Làm rõ trách nhiệm, nguồn lực khi phân cấp thực hiện Chương trình phòng, chống ma túy và tội phạm

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt bày tỏ thống nhất việc tích hợp Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy giai đoạn 2026 - 2030 với nhiệm vụ phòng, chống tội phạm, cùng hệ thống chỉ tiêu, nhiệm vụ và giải pháp trong một lộ trình dài hạn sẽ góp phần giải quyết nhiều vấn đề thực tiễn đang đặt ra.

Tuy nhiên, từ góc độ tổ chức thực hiện, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện một số quy định để bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế và năng lực triển khai của các địa phương.

Cân nhắc kỹ chỉ tiêu giám sát điện tử đối với người chưa thành niên

Góp ý về Điều 1, khoản 1, điểm c và điểm d của dự thảo Nghị quyết, đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt cho rằng cần xem xét thấu đáo quy định về chỉ tiêu giám sát điện tử đối với người chưa thành niên và người chấp hành án hình sự tại cộng đồng.

Theo dự thảo, phấn đấu người chưa thành niên bị áp dụng biện pháp giám sát điện tử đều được giám sát chặt chẽ; trên 70% người chấp hành án hình sự tại cộng đồng được áp dụng biện pháp này và đến năm 2035 đạt 100%.

Đại biểu nhận định, việc ứng dụng công nghệ thông tin, triển khai giám sát điện tử là yêu cầu phù hợp trong bối cảnh hiện nay. Tuy nhiên, không phải mọi người chấp hành án hình sự tại cộng đồng đều có tính chất, mức độ hành vi vi phạm giống nhau. Vì vậy, áp dụng giám sát điện tử đại trà có thể chưa phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Bên cạnh đó, giám sát điện tử đòi hỏi hệ thống thiết bị, hạ tầng kỹ thuật, đường truyền, nhân lực vận hành và cơ chế xử lý khi xảy ra sự cố. Nếu chưa tính toán đầy đủ những điều kiện này mà đặt ra chỉ tiêu cao trong thời gian ngắn sẽ gây khó khăn cho quá trình thực hiện.

Đặc biệt, đối với người chưa thành niên, đại biểu lưu ý cần đặt yêu cầu bảo vệ trẻ em và bảo đảm lợi ích tốt nhất lên hàng đầu. Việc áp dụng giám sát điện tử nếu không được cân nhắc kỹ có thể dẫn đến tâm lý kỳ thị, ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình cải tạo, giáo dục và tái hòa nhập của các em.

Từ những phân tích trên, đại biểu đề nghị chỉnh lý theo hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, giám sát người chấp hành án hình sự tại cộng đồng và người chưa thành niên theo quy định pháp luật, phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm, yêu cầu quản lý và điều kiện thực tế; đồng thời bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người được giám sát.

Phân cấp phải đi đôi với nguồn lực, tránh chuyển trách nhiệm xuống cơ sở

Một nội dung khác được đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt quan tâm là cơ chế phân cấp, phân quyền và điều chỉnh vốn quy định tại Điều 1, khoản 5, điểm b và khoản 6, điểm a của dự thảo.

Theo đại biểu, quy định phân cấp, phân quyền nhằm tạo sự chủ động, linh hoạt cho địa phương là cần thiết. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở những nguyên tắc chung mà chưa xác định rõ nội dung nào thuộc thẩm quyền Trung ương, nội dung nào giao địa phương thực hiện thì sẽ khó áp dụng trong thực tiễn.

Đại biểu đề nghị phải làm rõ trách nhiệm của từng cấp, đồng thời xác định nguồn lực tương ứng với nhiệm vụ được phân cấp. Tránh tình trạng những công việc Trung ương không muốn thực hiện thì chuyển xuống địa phương, địa phương lại tiếp tục chuyển xuống cấp xã, trong khi không được bảo đảm các điều kiện cần thiết.

Đối với quy định cho phép điều chỉnh kinh phí, vốn từ những nội dung, hoạt động đã hoàn thành nhiệm vụ chi hoặc không còn nhu cầu thực hiện sang nội dung, hoạt động khác trong Chương trình, đại biểu cho rằng cần có tiêu chí cụ thể để xác định trường hợp được điều chỉnh.

