Chất lượng văn bản quy phạm pháp luật chưa cao

Khó rạch ròi trách nhiệm?

09:38 | 30/05/2018
Làm thế nào nâng cao chất lượng văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) là câu hỏi nóng. Tuy nhiên, chất lượng VBQPPL lại liên quan đến nhiều khâu, nhiều cơ quan, nên khó có thể rạch ròi được trách nhiệm của từng khâu, từng cơ quan.

Áp lực số lượng

Theo thống kê năm 2016, Bộ Tư pháp thẩm định 338 dự án, dự thảo văn bản; năm 2017: 274 dự án, dự thảo và 55 đề nghị xây dựng văn bản; từ đầu năm 2018 đến nay là 50 dự án, dự thảo và 8 đề nghị xây dựng văn bản. Như vậy, hàng năm số lượng VBQPPL cần phải chuẩn bị là rất lớn. Vụ trưởng Vụ các vấn đề chung về xây dựng pháp luật, Bộ Tư pháp Nguyễn Hồng Tuyển cho biết, thời gian qua số lượng dự án luật, pháp lệnh cần sửa đổi, bổ sung là rất lớn, đặc biệt là các dự án cần sửa đổi, bổ sung theo ý kiến chỉ đạo của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, QH, UBTVQH và các dự án liên quan đến đất đai, xây dựng, nhà ở, môi trường, đầu tư, kinh doanh, kiểm tra chuyên ngành và quy hoạch.

Tất nhiên những con số nêu trên cũng chỉ dừng lại ở các văn bản tầm luật, pháp lệnh; còn chưa tính đến các văn bản ở tầm nghị định, thông tư. Đại diện Bộ Tài chính cho biết, những năm gần đây, mỗi năm Bộ chuẩn bị khoảng 200 văn bản các loại, riêng việc phân công cán bộ theo dõi từng mảng văn bản, tham gia thành phần các ban soạn thảo cũng đã rất khó bố trí. Điều đáng nói, văn bản nào cũng yêu cầu phải đủ các công đoạn (báo cáo thực tiễn, đánh giá tác động…), nên không thể tránh được hình thức, hay chất lượng chưa bảo đảm theo quy định. Và cũng vì số lượng văn bản phải chuẩn bị nhiều nên không thể tránh được tình trạng chậm tiến độ. Cơ quan chủ trì chậm tiến độ, kéo theo một chuỗi các cơ quan phía sau chậm lại. Chẳng hạn, theo quy định thời hạn thẩm định là 20 ngày kể từ ngày nhận được hồ sơ, nhưng vì gửi chậm nên cơ quan thẩm định không còn đủ thời gian, nhân lực để bố trí đọc, nghiên cứu, dẫn đến ảnh hưởng đến chất lượng thẩm định. Vụ trưởng Vụ Pháp luật Kinh tế - Dân sự, Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú đưa ví dụ: Hồ sơ dự thảo Nghị định Quỹ phát triển hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chỉ được gửi đến cơ quan thẩm định trong 7 ngày làm việc, cơ quan phải “chạy hết công suất” thì mới có thể đọc hồ sơ kịp thời hạn đưa sang Văn phòng Chính phủ. Hiện cơ quan này, dành 1/3 quỹ thời gian dành cho công tác thẩm định văn bản.

Phối hợp ngay từ đầu

Nhiều dự án luật chất lượng còn yếu, chưa đáp ứng yêu cầu, chưa phản ánh được hết các chính sách được Chính phủ thông qua, chưa giải quyết được những vấn đề thực tiễn đặt ra…

Công thư số 160/LĐCP ngày 18.4.2018 về công tác xây dựng pháp luật, bảo đảm hồ sơ trình Chính phủ

Thực tế, việc thẩm định một văn bản không chỉ yêu cầu kiến thức pháp luật mà còn các kiến thức chuyên ngành. Để thẩm định có chất lượng cần có những cán bộ thẩm định văn bản có chuyên môn, kiến thức tổng hợp. Tuy nhiên, hiện đây lại là vấn đề khó của cơ quan thẩm định. Bên cạnh đó, do áp lực số lượng và quỹ thời gian nên thời gian gửi hồ sơ dự thảo sang cơ quan thẩm định thường ngắn.

Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật, Văn phòng Chính phủ Nguyễn Văn Mạnh nêu tình trạng Văn phòng Chính phủ chờ Bộ Tư pháp; Bộ Tư pháp chờ các bộ, ngành. Điều này cho thấy, sự tham gia của các bộ, ngành vẫn chưa đầy đủ, chưa làm hết trách nhiệm; công tác phối hợp vừa qua vẫn còn cắt khúc, còn bị động trong phối hợp. Chính vì thế, cần có kế hoạch chi tiết về công tác phối hợp giữa Văn phòng Chính phủ và Bộ Tư pháp, trong đó thỏa thuận thống nhất về phạm vi, thời gian, cấp phối hợp để bảo đảm chất lượng cho toàn bộ quá trình chuẩn bị, xây dựng chương trình.

Thực tế, công tác phối hợp giữa các cơ quan còn hạn chế; không ít dự án, dự thảo văn bản Bộ Tư pháp có đại diện là thành viên ban soạn thảo, tổ biên tập nhưng ít được mời tham gia các cuộc họp, dẫn đến khó khăn trong việc nắm bắt nội dung, chủ trương, chính sách ngay từ đầu. Ngoài ra, đa phần các dự thảo, dự án đều liên quan đến nhiều ngành nên yêu cầu phải có sự tham gia của đại diện ngành nhưng trên thực tế vì số lượng văn bản nhiều, cán bộ pháp chế không bố trí được thời gian tham gia đầy đủ các cuộc họp của Ban soạn thảo.

Nhiều đề xuất đã được đưa ra, từ những đề xuất được đề cập đến trong rất nhiều năm như nâng cao chất lượng nguồn nhân lực pháp chế;  cơ quan thẩm định tham gia từ đầu của quá trình xây dựng văn bản… đến những vấn đề thuộc về tài chính ngân sách - tức là một chuỗi các vấn đề cần tháo gỡ.

Có một thực tế cần phải thấy là, hiện nay chất lượng của các văn bản gửi đến cơ quan thẩm định rất hạn chế, nhất là báo cáo đánh giá tác động chính sách. Theo quy định, chi phí dành cho báo cáo đánh giá tác động chính sách là 6 triệu đồng/nghị định. Với số tiền này, cơ quan được giao chủ trì xây dựng văn bản phải “liệu cơm gắp mắm” và tình trạng nhiều số liệu, thống kê cũ không phản ánh được thực tiễn mà văn bản yêu cầu cần giải quyết. Vừa áp lực về số lượng, vừa khó khăn về cơ chế tài chính thì chất lượng văn bản khó có thể cải thiện. Và trong bối cảnh chưa thể giải quyết được các vấn đề trên thì không có giải pháp nào hữu hiệu hơn bằng việc cơ quan được giao chủ trì đề xuất văn bản cần sớm phối hợp với Bộ Tư pháp cũng như bộ, ngành liên quan trong quá trình chuẩn bị văn bản.

Phạm Hải