Đưa hộ kinh doanh vào dự thảo Luật Doanh nghiệp (sửa đổi)

Dàn trải và khó khả thi?

08:58 | 31/08/2019
Lần đầu tiên, hộ kinh doanh được quy định trong dự thảo Luật Doanh nghiệp (sửa đổi). Điều này được kỳ vọng sẽ tạo động lực để các hộ kinh doanh phát triển khi được “chính danh” hưởng các ưu đãi của Nhà nước, gia tăng số lượng doanh nghiệp, thậm chí vượt xa mục tiêu có 1 triệu doanh nghiệp vào năm 2020 song vẫn còn những nghi ngại về tính khả thi. Thậm chí, có ý kiến còn cho rằng, nếu đưa các hộ kinh doanh vào luật để được hưởng ưu đãi sẽ dàn trải, không thấm vào đâu so với nhu cầu.

“Không phát sinh thủ tục hành chính”

Theo quy định hiện hành, Khoản 2 Điều 212 Luật Doanh nghiệp đã giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết đăng ký và hoạt động của hộ kinh doanh. Chính phủ đã ban hành Nghị định số 78/2015/NĐ - CP về đăng ký doanh nghiệp, trong đó có nội dung về đăng ký và hoạt động của hộ kinh doanh. Tuy nhiên, “đánh giá các quy định này đã cho thấy một số khiếm khuyết như hộ kinh doanh không rõ ràng về địa vị pháp lý và trách nhiệm dân sự; quyền kinh doanh bị giới hạn trong phạm vi cấp quận, huyện… Chính hạn chế pháp lý này đã dẫn đến cản trở hộ kinh doanh tận dụng và phát huy tối đa cơ hội kinh doanh”, Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Vũ Đại Thắng, đại diện Ban soạn thảo dự thảo Luật Doanh nghiệp (sửa đổi) phát biểu tại phiên họp thẩm tra về dự thảo Luật do Ủy ban Kinh tế tổ chức mới đây.

Từ những hạn chế trên, lần đầu tiên, dự thảo Luật đã bổ sung Chương VIIa về hộ kinh doanh. Theo đó, tiếp tục thừa nhận sự tồn tại của hộ kinh doanh là một hình thức kinh doanh, bên cạnh các loại hình doanh nghiệp tư nhân, công ty hợp danh, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần. Bên cạnh đó, quy định rõ ràng địa vị pháp lý và trách nhiệm dân sự của hộ kinh doanh bảo đảm phù hợp Bộ luật Dân sự; bãi bỏ hạn chế quy định hiện hành như chỉ được sử dụng dưới 10 lao động, không được mở chi nhánh… “Việc bổ sung quy định về hộ kinh doanh không phát sinh tác động tiêu cực đến hoạt động của hộ kinh doanh hiện nay, không phát sinh thủ tục hành chính. Các hộ kinh doanh đang hoạt động không phải đăng ký lại hoặc không phải đổi giấy chứng nhận đăng ký hoạt động đã được cấp”, Thứ trưởng Vũ Đại Thắng xác nhận.


Vẫn chưa ngã ngũ “danh phận” hộ kinh doanh trong dự thảo Luật Doanh nghiệp (sửa đổi)
Nguồn: Đầu tư Chứng khoán

Nên coi hộ kinh doanh là doanh nghiệp siêu nhỏ?

Là người trực tiếp gắn bó với cộng đồng doanh nghiệp, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Vũ Tiến Lộc cho rằng, việc sửa đổi Luật Doanh nghiệp lần này, trong đó có quy định về hộ kinh doanh, là một “cuộc cách mạng” tạo ra “Luật Doanh nghiệp thế hệ mới”. Ông chỉ rõ, hiện, hộ kinh doanh đóng góp 30% vào GDP, tạo việc làm cho 1,8 triệu người nhưng lại chỉ đóng góp 1,6% vào ngân sách. Chính việc “đứng ngoài vòng pháp luật” này khiến hộ kinh doanh khó được bảo đảm quyền lợi như khó tiếp cận chính sách hỗ trợ… Thêm vào đó, do địa vị pháp lý chỉ được quy định trong nghị định khiến các hộ kinh doanh dù muốn tham gia thị trường thế giới cũng rất vướng. “Chỉ khi được quy định trong luật, hộ kinh doanh mới bảo đảm bình đẳng, được hỗ trợ, bảo vệ và thúc đẩy phát triển”, Chủ tịch VCCI tin tưởng.

Tuy nhiên, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế Phùng Văn Hùng lại cho rằng, việc đưa hộ kinh doanh vào Luật Doanh nghiệp (sửa đổi) cho thấy chính ban soạn thảo cũng “có sự lúng túng”. Ông phân tích, theo Khoản 7 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2014, “doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh”. Đối chiếu với quy định này, hộ kinh doanh cũng chính là doanh nghiệp. “Vậy tại sao không gọi đó là doanh nghiệp mà vẫn gọi là hộ kinh doanh rồi đưa vào Luật này?”, ông Hùng đặt câu hỏi.

Trên thực tế, thời gian qua chúng ta đã thực hiện chính sách khuyến khích hộ kinh doanh thành doanh nghiệp song các hộ này không mấy mặn mà. Theo Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế Phùng Văn Hùng, mặc dù bản chất hộ kinh doanh cũng là doanh nghiệp nhưng chính sách thuế lại có sự bất bình đẳng. Minh chứng rõ nhất là đối với hộ kinh doanh, về thuế môn bài, nếu doanh thu trên 500 triệu đồng/năm thì chỉ đóng 1 triệu đồng, doanh thu từ 300 - 500 triệu chỉ phải đóng 500.000 đồng/năm; còn đối với thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân chỉ phải đóng từ 0,5 - 5%/năm. Trong khi đó, với doanh nghiệp, trong đó có doanh nghiệp siêu nhỏ lại phải đóng từ 15 - 20%/năm. Từ đó, ông Hùng cho rằng nên coi hộ kinh doanh cũng chính là doanh nghiệp siêu nhỏ để có chính sách bình đẳng.

Lấy dẫn chứng từ một hộ kinh doanh karaoke ở gần nhà “ông ấy đi xe Rolls - Royce và cứ một tuần là ông ấy xách một va li tiền”, nguyên Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Đặng Huy Đông cho rằng việc quản lý hộ kinh doanh là cần thiết. Tuy nhiên, ông lại tỏ ý băn khoăn giữa việc đưa hộ kinh doanh vào luật như dự thảo hay đưa lên thành doanh nghiệp siêu nhỏ với một chuẩn mực thấp hơn. Theo ông, nếu đưa hộ kinh doanh vào một chuẩn mực minh bạch hơn thì vừa giúp phân tích các chỉ số kinh tế tốt hơn, đồng thời giúp thống kê tốt hơn về doanh nghiệp, lao động, thuế...

Nhìn vào thực tế hơn 5 triệu hộ kinh doanh hiện nay, Ủy viên Ủy ban Kinh tế Bùi Thị Quỳnh Thơ tỏ ý lo ngại: “Nếu đưa vào dự thảo Luật để hưởng lợi từ chính sách hỗ trợ của Nhà nước liệu có dàn trải?”. Từ đó, bà cho rằng điều này không khả thi, Nhà nước cũng không hỗ trợ được hết mà “nếu có hỗ trợ thì cũng không thấm vào đâu so với nhu cầu của họ”.

Đan Thanh