Vaccine cúm giá rẻ có thể trở thành trợ thủ điều trị ung thư
Một nghiên cứu lâm sàng quy mô nhỏ tại Mỹ cho thấy việc tiêm trực tiếp vaccine cúm vào khối u có thể kích hoạt hệ miễn dịch tấn công tế bào ung thư. Phương pháp này bước đầu ghi nhận những kết quả đáng chú ý ở bệnh nhân ung thư hắc tố, mở ra hướng nghiên cứu mới về khả năng tận dụng các loại vaccine thông thường trong điều trị ung thư.
.png)
Kích hoạt hệ miễn dịch tấn công khối u
Trong thử nghiệm do các nhà khoa học tại Trung tâm Y tế Wexner thuộc Đại học bang Ohio (Mỹ) thực hiện, 18 bệnh nhân mắc ung thư hắc tố da được tiêm vaccine cúm thông thường trực tiếp vào khối u trước khi phẫu thuật.
Các bệnh nhân trước đó đều được tiêm một mũi vaccine cúm tiêu chuẩn vào cánh tay. Vài ngày sau, các bác sĩ tiếp tục tiêm vaccine trực tiếp vào khối u và lặp lại lần tiêm thứ hai sau đó 12 ngày. Phần lớn bệnh nhân được tiêm lượng vaccine gấp ba lần liều thông thường trong mỗi lần tiêm vào khối u.
Kết quả kiểm tra mô sau phẫu thuật cho thấy các tế bào miễn dịch tập trung dày đặc tại phần lớn khối u được điều trị. Đáng chú ý, trong số 18 bệnh nhân, có 7 người xuất hiện dấu hiệu khối u thoái triển và 3 người không còn phát hiện tế bào ung thư trong mẫu bệnh phẩm. Không bệnh nhân nào gặp tác dụng phụ nghiêm trọng.
Theo các nhà nghiên cứu, vaccine cúm có thể tạo ra phản ứng miễn dịch ngay tại khu vực khối u. Nhiều tế bào ung thư có khả năng phát ra tín hiệu làm suy yếu phản ứng miễn dịch của các mô xung quanh, qua đó giúp chúng tránh bị hệ miễn dịch phát hiện và tiêu diệt.
Khi được tiêm trực tiếp vào khối u, vaccine cúm có thể phá vỡ trạng thái này, thu hút các tế bào miễn dịch đến khu vực ung thư. Những tế bào có chức năng nhận diện tác nhân lạ sau đó thu thập các thành phần từ tế bào ung thư, giúp hệ miễn dịch nhận diện và hướng các tế bào tiêu diệt của cơ thể tấn công khối u.
Ông Ian Garbarine, bác sĩ nội trú chuyên ngành phẫu thuật tại Đại học bang Ohio, cho biết kết quả nghiên cứu cho thấy một mô hình phản ứng miễn dịch khá rõ rệt. Ông nhận định phương pháp này có thể đạt hiệu quả cao hơn nếu kết hợp với các loại thuốc như Keytruda và Opdivo, vốn có tác dụng tăng cường hoạt động của hệ miễn dịch chống ung thư.
Nhóm nghiên cứu hiện tiếp tục thử nghiệm việc tiêm vaccine cúm nhiều lần trực tiếp vào khối u, kết hợp với thuốc kích hoạt miễn dịch ở những bệnh nhân ung thư hắc tố đã di căn và không thể phẫu thuật.
Hướng nghiên cứu mới với vaccine giá rẻ
Điểm đáng chú ý của phương pháp này là sử dụng vaccine cúm đã được sản xuất sẵn, có giá thành thấp và phổ biến tại các cơ sở y tế, thay vì những loại vaccine ung thư cá nhân hóa đắt đỏ.
Tháng trước, một nghiên cứu về vaccine mRNA do Moderna và Merck phát triển cho thấy phương pháp này giúp giảm 42% nguy cơ tái phát ung thư hắc tố khi kết hợp với thuốc kích thích miễn dịch sau phẫu thuật. Tuy nhiên, vaccine phải được thiết kế riêng dựa trên những đột biến trong khối u của từng bệnh nhân.
Marcin Kortylewski, nhà miễn dịch học ung thư tại trung tâm nghiên cứu và điều trị ung thư City of Hope (California), đánh giá ý tưởng sử dụng vaccine cúm rất đáng quan tâm vì quy trình tương đối đơn giản, được bệnh nhân dung nạp tốt và có tác dụng kích thích miễn dịch rõ rệt.
Không chỉ tại Mỹ, các nhà khoa học ở Đan Mạch cũng đang nghiên cứu khả năng tiêm vaccine cúm trực tiếp vào khối u đại trực tràng thông qua nội soi. Một thử nghiệm trên 10 bệnh nhân cho thấy các khối u xuất hiện nhiều tế bào miễn dịch sau tiêm, dù kích thước khối u hầu như không giảm trước khi phẫu thuật.
Một số nghiên cứu khác cũng ghi nhận mối liên hệ giữa vaccine thông thường và hiệu quả điều trị ung thư bằng liệu pháp miễn dịch. Nghiên cứu tại Trung tâm Ung thư MD Anderson thuộc Đại học Texas (Mỹ) công bố năm ngoái cho thấy bệnh nhân ung thư phổi giai đoạn tiến triển hoặc ung thư hắc tố được tiêm vaccine Covid-19 trong vòng 100 ngày kể từ khi bắt đầu sử dụng thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch có thời gian sống kéo dài đáng kể. Nghiên cứu tại Thụy Điển gần đây cũng ghi nhận lợi ích tương tự ở những bệnh nhân tiêm vaccine cúm mùa trong quá trình điều trị bằng liệu pháp này.
Dù vậy, các chuyên gia nhấn mạnh những kết quả hiện nay mới mang tính bước đầu. Thử nghiệm tại Ohio chỉ có 18 bệnh nhân và không có nhóm đối chứng. Bên cạnh đó, phương pháp tiêm trực tiếp chỉ có thể áp dụng với những khối u nằm ở vị trí bác sĩ có thể tiếp cận bằng kim tiêm. Cần thêm những thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn để xác định mức độ an toàn, hiệu quả và khả năng ứng dụng của hướng điều trị này.