Yemen nóng trở lại, Trung Đông trước vòng xoáy mới

Yemen đang bước vào giai đoạn leo thang quân sự mới khi các lực lượng trung thành với chính phủ được quốc tế công nhận phát động chiến dịch “Bình minh Yemen”, tiến công các vị trí của lực lượng Houthi tại khu vực ven biển phía Tây.

Theo Al Jazeera, chiến dịch đã đạt được một số kết quả ban đầu ngày 13/10. Các lực lượng chính phủ đã tiến về phía eo biển Bab al-Mandeb và hiện giao tranh tại những vị trí được lực lượng Houthi tăng cường phòng thủ. Đụng độ vẫn tiếp diễn tại một số khu vực thuộc huyện Dhubab và quanh sân bay Dhubab.

Câu hỏi trọng tâm hiện nay là liệu những bước tiến quân sự này có thể tạo ra sự thay đổi lâu dài trong tương quan lực lượng ở Yemen hay không, khiến xung đột lan rộng hơn hay mở đường cho một tiến trình đàm phán mới.

Bab al-Mandeb - điểm nóng chiến lược

Giao tranh tập trung quanh eo biển Bab al-Mandeb do vị trí chiến lược của eo biển này đối với thương mại và các dòng chảy năng lượng toàn cầu. Đối với các bên tham chiến tại Yemen, khu vực này đặc biệt quan trọng bởi việc kiểm soát đường bờ biển, các hòn đảo và vùng cao nguyên xung quanh mang lại những lợi thế khác nhau về triển khai lực lượng, giám sát và gây sức ép đối với hoạt động hàng hải.

Việc giành lại các vị trí ven biển có thể giúp lực lượng chính phủ thu hẹp không gian hoạt động của Houthi. Tuy nhiên, điều đó chưa đủ để bảo đảm an toàn cho eo biển, bởi Houthi vẫn có thể sử dụng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) để tấn công tàu thuyền từ những địa điểm khác.

Khi giao tranh mở rộng vào các khu vực cao nguyên thuộc tỉnh Lahj và Taiz, địa hình phức tạp có thể khiến hoạt động tiến quân, phòng thủ và tiếp tế trở nên khó khăn hơn. Vì vậy, giành lại lãnh thổ, củng cố quyền kiểm soát và bảo đảm an ninh hàng hải là những mục tiêu khác nhau, đòi hỏi các năng lực quân sự riêng biệt.

Nguy cơ xung đột lan rộng

Theo các chuyên gia, diễn biến tại Yemen không thể tách rời cuộc xung đột liên quan đến Iran. Những thông tin truyền thông quốc tế gần đây cho thấy Tehran được cho là đã hỗ trợ Houthi về quân sự, đồng thời khuyến khích lực lượng này gia tăng sức ép đối với Ảrập Xêút.

Trong bối cảnh này, Bab al-Mandeb có thể trở thành một công cụ gây sức ép chiến lược đối với Iran và các đồng minh. Những mối đe dọa đối với tuyến hàng hải này có khả năng làm gia tăng chi phí an ninh và kinh tế, đồng thời buộc các nước liên quan phải phân tán nguồn lực ứng phó.

Đối với Ảrập Xêút, nguy cơ từ các cuộc tấn công của Houthi nhằm vào lãnh thổ và những tuyến hàng hải lân cận có thể thúc đẩy Riyadh đáp trả mạnh mẽ hơn. Thay vì chỉ giới hạn hoạt động quân sự dọc các chiến tuyến hiện có, Ảrập Xêút có thể nhắm vào những mục tiêu quan trọng trong cơ cấu quân sự của Houthi.

Tuy nhiên, cách thức đáp trả sẽ quyết định mức độ leo thang. Các bên có thể sử dụng sức ép quân sự để củng cố khả năng răn đe và cải thiện vị thế đàm phán, nhưng những tính toán sai lầm hoặc các đợt tấn công trả đũa liên tiếp có thể đẩy xung đột vượt khỏi tầm kiểm soát.

Khả năng các nước vùng Vịnh cùng tham gia một chiến dịch quân sự mới nhằm vào Houthi vẫn chưa rõ ràng. Những khác biệt về ưu tiên chiến lược, đặc biệt giữa Ảrập Xêút và Các Tiểu vương quốc Ảrập Thống nhất (UAE), tiếp tục hạn chế khả năng phối hợp hành động.

Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đã tuyên bố ủng hộ Ảrập Xêút theo Hiệp ước Mecca, song phạm vi hỗ trợ cụ thể vẫn chưa được xác định. Trong khi đó, Mỹ có thể tiếp tục tập trung vào răn đe, bảo đảm an ninh hàng hải và kiềm chế các mối đe dọa, thay vì trực tiếp làm thay đổi cục diện chiến trường.

Triển vọng hòa bình còn để ngỏ

Bên cạnh yếu tố khu vực, thành công của chiến dịch còn phụ thuộc vào khả năng thống nhất chỉ huy và phối hợp giữa các lực lượng chống Houthi.

Những tuyên bố gần đây của ông Rashad al-Alimi, Chủ tịch Hội đồng Lãnh đạo Tổng thống Yemen cho thấy mục tiêu của chính phủ đang chuyển từ kiềm chế Houthi sang khôi phục các thể chế nhà nước và giành lại thủ đô Sanaa.

Tuy nhiên, những bất đồng nội bộ, đặc biệt liên quan đến vấn đề miền Nam Yemen, có thể làm suy yếu các thành quả quân sự. Nếu các lực lượng tham chiến cạnh tranh về phạm vi ảnh hưởng hoặc thiếu thống nhất về mục tiêu chính trị, những thắng lợi trên chiến trường khó chuyển hóa thành một trật tự an ninh ổn định.

Trong thời gian tới, nếu lực lượng chính phủ Yemen giữ vững các vị trí đã giành lại và bảo đảm an ninh quanh Bab al-Mandeb, tương quan sức ép quân sự và chính trị có thể thay đổi. Ngược lại, nếu đà tiến quân bị chặn lại trong khi Houthi vẫn duy trì khả năng phản công bằng tên lửa và UAV, cuộc chiến có nguy cơ kéo dài, gây thêm tổn thất nhân đạo và kinh tế cho Yemen cũng như toàn khu vực.

Theo các chuyên gia, nguy cơ xung đột lan rộng vẫn có thể thúc đẩy các bên tìm kiếm một thỏa thuận ngừng bắn. Tuy nhiên, một giải pháp bền vững đòi hỏi phải giải quyết những bất đồng về chia sẻ quyền lực, bảo đảm an ninh và kiểm soát các tuyến hàng hải chiến lược.

Vì vậy, cuộc chiến ven biển hiện nay có thể trở thành bước ngoặt đối với khủng hoảng Yemen. Khi rủi ro chiến tranh khu vực ngày càng tăng, việc giữ lại không gian cho đối thoại có thể là yếu tố quyết định liệu Yemen tiến gần hơn tới hòa bình hay tiếp tục bị cuốn vào vòng xoáy xung đột kéo dài.