Xử lý nghiêm vi phạm đi đôi với bảo vệ quyền công dân

Ngừng cung cấp dịch vụ thiết yếu phải có điều kiện chặt chẽ

Góp ý vào dự thảo Luật, ĐBQH Lê Hữu Trí đánh giá cao tinh thần tiếp thu, giải trình của cơ quan soạn thảo đối với các ý kiến thẩm tra và ý kiến của đại biểu Quốc hội thảo luận tại Tổ. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, một số nội dung cần tiếp tục được làm rõ, bởi các quy định của Luật có phạm vi tác động rộng, liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp cũng như hoạt động của các cơ quan thực thi pháp luật.

Quan tâm đến quy định về ngừng cung cấp điện, nước đối với một số công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh vi phạm, đại biểu nhận định đây là biện pháp có tác động lớn, không chỉ đối với tổ chức, cá nhân vi phạm mà còn có thể ảnh hưởng đến người lao động, người dân sinh sống trong khu vực và các chủ thể không có hành vi vi phạm.

Theo đại biểu, điện, nước là những dịch vụ thiết yếu phục vụ đời sống và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Nếu thiếu quy định chặt chẽ về điều kiện, thẩm quyền và trình tự áp dụng, việc ngừng cung cấp các dịch vụ này có thể dẫn đến đình trệ sản xuất, ảnh hưởng sinh kế, thậm chí tác động đến sức khỏe, an toàn của người dân.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị chỉ áp dụng biện pháp ngừng cung cấp điện, nước đối với những hành vi vi phạm được quy định cụ thể trong Luật, có tính chất nghiêm trọng, gây nguy cơ hoặc hậu quả rõ ràng; không giao quy định quá rộng cho văn bản dưới luật.

Cùng với đó, cần xác định rõ điều kiện, trình tự, thời hạn ngừng cung cấp dịch vụ và trách nhiệm của cơ quan ra quyết định, đơn vị cung cấp điện, nước. Đặc biệt, phải có cơ chế bảo vệ người dân, người lao động và các tổ chức không vi phạm nhưng sử dụng chung hệ thống điện, nước với cơ sở vi phạm; đồng thời có phương án xử lý phù hợp đối với bệnh viện, cơ sở chăm sóc sức khỏe và các nhu cầu thiết yếu khác.

Đại biểu cũng đề nghị quy định việc khôi phục cung cấp dịch vụ ngay khi căn cứ áp dụng biện pháp không còn hoặc quyết định bị hủy bỏ; có cơ chế bồi thường trong trường hợp áp dụng trái pháp luật gây thiệt hại.

"Biện pháp này phải nhằm ngăn chặn, chấm dứt vi phạm, không được trở thành công cụ gây sức ép hoặc tạo ra những hệ lụy lớn hơn chính hành vi vi phạm cần xử lý", đại biểu Lê Hữu Trí nhấn mạnh.

Xử phạt phải tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm

Đề cập đến nguyên tắc xử phạt, đại biểu Lê Hữu Trí cho rằng, đối với một đạo luật liên quan trực tiếp đến quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh và các quyền cơ bản của công dân, yêu cầu quan trọng nhất là phải xử phạt đúng người, đúng hành vi, đúng thẩm quyền và đúng trình tự, thủ tục.

Theo đại biểu, điều người dân lo ngại không chỉ là mức phạt cao hay thấp, mà còn là nguy cơ bị xử phạt oan, áp dụng biện pháp không phù hợp hoặc phải mất nhiều thời gian, chi phí để khiếu nại, khắc phục hậu quả.

Do đó, cần tiếp tục hoàn thiện quy định về trách nhiệm chứng minh vi phạm của người có thẩm quyền; bảo đảm người bị xử phạt được tiếp cận hồ sơ, giải trình, cung cấp chứng cứ và thực hiện quyền khiếu nại, khởi kiện theo quy định.

Đồng thời, phải làm rõ trách nhiệm của người thi hành công vụ khi ban hành quyết định xử phạt trái pháp luật, gây thiệt hại cho người dân, doanh nghiệp. Đại biểu cho rằng, không thể chỉ đặt ra trách nhiệm đối với người vi phạm mà thiếu cơ chế kiểm soát trách nhiệm của người thực thi quyền lực.

