Tín hiệu vui từ cải cách hành chính

Thực tế cho thấy, điểm nghẽn về TTHC là một trong những lực cản rất lớn đối với nền kinh tế. Trong nhiều năm qua, dù đã có những quan tâm, chỉ đạo sát sao, nhưng ở một số lĩnh vực TTHC vẫn còn rườm rà, chồng chéo. Điều này dẫn đến doanh nghiệp và người dân không chỉ phải trả các khoản phí, lệ phí theo quy định mà còn phải gánh những "chi phí vô hình". Đó là chi phí thời gian khi phải đi lại, chờ đợi, chuẩn bị hồ sơ, bổ sung giấy tờ. “Chi phí vô hình”, “chi phí gầm bàn” chính là những khoản chi phí bất hợp lý từ cơ chế “xin - cho” mà người dân, doanh nghiệp phải gánh chịu bởi những TTHC rườm rà, chồng chéo chưa được cắt bỏ. Những chi phí gây tổn hại rất lớn tới sức cạnh tranh của nền kinh tế và bào mòn niềm tin của người dân và doanh nghiệp.

Thực tế cho thấy, khi doanh nghiệp không chờ đợi thủ tục thì nguồn lực ấy sẽ sớm dành cho sản xuất, kinh doanh. Thủ tục thông thoáng, dự án được triển khai sớm hơn là thêm cơ hội việc làm cho người lao động, đóng góp cho năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và tăng trưởng của nền kinh tế. Mỗi bộ, ngành lĩnh vực chủ động cắt giảm tối đa thủ tục không cần thiết chính là sự cộng hưởng tích cực tạo sự thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, đóng góp tăng trưởng cho nền kinh tế.

Đơn giản, cắt giảm TTHC là cần thiết, nhưng quan trọng hơn là người dân và doanh nghiệp có thực sự cảm nhận được sự thay đổi từ cắt giảm TTHC hay không. Tránh tình trạng cắt bỏ thủ tục này nhưng lại phát sinh thêm xác nhận mới; TTHC đã giảm nhưng thời gian giải quyết thủ tục vẫn kéo dài. Nếu để xảy ra tình trạng này thì những con số về thủ tục cắt giảm không còn mấy ý nghĩa, cải cách rất dễ rơi vào “cắt giảm hình thức”. Do đó, muốn cắt giảm thủ tục hành chính thực chất, trước hết cần thay đổi tư duy quản lý.

Thực tế, có cơ quan quản lý vẫn có xu hướng quản lý bằng tiền kiểm, tức là yêu cầu tổ chức, cá nhân phải xin phép, phải chứng minh đủ điều kiện trước khi được hoạt động. Với cách quản lý này đang tạo thuận lợi cho cơ quan quản lý nhưng vô hình trung đẩy cái khó cho người dân, doanh nghiệp. Để cắt giảm TTHC thực chất đòi hỏi công tác quản lý phải chuyển mạnh sang hậu kiểm trên cơ sở quản trị rủi ro. Đây cũng chính là hướng đi phù hợp với thông lệ quốc tế. Theo đó, Nhà nước xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn rõ ràng, tăng cường ứng dụng công nghệ số để giám sát và chỉ kiểm tra đối với những đối tượng có dấu hiệu rủi ro hoặc vi phạm. Những doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật sẽ được giảm gánh nặng thủ tục, nhưng vẫn bảo đảm được hiệu quả của quản lý nhà nước.

Sẽ không thể coi là cắt giảm thủ tục TTHC khi người dân vừa kê khai thông tin trên môi trường số đồng thời vẫn phải kèm theo bản giấy để chứng minh thông tin. TTHC chưa thể cải cách khi dữ liệu thông tin bị cát cứ mà chưa thể làm nguồn dữ liệu dùng chung. Do đó, chuyển đổi số phải trở thành nền tảng của cải cách. Khi các cơ sở dữ liệu quốc gia được kết nối đồng bộ, khi các bộ, ngành và địa phương chia sẻ dữ liệu với nhau, nguyên tắc "một lần khai báo, nhiều lần sử dụng" sẽ trở thành hiện thực. Khi đó, rất nhiều loại giấy xác nhận, bản sao công chứng và thủ tục trung gian sẽ được loại bỏ, người dân, doanh nghiệp không phải gánh chi phí tuân thủ bởi hệ thống dữ liệu được dùng chung. Cùng với đó, có cơ chế “gác cổng” đủ mạnh, phải có cơ chế kiểm soát chặt việc ban hành mới TTHC, điều kiện đầu tư kinh doanh, xóa bỏ tình trạng cài cắm lợi ích bộ, ngành, địa phương trong các TTHC, “kiên quyết không để tình trạng TTHC cắt giảm ở văn bản này, nhưng phát sinh điều kiện, giấy phép, yêu cầu mới ở văn bản khác hoặc trong tổ chức thực hiện”.

Đã đến lúc cần cá thể hóa trách nhiệm người đứng đầu trong thực thi nhiệm vụ, gắn với trách nhiệm của người đứng đầu với nhiệm vụ cắt giảm, đơn giản hóa TTHC, điều kiện đầu tư kinh doanh. Nơi nào người dân còn phải đi lại nhiều lần, hồ sơ còn giải quyết chậm, phát sinh thêm giấy tờ ngoài quy định hoặc còn tình trạng nhũng nhiễu thì người đứng đầu cơ quan đó phải chịu trách nhiệm và ngược lại. Cần coi đây là tiêu chí để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu.

Cắt giảm TTHC là một việc không dễ dàng. Do đó, cải cách phải được thực hiện kiên trì, liên tục và thực chất, với tinh thần không chỉ cắt giảm thủ tục trên giấy mà phải cắt giảm gánh nặng trong thực tế. Bởi đích đến cuối cùng, thước đo của cải cách chính là sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp, chứ không đơn thuần nằm ở con số thủ tục cắt giảm.