc dù hiện Iran chưa có phản ứng chính thức với thông tin của The New York Times, được đăng tải ngày 11.7. Tuy nhiên, ngày 5.7, phát biểu trước Quốc hội Iran, Ngoại trưởng Mohammad Javad Zarif đã thông báo: “Với niềm tin lớn lao, chúng tôi đang đàm phán một thỏa thuận chiến lược 25 năm với Trung Quốc”; đồng thời khẳng định sẽ "không có gì bí mật" về thỏa thuận rất triển vọng này, Tehran sẽ công khai các điều khoản khi hai bên hoàn tất thỏa thuận.

Nhiều quan chức Iran khẳng định văn bản thỏa thuận mà The New York Times thu thập được là “phiên bản cuối cùng” và ghi thời điểm soạn thảo là tháng 6. Hiện dự thảo thỏa thuận chưa được trình lên Quốc hội Iran để thông qua mặc dù đã nhận được sự ủng hộ của Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei.

Trong khi đó, phía Trung Quốc chưa lên tiếng xác nhận hay bác bỏ các điều khoản của thỏa thuận, và hiện chưa rõ nó đã được Chính phủ Trung Quốc ký kết hay chưa. Tháng 9 năm ngoái, khi các bài báo về thỏa thuận đầu tư lâu dài với Iran xuất hiện, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã bất ngờ bác bỏ vấn đề này. Tuy nhiên, khi được hỏi lại vào tuần trước, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Triệu Lập Kiên để ngỏ khả năng thỏa thuận này sẽ có hiệu lực. "Trung Quốc và Iran có tình hữu nghị truyền thống và 2 bên đang trao đổi với nhau về những tiến triển trong mối quan hệ song phương. Chúng tôi sẵn sàng hợp tác với Iran để thúc đẩy sự hợp tác thực tế”.

Tổng thống Hassan Rouhani và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong cuộc gặp tại kyrgyzstan năm 2019  

Nguồn: Tân Hoa xã 

Mũi tên thứ hai

Một khi được thông qua và triển khai, thỏa thuận quan hệ đối tác kinh tế và an ninh giữa Trung Quốc và Iran sẽ mang lại lợi ích kinh tế và chiến lược to lớn cho cả hai, bởi Iran là một trong những nước sản xuất dầu lớn nhất thế giới, nhưng việc xuất khẩu dầu của nước này - cũng là nguồn doanh thu lớn nhất của Tehran - đã sụt giảm kể từ khi Mỹ bắt đầu áp dụng các biện pháp trừng phạt năm 2018. Trong khi đó, Trung Quốc nhập khẩu khoảng 75% tổng lượng dầu sử dụng trong nước và là nước nhập khẩu lớn nhất thế giới, với hơn 10 triệu thùng mỗi ngày được ghi nhận năm ngoái.

"Mọi con đường đều khép lại với Iran. Con đường duy nhất mở ra là Trung Quốc. Cho đến khi các lệnh trừng phạt được dỡ bỏ, thỏa thuận này là lựa chọn tốt nhất", Fereydoun Majlesi, cựu quan chức ngoại giao Iran nhận định. Một tờ báo của Iran thậm chí gọi đây là thỏa thuận giữa "Hổ và Rồng".

Các nhà phân tích cho rằng, mũi tên tiếp theo của thỏa thuận này chính là nhằm vào Mỹ. "Iran và Trung Quốc đều xem thỏa thuận này là quan hệ đối tác chiến lược, không chỉ giúp mở rộng lợi ích của họ mà còn nhằm đối đầu với Mỹ" - chuyên gia Ali Gholizadeh, Trường ĐH Khoa học và Công nghệ Trung Quốc, nhận định.

Theo Tehran Times, thỏa thuận được xem là đòn giáng mạnh vào “chính sách gây hấn” của chính quyền Tổng thống Donald Trump đối với Iran kể từ khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân đạt được năm 2015 giữa chính quyền của Tổng thống Barack Obama và lãnh đạo của năm quốc gia khác sau hai năm kiên trì đàm phán.

Các lệnh trừng phạt của Mỹ khiến kinh tế Iran chịu tổn thất, từ đó đẩy Teheran vào vòng tay Bắc Kinh. Trong khi đó, một thỏa thuận tiềm tàng với Iran cho thấy Trung Quốc cảm thấy họ có thể thách thức Mỹ, đủ mạnh mẽ để chống lại các biện pháp trừng phạt của Washington, như những gì diễn ra trong thương chiến Trung - Mỹ.

Tuy nhiên, thỏa thuận trên đã trở thành chủ đề bình luận sôi nổi trên các mạng xã hội ở Iran thời gian gần đây kể từ khi cựu Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad lên án cuộc đàm phán này giữa hai nước hồi tháng trước. Những ý kiến phản đối lo ngại chính phủ đang bí mật "bán rẻ" đất nước cho Trung Quốc vào thời điểm kinh tế khó khăn và bị cô lập. Ông Ahmadinejad đồng thời cảnh báo về những bài học "bẫy nợ" của Trung Quốc mà nhiều nước châu Phi đang mắc phải; lưu ý về ý định của Trung Quốc với các cơ sở cảng biển của Iran trong dự thảo thỏa thuận, trong đó có cảng Jask, nằm ngay eo biển Hormuz, lối vào vịnh Ba Tư có thể giúp Trung Quốc có được vị trí chiến lược tại vùng biển vận chuyển một lượng lớn dầu trên thế giới này. Đây cũng là khu vực có tầm quan trọng chiến lược với Mỹ khi trụ sở Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ đặt tại Bahrain.

Quốc Đạt

Truyền hình