Liên quan đến việc điều chỉnh thời hiệu xử phạt và mức phạt tiền, đại biểu đồng tình với yêu cầu có chế tài đủ sức răn đe đối với những hành vi vi phạm nghiêm trọng, gây hậu quả lớn hoặc thu lợi bất chính cao. Tuy nhiên, việc tăng mức phạt phải dựa trên đánh giá thực tiễn, bảo đảm tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm, thay vì chỉ xuất phát từ yêu cầu tăng cường quản lý nhà nước.

Một mức phạt quá cao, không phù hợp với tính chất vi phạm và khả năng thực hiện của đối tượng có thể gây ra những hệ quả bất lợi, nhất là đối với hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và người dân có hoàn cảnh khó khăn.

Vì vậy, đại biểu đề nghị Chính phủ chỉ đạo rà soát toàn diện các khung tiền phạt, phân hóa rõ giữa vi phạm lần đầu, vi phạm cố ý, tái phạm và vi phạm gây hậu quả nghiêm trọng.

Đối với việc kéo dài thời hiệu xử phạt, cần xác định cụ thể lĩnh vực, loại hành vi và căn cứ áp dụng, tránh quy định chung chung khiến người dân, doanh nghiệp phải đối mặt với nguy cơ bị xử phạt trong thời gian quá dài. Đồng thời, làm rõ cách tính thời hiệu, thời điểm phát hiện, chấm dứt hành vi vi phạm và trách nhiệm xử lý kịp thời của cơ quan có thẩm quyền.

Ứng dụng công nghệ nhưng không thay thế trách nhiệm của con người

Đối với việc xử lý vi phạm hành chính trong môi trường điện tử, đại biểu Lê Hữu Trí cho rằng, sử dụng dữ liệu, hình ảnh và phương tiện kỹ thuật để phát hiện vi phạm là cần thiết, phù hợp với yêu cầu hiện đại hóa hoạt động quản lý nhà nước.

Tuy nhiên, dữ liệu sử dụng làm căn cứ xử phạt phải bảo đảm tính xác thực, được thu thập và sử dụng đúng pháp luật. Người bị xử phạt phải có quyền tiếp cận, kiểm tra và phản bác chứng cứ.

Đại biểu lưu ý, không thể chỉ dựa vào dữ liệu tự động để ban hành quyết định xử phạt mà thiếu sự kiểm tra, xác minh của người có thẩm quyền, nhất là trong trường hợp dữ liệu có sai sót hoặc chưa phản ánh đầy đủ tình tiết vụ việc.

Về xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên, đại biểu đồng tình với định hướng tăng cường giáo dục, hỗ trợ và tạo điều kiện để các em sửa chữa sai lầm. Việc áp dụng biện pháp xử lý cần phù hợp với độ tuổi, mức độ nhận thức, hoàn cảnh gia đình và khả năng tự chịu trách nhiệm.

Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa gia đình, nhà trường, chính quyền địa phương và các cơ quan liên quan, bảo đảm các biện pháp xử lý không ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình phát triển, học tập và cơ hội tái hòa nhập của người chưa thành niên.

Từ những vấn đề trên, đại biểu Lê Hữu Trí đề nghị Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát dự thảo Luật theo hướng quy định rõ hành vi vi phạm, thẩm quyền, trình tự, thủ tục và điều kiện áp dụng các biện pháp xử lý; tăng cường kiểm soát quyền lực, bảo vệ quyền con người, quyền công dân.

Cùng với đó, cần đánh giá kỹ tác động của các biện pháp xử phạt mới, nhất là việc ngừng cung cấp điện, nước, điều chỉnh thời hiệu và tăng mức phạt tiền; gắn việc sửa đổi Luật với nâng cao năng lực, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ thực thi.

Đại biểu nhấn mạnh, một đạo luật tốt không chỉ thể hiện ở việc xử lý nghiêm hành vi vi phạm mà còn phải bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân luôn được tôn trọng, bảo vệ.