Ưu tiên nguồn lực cho y tế, bảo đảm chăm sóc sức khỏe công bằng và bền vững

Đó là quan điểm được ĐBQH Lê Thị Hoài Chung (Nghệ An), Giám đốc Sở Y tế Nghệ An nhấn mạnh khi thảo luận tại Tổ 10, sáng 18/10.

Đổi mới chính sách BHYT, củng cố y tế cơ sở

Bày tỏ cơ bản thống nhất với các báo cáo về tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch năm 2027, ĐBQH Lê Thị Hoài Chung đánh giá đất nước đã đạt nhiều kết quả quan trọng, khá toàn diện, trong đó có lĩnh vực y tế. Các chính sách ngày càng thể hiện rõ quan điểm phát triển vì con người, lấy con người làm trung tâm.

Đặc biệt, đại biểu cho rằng Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị đã tạo bước chuyển quan trọng trong tư duy và định hướng phát triển ngành y tế, từ tập trung chủ yếu vào khám bệnh, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, chăm sóc và nâng cao sức khỏe toàn diện, liên tục theo vòng đời. Đây không chỉ là định hướng chuyên môn mà còn có ý nghĩa đối với chất lượng nguồn nhân lực, chất lượng cuộc sống và sự phát triển bền vững của đất nước.

Để những chủ trương này đi vào cuộc sống, đại biểu đề nghị ưu tiên nguồn lực thiết thực hơn cho ngành y tế, trước hết là đổi mới chính sách BHYT và nghiên cứu mở rộng phạm vi sử dụng quỹ BHYT cho khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc, phát hiện sớm bệnh tật.

Theo đại biểu, hoạt động khám sức khỏe, khám sàng lọc hiện được triển khai từ nhiều nguồn kinh phí khác nhau, trong đó có ngân sách địa phương. Việc phụ thuộc vào khả năng cân đối nguồn lực của từng địa phương, trong khi chưa sử dụng quỹ BHYT cho các hoạt động này, còn bất cập trong tổ chức thực hiện và khó bảo đảm tính công bằng cũng như tính bền vững.

Vì vậy, ĐBQH Lê Thị Hoài Chung đề nghị Chính phủ nghiên cứu lộ trình, cơ chế và phương án tài chính phù hợp để mở rộng phạm vi chi trả của quỹ BHYT đối với các dịch vụ khám sức khỏe, khám sàng lọc có hiệu quả, có bằng chứng khoa học, phù hợp với từng nhóm tuổi và nguy cơ bệnh tật.

Trong điều kiện nguồn lực có hạn, cần lựa chọn danh mục dịch vụ thiết yếu, tránh lãng phí, trùng lặp giữa các chương trình, đồng thời bảo đảm an toàn và cân đối bền vững quỹ BHYT.

Cùng với đó, đại biểu đề nghị có hướng dẫn thống nhất về phương pháp thống kê, theo dõi số liệu người dân được khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc và khám, điều trị qua kênh BHYT, tránh chồng chéo về cách thu thập số liệu giữa các địa phương. Từ đó tiến tới thực hiện mục tiêu toàn dân được chăm sóc sức khỏe chủ động, tránh chồng chéo, lãng phí nguồn lực; tăng cường kết nối, cập nhật dữ liệu từ trạm y tế xã đến các bệnh viện tuyến khu vực, tuyến tỉnh và Trung ương để số liệu khách quan. Việc khai thác dữ liệu trên hệ thống dùng chung sẽ giúp theo dõi tình hình chăm sóc sức khỏe người dân thường xuyên, minh bạch hơn, hạn chế phụ thuộc vào báo cáo thủ công.

Đối với y tế cơ sở, đại biểu khẳng định đây là tuyến gần dân nhất, giữ vai trò quan trọng trong quản lý sức khỏe liên tục, phòng bệnh, phát hiện sớm và xử lý ban đầu. Nếu tuyến cơ sở không đủ năng lực, người dân có xu hướng chuyển lên tuyến trên, làm gia tăng tình trạng quá tải và chi phí cho toàn hệ thống.

Từ thực tiễn hoạt động khám, chữa bệnh, ĐBQH Lê Thị Hoài Chung cho rằng cơ chế thông tuyến BHYT cũng tác động đến lựa chọn nơi khám bệnh của người dân. Nhiều trường hợp có thể điều trị ở tuyến cơ sở hoặc tuyến khu vực nhưng vẫn đến bệnh viện tuyến tỉnh, khiến các cơ sở chuyên sâu phải dành nguồn lực xử lý cả những bệnh lý thông thường, ảnh hưởng đến khả năng tập trung điều trị người bệnh nặng. Việc di chuyển xa để khám, chữa bệnh còn làm phát sinh chi phí cho người bệnh, gia đình và xã hội.