Cùng với đó, cần quy định rõ điều kiện, trách nhiệm thẩm định tính cần thiết của việc điều chỉnh vốn và cơ chế kiểm soát quá trình chuyển nguồn. Bởi việc điều chuyển vốn nếu thiếu kiểm soát có thể làm thay đổi thứ tự ưu tiên giữa các nhiệm vụ, ảnh hưởng đến mục tiêu ban đầu của Chương trình.

Đại biểu lưu ý, tổng nguồn vốn của Chương trình khoảng 45.000 tỷ đồng, trong đó phần vốn bố trí tại địa phương chỉ khoảng 5.000 tỷ đồng. Trong khi hệ thống chỉ tiêu, nhiệm vụ đặt ra khá lớn, nguồn lực còn hạn chế, nếu không có cơ chế điều chỉnh chặt chẽ sẽ dễ dẫn đến tình trạng điều chuyển vốn tùy tiện, làm ảnh hưởng đến tiến độ và kết quả thực hiện các mục tiêu theo từng năm, từng giai đoạn.

Liên quan đến quy định chuyển tiếp tại Điều 2, đại biểu cho rằng dự thảo chưa làm rõ cách xử lý đối với những dự án đã được phê duyệt theo chương trình trước đây nhưng không còn phù hợp với mục tiêu, chỉ tiêu của Chương trình mới.

Thực tế, sau khi tích hợp và điều chỉnh các mục tiêu, nhiệm vụ cho giai đoạn mới, một số chỉ tiêu của chương trình trước có thể đã thay đổi. Nếu tiếp tục áp dụng cơ chế chuyển tiếp mà không rà soát mức độ phù hợp sẽ phát sinh bất cập trong tổ chức thực hiện.

Đáng chú ý, cùng một lĩnh vực, cùng một địa phương có thể tồn tại hai cơ chế quản lý, phân bổ vốn khác nhau: dự án chuyển tiếp thực hiện theo cơ chế cũ, trong khi nhiệm vụ mới lại áp dụng cơ chế của Chương trình mới. Điều này có thể gây khó khăn cho công tác quản lý, điều hành và sử dụng nguồn lực.

Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, thiết kế lại quy định chuyển tiếp, nhất là đối với các chương trình, nhiệm vụ, dự án đã bố trí vốn trong năm 2026 - 2027 nhưng chưa thực hiện được, bảo đảm việc chuyển sang giai đoạn mới có cơ chế rõ ràng, thống nhất và khả thi.

Bảo đảm điều kiện để cấp xã thực hiện nhiệm vụ được phân cấp

Đối với quy định tại khoản 4 Điều 4 về phân cấp cho cấp xã quản lý, tổ chức thực hiện Chương trình phù hợp với năng lực và điều kiện thực tiễn, đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt cho rằng cần tiếp tục cụ thể hóa các điều kiện bảo đảm.

Theo đại biểu, Chương trình có hệ thống chỉ tiêu lớn, mục tiêu dài hạn, khối lượng nhiệm vụ nặng nề. Trong khi đó, cấp xã đang trong giai đoạn đầu vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, còn những giới hạn nhất định về năng lực tổ chức thực hiện và nguồn lực.

Vì vậy, việc giao nhiệm vụ cho cấp xã phải đi kèm với kinh phí, nhân lực, trang thiết bị và hướng dẫn chuyên môn. Nếu chỉ quy định chung chung về phân cấp mà không bảo đảm các điều kiện thực hiện thì cấp xã sẽ phải gánh khối lượng công việc lớn, khó hoàn thành các mục tiêu của Chương trình.

Nhấn mạnh Chương trình được triển khai trong thời gian dài, với nhiều nhiệm vụ và yêu cầu huy động nguồn lực lớn, đại biểu cho rằng nguồn vốn đối ứng của địa phương còn hạn chế, việc huy động các nguồn lực khác cũng không dễ dàng. Đặc biệt, cấp xã đồng thời phải triển khai nhiều chương trình mục tiêu quốc gia.

Do đó, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục hoàn thiện các quy định theo hướng cụ thể, rõ trách nhiệm và gắn phân cấp với điều kiện bảo đảm thực hiện. Đây là yếu tố quan trọng để Chương trình không chỉ có mục tiêu đúng mà còn thực sự khả thi, phát huy hiệu quả khi triển khai tại cơ sở.