TP. Hồ Chí Minh: Thúc đẩy phát triển đô thị quanh các tuyến metro
TP. Hồ Chí Minh đang cụ thể hóa cơ chế phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD), ưu tiên quy hoạch khu vực quanh các nhà ga metro nhằm khai thác hiệu quả quỹ đất, mở rộng không gian phát triển. Quá trình triển khai đặt ra yêu cầu đồng bộ hạ tầng, công khai quy hoạch và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân.
Theo Sở Quy hoạch – Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh, thành phố đang đẩy mạnh lập quy hoạch các khu vực phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), từng bước khai thác lợi thế của mạng lưới đường sắt đô thị.

Cơ sở pháp lý quan trọng là Nghị quyết số 56/2026/NQ-HĐND của HĐND thành phố, quy định việc lập, thẩm định, phê duyệt và điều chỉnh quy hoạch khu vực TOD.
Theo đó, ranh giới TOD được xác định trong phạm vi tối đa 1.000m tính từ tâm quy ước của nhà ga, đề-pô. Hệ số sử dụng đất gộp đối với một số loại đất có thể tăng tối đa 1,5 lần so với quy chuẩn; một số chỉ tiêu hạ tầng xã hội, bãi đỗ xe được phép giảm tối đa 50%, tùy khả năng đáp ứng của hạ tầng.
Đáng chú ý, thành phố đã chấp thuận ranh giới 5 khu vực TOD dọc tuyến Metro số 2, đoạn Bến Thành – Tham Lương, với tổng diện tích khoảng 939,18ha.
Trong đó, khu vực ga Bến Thành – Tao Đàn khoảng 188,57ha; cụm ga Dân Chủ, Hòa Hưng, Lê Thị Riêng, Phạm Văn Hai, Bảy Hiền khoảng 265,07ha; ga Nguyễn Hồng Đào khoảng 43,81ha; cụm ga Bà Quẹo, Phạm Văn Bạch, Tây Thạnh khoảng 148,92ha; khu vực ga và đề-pô Tham Lương khoảng 292,81ha.
Các khu vực này đang được lập quy hoạch, phấn đấu trình phê duyệt trong tháng 4/2027.
Đối với tuyến Metro số 1, đoạn Bến Thành – Suối Tiên, Sở Quy hoạch – Kiến trúc đã trình 8 khu vực hoặc cụm khu vực TOD gắn với 12 nhà ga, hiện tiếp tục hoàn thiện hồ sơ theo chỉ đạo của UBND thành phố.
Riêng tổ hợp ga Thủ Thiêm, ranh giới TOD khoảng 246,44ha đã được chấp thuận, đang lập quy hoạch tỷ lệ 1/2000, phấn đấu trình phê duyệt trong tháng 12/2026.
Thành phố cũng chấp thuận ranh giới hai khu vực TOD gồm ga Công viên Hòa Bình thuộc tuyến Metro số 3, diện tích khoảng 106,2ha và ga Thiếc Dừa thuộc tuyến đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành, khoảng 115,1ha.
Ngoài ra, các tuyến đường sắt kết nối Thủ Dầu Một – TP. Hồ Chí Minh, Bến Thành – Cần Giờ và một số khu vực khác đang được rà soát, nghiên cứu khả năng phát triển TOD.
Song song với lập quy hoạch, thành phố nghiên cứu cơ chế tài chính nhằm khai thác giá trị gia tăng từ đất đai tại các khu vực TOD.

Theo Sở Quy hoạch – Kiến trúc, phát triển TOD phải gắn với yêu cầu bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân, hạn chế tác động đến các khu dân cư ổn định.
Đặc biệt, ranh giới TOD là phạm vi phục vụ lập quy hoạch, không đồng nghĩa với ranh giới thu hồi đất. Việc xác định phạm vi phải căn cứ hiện trạng sử dụng đất, điều kiện tự nhiên, mạng lưới giao thông và khả năng tiếp cận nhà ga.
Đối với khu dân cư hiện hữu, thành phố ưu tiên giữ lại, chỉnh trang những khu vực phù hợp quy hoạch; bảo tồn di tích, cơ sở tôn giáo và xem xét các dự án đã có pháp lý theo quy định. Đất công, đất trống, kho bãi được ưu tiên nghiên cứu khai thác.
Trong tổ chức không gian, mật độ xây dựng và tầng cao được định hướng giảm dần từ khu vực lõi nhà ga ra bên ngoài, đồng thời ưu tiên đường đi bộ, không gian công cộng và kết nối giao thông thuận tiện.
Người sử dụng đất tiếp tục thực hiện các quyền hợp pháp cho đến khi có quyết định thu hồi đất của cơ quan có thẩm quyền, nếu phát sinh. Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải tuân thủ quy định, trong đó ưu tiên tái định cư tại chỗ.
Quá trình lập quy hoạch phải lấy ý kiến cộng đồng, tiếp thu, giải trình trước khi trình phê duyệt; thông tin được niêm yết tại trụ sở UBND phường và đăng tải trên cổng thông tin điện tử.
Tuy nhiên, việc triển khai TOD còn nhiều khó khăn. Một số quy hoạch phân khu được lập trước khi xác định vị trí nhà ga; nhiều dự án có pháp lý nằm xen cài trong phạm vi nghiên cứu, trong khi hướng tuyến đường sắt chưa hoàn toàn ổn định.
Bên cạnh đó, hạ tầng giao thông, thoát nước, chống ngập tại khu vực nội đô chịu áp lực lớn. Quỹ đất sạch hạn chế, chi phí bồi thường cao cùng những vướng mắc về giao đất, định giá đất đối với công trình hỗn hợp đa tầng ảnh hưởng đến quá trình triển khai.
Để tháo gỡ, Sở Quy hoạch – Kiến trúc phối hợp các cơ quan liên quan rà soát đồng bộ quy hoạch giao thông, sử dụng đất, không gian ngầm và khả năng đáp ứng hạ tầng tại từng khu vực.
Thành phố ưu tiên khai thác đất công, kho bãi, nhà xưởng hết thời hạn thuê và những dự án chậm triển khai; đồng thời đánh giá kỹ năng lực hạ tầng trước khi áp dụng cơ chế tăng hệ số sử dụng đất.
Theo kế hoạch, sau khi ranh giới các khu vực TOD trên tuyến Metro số 1 được chấp thuận, thành phố sẽ tổ chức lập quy hoạch, phấn đấu trình phê duyệt trong năm 2027.
Phát triển TOD không chỉ nhằm khai thác quỹ đất quanh nhà ga mà còn hướng đến hình thành những khu đô thị kết nối thuận tiện, giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân. Việc triển khai đồng bộ, minh bạch, gắn với quyền lợi người dân sẽ góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư đường sắt đô thị, tạo thêm động lực phát triển cho TP. Hồ Chí Minh.