Vì vậy, đầu tư cho y tế cơ sở không thể chỉ dừng ở xây dựng trụ sở, mua sắm trang thiết bị mà cần đồng bộ về cơ sở vật chất, thiết bị thiết yếu, nhân lực, năng lực chuyên môn và kinh phí hoạt động thường xuyên.

Đặc biệt, cần có chính sách đủ mạnh, bài bản và bền vững để thu hút, đào tạo, giữ chân bác sĩ, nhân viên y tế tại tuyến xã, vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn và biên giới. Theo đại biểu, đầu tư cho y tế cơ sở cũng chính là bảo đảm công bằng trong tiếp cận dịch vụ, để người dân ở thành thị hay miền núi đều có cơ hội được chăm sóc sức khỏe có chất lượng.

Đầu tư có trọng tâm cho y tế chuyên sâu, phát huy nguồn lực công - tư

Bên cạnh củng cố tuyến cơ sở, ĐBQH Lê Thị Hoài Chung đề nghị xây dựng chiến lược đầu tư dài hạn, có trọng tâm, tránh dàn trải cho các bệnh viện chuyên sâu, bệnh viện chuyên khoa và kỹ thuật y tế hiện đại.

Dẫn thực tiễn tại Nghệ An, đại biểu cho biết, mặc dù các bệnh viện công lập đã được quan tâm đầu tư trong thời gian qua, cơ sở vật chất tại nhiều bệnh viện tuyến tỉnh vẫn xuống cấp, trong khi quy mô giường bệnh tăng, nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân ngày càng cao dẫn đến quá tải và hạ tầng chưa đáp ứng yêu cầu. Những khó khăn về cơ sở vật chất, quá tải cũng được đại biểu ghi nhận qua thực tế tại một số bệnh viện tuyến Trung ương.

Theo đại biểu, đầu tư cho y tế chuyên sâu cần gắn phát triển cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại với chính sách phát triển đội ngũ chuyên gia đầu ngành, bác sĩ giỏi và nhân lực kỹ thuật cao. Đồng thời, phải bảo đảm kinh phí vận hành, bảo trì, bảo dưỡng để tránh tình trạng có thiết bị hiện đại nhưng thiếu nhân lực sử dụng hoặc không khai thác hết công suất.

Đại biểu cũng nêu thực tế, tại các đơn vị y tế thực hiện cơ chế tự chủ, nguồn thu viện phí chưa tính đúng, tính đủ một số khoản chi phí như quản lý, bảo trì, bảo dưỡng, ứng dụng công nghệ thông tin, ... Điều này gây khó khăn trong cân đối nguồn lực, vừa bảo đảm nhiệm vụ chuyên môn, vừa duy trì hoạt động thường xuyên và thu nhập cho nhân viên y tế.

Liên quan đến tổ chức hệ thống y tế, ĐBQH Lê Thị Hoài Chung đề xuất nghiên cứu phân định rõ hơn chức năng, nhiệm vụ và mô hình cung ứng dịch vụ giữa bệnh viện công lập và bệnh viện tư nhân, nhằm sử dụng hiệu quả nguồn lực của cả hai khu vực.

Theo hướng nghiên cứu được đại biểu nêu, bệnh viện công lập cần tập trung thực hiện tốt nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe Nhân dân, bảo đảm công bằng trong tiếp cận dịch vụ, ưu tiên khám, chữa bệnh BHYT, cấp cứu, điều trị bệnh nặng, phức tạp và các nhiệm vụ y tế công cộng. Trong khi đó, khu vực y tế tư nhân có thể được khuyến khích phát triển dịch vụ khám, chữa bệnh theo yêu cầu, dịch vụ chất lượng cao theo cơ chế thị trường, dưới sự quản lý thống nhất của Nhà nước và tạo điều kiện để các Bác sĩ ra hành nghề ngoài giờ tại các đơn vị tư nhân theo quy định pháp luật.

Đại biểu cũng lưu ý, việc nghiên cứu mô hình này cần đánh giá đầy đủ các yếu tố pháp lý, tài chính, nhân lực và tác động xã hội, nhất là trong bối cảnh các bệnh viện công lập đang thực hiện cơ chế tự chủ và phải bảo đảm nguồn lực duy trì hoạt động.

Từ những vấn đề trên, ĐBQH Lê Thị Hoài Chung đề nghị trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, phân bổ ngân sách năm 2027 và giai đoạn tiếp theo, cần dành nguồn lực tương xứng hơn cho ngành y tế, bảo đảm đầu tư có trọng tâm, đồng bộ và bền vững.

Đại biểu nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy đầu tư cho y tế theo hướng đổi mới chính sách BHYT, đầu tư đồng bộ cho y tế cơ sở và phát triển y tế chuyên sâu, hướng tới chăm sóc sức khỏe toàn diện, công bằng và bền vững.