TP. Hồ Chí Minh: Kiến tạo sức mạnh từ cấu trúc siêu đô thị đa cực

Tổ chức không gian phát triển theo cấu trúc đa cực

Không gian TP. Hồ Chí Minh mới rộng hơn 6.700km², với quy mô dân số khoảng 14 triệu người. Tuy nhiên, giá trị lớn hơn của quá trình mở rộng không nằm ở diện tích hay dân số, mà ở khả năng hội tụ nhiều lợi thế chiến lược trong cùng một không gian phát triển: Công nghiệp và sản xuất công nghệ cao, cảng biển nước sâu, logistics quốc tế, tài chính - dịch vụ và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Tại Diễn đàn Bất động sản 2026 với chủ đề “Siêu đô thị - Siêu cơ hội”, Chủ tịch Hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam GS.TS Nguyễn Đức Thuận cho rằng, TP. Hồ Chí Minh đang đứng trước sự chuyển đổi không chỉ về quy mô địa lý, dân số mà sâu hơn là tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, tổ chức lại không gian phát triển và định vị vai trò trong mạng lưới các đô thị lớn của khu vực.

Theo GS.TS Nguyễn Đức Thuận, một siêu đô thị không được hình thành đơn thuần bằng việc ghép những không gian hành chính thành một địa bàn lớn hơn. Điều quan trọng là khả năng kết nối các nguồn lực thành một chỉnh thể phát triển thống nhất, để giá trị tạo ra lớn hơn tổng giá trị của từng khu vực riêng lẻ.

Từ cách tiếp cận đó, một trong những bài toán đầu tiên là chuyển từ mô hình tập trung vào một trung tâm sang cấu trúc đa cực, đa trung tâm.

Mỗi khu vực cần được xác định rõ chức năng và lợi thế: tài chính - dịch vụ, công nghiệp, đổi mới sáng tạo, logistics - cảng biển, du lịch hay các không gian sinh thái. Quan trọng hơn, những cực này phải được kết nối và tạo ra sự cộng hưởng, thay vì cạnh tranh hoặc tiếp tục phát triển phân mảnh.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với quá trình xây dựng quy hoạch TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2025 - 2050 với tầm nhìn dài hạn. Quy hoạch không chỉ phân bổ đất đai hay xác định vị trí các dự án, mà cần thiết kế cấu trúc kinh tế, mạng lưới hạ tầng, các cực tăng trưởng và sự lưu chuyển của con người, hàng hóa, tri thức, vốn trong toàn bộ không gian đô thị.

Tầm vóc của một siêu đô thị cần được nhìn từ thực lực kinh tế, năng lực cạnh tranh quốc tế, khả năng kết nối hạ tầng và chất lượng sống. Nếu không gian phát triển vẫn bị chia cắt, hạ tầng thiếu đồng bộ và chất lượng sống không được cải thiện tương xứng, quy mô lớn có thể trở thành áp lực thay vì lợi thế.

Siêu đô thị đa cực phải được kết nối bằng hạ tầng và quản trị

Cấu trúc đa cực chỉ có thể vận hành hiệu quả khi được kết nối bởi hệ thống hạ tầng đủ mạnh.

Theo GS.TS Nguyễn Đức Thuận, metro, đường vành đai, cao tốc, cảng biển, sân bay là những thành phần quan trọng trong “hệ tuần hoàn” của siêu đô thị. Tuy nhiên, xây dựng công trình giao thông mới chỉ là điều kiện cần; vấn đề quan trọng hơn là tổ chức lại không gian phát triển xoay quanh hạ tầng.

Mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), theo đó, không chỉ khai thác quỹ đất quanh nhà ga mà hướng tới hình thành các trung tâm tích hợp nhà ở, thương mại, dịch vụ, việc làm và không gian công cộng. Hạ tầng từ vai trò đáp ứng nhu cầu đi lại trở thành công cụ tổ chức lại đô thị.

Sự thay đổi này có thể tạo ra những quan hệ phát triển mới: metro thúc đẩy hình thành các trung tâm thương mại, dịch vụ; vành đai và cao tốc tạo các hành lang công nghiệp - logistics; các cực đổi mới sáng tạo hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp và thị trường lao động mới.

Cùng với hạ tầng là yêu cầu đổi mới phương thức quản trị. Với quy mô dân số, không gian và mức độ phức tạp ngày càng lớn, quản trị siêu đô thị phải nâng cao khả năng dự báo, điều phối và thích ứng dựa trên dữ liệu, công nghệ và các phương thức quản trị hiện đại.

Một siêu đô thị phải có khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu, dịch chuyển chuỗi cung ứng và những biến động bên ngoài. Quản trị vì vậy cần chuyển dần từ xử lý vấn đề sau khi phát sinh sang chủ động dự báo và điều phối.

Trong cấu trúc đó, doanh nghiệp cũng không chỉ là chủ thể tìm kiếm cơ hội từ quy hoạch. Doanh nghiệp trực tiếp tạo việc làm, đầu tư hạ tầng, phát triển dịch vụ và tham gia chuyển những định hướng quy hoạch thành giá trị kinh tế - xã hội. Quá trình kiến tạo siêu đô thị vì vậy cần sự phối hợp giữa Nhà nước, giới chuyên gia, doanh nghiệp và cộng đồng.

Không gian mở rộng đã tạo ra một nền tảng mới cho TP. Hồ Chí Minh. Nhưng để quy mô chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh, trọng tâm tiếp theo là tổ chức lại các cực phát triển, kết nối bằng hạ tầng và thiết lập phương thức quản trị tương thích.

Giá trị của cấu trúc siêu đô thị đa cực vì vậy không nằm ở việc có thêm bao nhiêu trung tâm phát triển, mà ở khả năng các trung tâm ấy được kết nối thành một hệ thống thống nhất, cùng tạo ra động lực tăng trưởng và nâng cao chất lượng sống của người dân.