TP. Hồ Chí Minh: Xây dựng trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia theo mô hình đa cực

Phát huy lợi thế để hình thành trung tâm năng lượng quốc gia

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, TP. Hồ Chí Minh có thêm dư địa phát triển với nhiều lợi thế về công nghiệp, cảng biển, logistics, khoa học - công nghệ và dịch vụ kỹ thuật. Đây được xem là tiền đề quan trọng để thành phố hướng đến xây dựng Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Phó Giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Thị Kim Ngọc nhìn nhận, trong bối cảnh nhu cầu năng lượng phục vụ sản xuất, giao thông, điện hóa, trung tâm dữ liệu và các ngành công nghệ cao ngày càng tăng, việc hình thành Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Không chỉ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, mô hình này còn thúc đẩy quá trình chuyển dịch xanh, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo động lực hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của thành phố trong những năm tới.

Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia sẽ được tổ chức mô hình đa cực thay vì tập trung tại một địa điểm. Cách tiếp cận này nhằm phát huy tối đa lợi thế của từng khu vực, đồng thời tăng cường khả năng liên kết giữa các trung tâm công nghiệp, năng lượng và dịch vụ hỗ trợ.

Ba cực phát triển chính được xác định gồm Long Sơn, Phú Mỹ - Cái Mép - Thị Vải và Rạch Dừa - Sao Mai - Bến Đình. Các khu vực này sẽ được kết nối với hệ thống khu công nghiệp, trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), cơ sở đào tạo nguồn nhân lực cùng các dịch vụ kỹ thuật, hình thành một hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng đồng bộ, hiện đại.

Trong đó, Long Sơn được định hướng phát triển các ngành lọc hóa dầu, hóa chất, vật liệu mới và các giải pháp giảm phát thải; khu vực Phú Mỹ - Cái Mép - Thị Vải tập trung phát triển LNG, điện khí, hệ thống kho cảng và logistics; còn Rạch Dừa - Sao Mai - Bến Đình sẽ trở thành trung tâm dịch vụ kỹ thuật dầu khí, công nghiệp chế tạo, điện gió ngoài khơi cùng các hoạt động vận hành, bảo dưỡng công trình năng lượng.

Các chuyên gia đánh giá, việc phát triển mô hình đa cực không chỉ giúp khai thác hiệu quả lợi thế của từng khu vực mà còn tạo điều kiện hình thành chuỗi giá trị năng lượng hoàn chỉnh, tăng khả năng kết nối giữa sản xuất, lưu trữ, vận chuyển, phân phối và cung ứng dịch vụ kỹ thuật.

Xây dựng cơ chế liên kết đồng bộ trong toàn hệ sinh thái

Chuyên gia cũng cho rằng, để mô hình đa cực phát huy hiệu quả, yếu tố quyết định không chỉ nằm ở việc đầu tư các trung tâm công nghiệp mà còn ở khả năng liên kết đồng bộ giữa hạ tầng, doanh nghiệp và toàn bộ chuỗi giá trị năng lượng.

Trong đó, Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia cần được vận hành như một hệ sinh thái thống nhất, trong đó hệ thống cảng biển, kho bãi, đường ống, lưới điện, giao thông, cấp nước, phòng cháy, chữa cháy, bảo vệ môi trường và cơ sở dữ liệu được quy hoạch đồng bộ ngay từ đầu. Song song với đó là xây dựng cơ chế điều phối chung, tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất, quy trình liên thông và hệ thống giám sát hiện đại nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành và khai thác.

Việc hình thành hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng theo hướng tích hợp cũng được kỳ vọng tạo môi trường thuận lợi để thu hút các doanh nghiệp trong và ngoài nước đầu tư vào lĩnh vực năng lượng sạch, công nghiệp phụ trợ, dịch vụ kỹ thuật và đổi mới sáng tạo.

Theo Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh, sau khi mở rộng địa giới hành chính, thành phố hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia cũng như triển khai Dự án Bến cảng và Trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo (RE-Hub). Bên cạnh lợi thế về hạ tầng cảng biển, logistics và công nghiệp, việc hình thành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh được kỳ vọng sẽ tạo thêm nguồn lực quan trọng trong thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế cho các dự án năng lượng quy mô lớn, nhất là năng lượng tái tạo và chuyển đổi năng lượng.

Dự kiến, Đề án xây dựng Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia sẽ được hoàn thiện trong năm 2026. Giai đoạn 2026 - 2030 tập trung đầu tư hạ tầng nền tảng; giai đoạn 2031 - 2035 mở rộng hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng; từ năm 2036 đến năm 2045 hướng tới hình thành Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia có năng lực cạnh tranh trong khu vực.

Việc xây dựng Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia theo mô hình đa cực không chỉ mở ra không gian phát triển mới cho TP. Hồ Chí Minh mà còn góp phần hiện thực hóa chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh, bền vững và nâng cao vai trò của vùng Đông Nam Bộ trong chuỗi giá trị năng lượng khu vực.