Phân quyền cho địa phương về phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn:Đẩy mạnh phân quyền đi liền với hạ tầng kỹ thuật đồng bộ
Phân cấp, phân quyền trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn giúp các địa phương chủ động hơn trong việc xây dựng, áp dụng các biện pháp phù hợp với đặc thù dân cư, địa hình. Tuy nhiên, qua khảo sát thực tiễn cho thấy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cần đi liền với giải pháp đầu tư hạ tầng kỹ thuật đồng bộ để việc phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải thực sự phát huy hiệu quả.
Đề xuất 2 phương án phân loại chất thải rắn sinh hoạt
Tại dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ môi trường (BVMT) năm 2020, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục khẳng định quan điểm xuyên suốt là phải thực hiện phân loại chất thải rắn sinh hoạt, đồng thời đưa ra các phương án linh hoạt hơn, phù hợp với điều kiện thực tế.
Đại diện Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, dự thảo Luật đang đưa ra 2 phương án về nguyên tắc phân loại chất thải rắn sinh hoạt để lấy ý kiến rộng rãi.
Cụ thể, phương án 1 giữ nguyên cách phân loại theo 3 nhóm như quy định hiện hành, gồm: chất thải có khả năng tái chế, tái sử dụng; chất thải thực phẩm và chất thải khác.
Phương án 2 đề xuất phân loại theo 2 nhóm dựa trên mục đích tái chế, tái sử dụng, bao gồm: chất thải có khả năng tái chế, tái sử dụng và chất thải khác.
Theo dự thảo Luật, sau khi phân loại, tại khu vực đô thị, các tổ chức, cá nhân sẽ thực hiện chuyển giao chất thải phù hợp với từng nhóm. Đối với chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế, người dân có thể chuyển giao cho các tổ chức, cá nhân thu gom, tái chế hoặc các cơ sở có chức năng phù hợp. Chất thải sinh hoạt khác phải được chứa, đựng theo quy định và chuyển giao cho đơn vị thu gom, vận chuyển. Riêng chất thải thực phẩm có thể được tận dụng làm phân bón hữu cơ, thức ăn chăn nuôi hoặc phục vụ các mục đích khác.
Đáng chú ý, so với Luật hiện hành, dự thảo Luật lần này có độ mở và linh hoạt hơn khi không quy định cứng về hình thức, công cụ chứa đựng chất thải sau phân loại. Trước đây, hộ gia đình, cá nhân buộc phải sử dụng bao bì theo quy định để chứa chất thải rắn sinh hoạt trước khi chuyển giao.
Một điểm mới nữa là dự thảo Luật giao thẩm quyền cho UBND cấp tỉnh quyết định việc phân loại cụ thể chất thải rắn sinh hoạt, trên cơ sở bảo đảm phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội, hạ tầng và năng lực xử lý của từng địa phương.
Nên có lộ trình thực hiện phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn phù hợp với thực tiễn
Qua khảo sát thực tiễn tại một số địa phương, Đoàn khảo sát của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường ghi nhận, việc thực hiện phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn chưa phát huy hiệu quả thực chất cho hệ thống hạ tầng thiếu đồng bộ, dẫn tới thực trạng rác thải sinh hoạt sau khi được phân loại tại nguồn nhưng trong quá trình thu gom, vận chuyển, xử lý lại được “quy về một mối”, khiến quy định về việc phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn mất đi ý nghĩa.
Đại diện Chi cục Bảo vệ môi trường và Biến đổi khí hậu, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Phú Thọ cho rằng, hầu hết các địa phương đều gặp vấn đề là hạ tầng kỹ thuật chưa đáp ứng, dẫn tới công tác phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn được thực hiện một cách... nửa vời. Công nghệ xử lý chất thải rắn sinh hoạt hiện nay được một số nơi áp dụng chủ yếu là công nghệ đốt rác phát điện như một giải pháp chuyển hóa rác thải sinh hoạt thành điện năng, song đây chưa phải giải pháp tối ưu do vẫn có thể gây ô nhiễm không khí, nước và đất nếu không được kiểm soát chặt chẽ.
Từ thực tiễn đó, đại diện Chi cục Bảo vệ môi trường và Biến đổi khí hậu, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Phú Thọ kiến nghị, nên có lộ trình thực hiện phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn phù hợp với thực tiễn.
Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình kiến nghị, cần hoàn thiện thể chế chính sách về quản lý rác thải; hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật đồng bộ về phân loại, thu gom, vận chuyển, tái chế, xử lý rác thải sinh hoạt sau phân loại; giảm thiểu phát sinh rác thải; đẩy mạnh tái chế rác thải; xử lý, cải tạo, phục hồi môi trường các khu vực ô nhiễm môi trường do rác thải gây ra; tăng cường giám sát, thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm.
Do đó, Đoàn khảo sát đề nghị, từ thực tiễn thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường, các địa phương cần tiếp tục đề xuất, kiến nghị, góp ý nhằm hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.
Trong đó, cần đánh giá tác động của việc phân cấp, phân quyền trong quản lý môi trường thời gian qua. “Việc phân cấp, phân quyền trên tinh thần địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm đã thực sự phát huy hiệu quả hay còn yếu kém, thiếu nguồn lực cần thiết về con người, cơ sở dữ liệu... cho công tác quản lý nhà nước hay chưa?” Nêu câu hỏi này, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Tạ Đình Thi nhấn mạnh, giao thẩm quyền quản lý công tác BVMT cần đi liền với quy định về bảo đảm năng lực, nguồn lực thực hiện tại địa phương, nhất là ở cấp xã sau sáp nhập.
Đối với quy định về phân cấp, phân quyền cho địa phương quy định việc thực hiện phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn, bên cạnh việc đưa ra các phương án linh hoạt hơn nhằm phù hợp với điều kiện thực tế, cần quan tâm đẩy mạnh đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật đồng bộ trong hoạt động thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt.
