Thương hiệu Quốc gia Việt Nam: Giải bài toán "mạnh lượng, yếu chất" bằng giá trị chất xám

Tăng trưởng nóng nhưng thiếu chiều sâu

Sáng 16/4, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức khai mạc Tuần lễ Thương hiệu quốc gia (THQG) Việt Nam năm 2026 và Diễn đàn quốc tế THQG Việt Nam 2026 với chủ đề “Thương hiệu quốc gia Việt Nam trong kỷ nguyên mới”.

Tại sự kiện, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân, Phó Chủ tịch Hội đồng THQG Việt Nam khẳng định, năm 2026 mở đầu giai đoạn 2026 - 2030 với yêu cầu chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, chất lượng và tự chủ, lấy chuyển đổi số, xanh và phát triển bền vững làm động lực. “Trong tầm nhìn đó, THQG không chỉ là chuyện quảng bá hình ảnh hay xúc tiến thương mại mà cần được xác định là tài sản chiến lược, phản ánh năng lực tổng thể và uy tín của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu”.

Nhìn lại hành trình hơn 20 năm, Chương trình THQG đã gặt hái nhiều kết quả ấn tượng. Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại Hoàng Minh Chiến cho biết, từ 30 doanh nghiệp tham gia năm 2003, đến nay, con số này đã tăng lên 190 doanh nghiệp. Giá trị THQG Việt Nam cũng nhảy vọt, năm 2025 đạt 519,6 tỷ USD, xếp thứ 32 trong 193 nền kinh tế, tăng hơn 200 tỷ USD so với năm 2020. Nhiều thương hiệu đã vươn tầm quốc tế như: Vietcombank, BIDV, VietinBank (Top 500 ngân hàng toàn cầu); Vinamilk (Top 50 thương hiệu sữa thế giới) hay Viettel - doanh nghiệp viễn thông dẫn đầu khu vực Đông Nam Á…

Dù vậy, ông Chiến cũng chỉ ra thương hiệu Việt đang mạnh về lượng nhưng chưa sâu về chất. Trong khi giá trị THQG tổng thể tăng nóng 63% thì tổng giá trị của 100 thương hiệu doanh nghiệp hàng đầu lại giảm 14%, chỉ còn 38,4 tỷ USD. Điều này phản ánh thực tế chúng ta đang mở rộng nhanh trên bề mặt nhưng thiếu "độ sâu cốt lõi" trong chuỗi giá trị. Việt Nam vẫn chủ yếu tham gia ở khâu giá trị thấp là gia công (OEM), trong khi năng lực tự thiết kế (ODM) và xây dựng thương hiệu riêng (OBM) vẫn hạn chế.

Từ “Made in Vietnam” đến “Designed & Branded in Vietnam”

Bối cảnh hiện nay với các tiêu chuẩn khắt khe về kinh tế xanh, số và trách nhiệm xã hội đòi hỏi Việt Nam thoát khỏi gia công giá trị thấp, chuyển sang làm chủ công nghệ và thương hiệu. Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh, THQG thời gian tới cần dựa trên chất lượng, đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững và bản sắc văn hóa, phù hợp bộ tiêu chí mới, với 3 nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, đẩy mạnh chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, coi đây là yêu cầu tất yếu để nâng cao chất lượng tăng trưởng và khả năng cạnh tranh.

Thứ hai, xây dựng chiến lược phát triển thị trường quốc tế chủ động, bài bản và dài hạn, gắn với chiến lược xây dựng và bảo vệ thương hiệu; tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) gắn liền với bảo vệ tài sản trí tuệ và đẩy mạnh thương mại điện tử xuyên biên giới để nâng cao giá trị thương hiệu trên thị trường toàn cầu.

Thứ ba, phát huy giá trị văn hóa nội sinh, khai thác bản sắc văn hóa và giá trị nhân văn của con người Việt Nam để tạo ra sự khác biệt, bền vững cho sản phẩm, dịch vụ.

Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Lê Hồng thông tin, năm 2025, chỉ có 351 đơn của doanh nghiệp đăng ký nhãn hiệu ra nước ngoài, trong đó nhiều đơn của cùng một doanh nghiệp. Nếu so sánh với 70.000 đơn đăng ký nhãn hiệu mới hằng năm và khoảng một triệu doanh nghiệp thì con số này là quá ít.

Theo ông Hồng, cùng với việc tập trung vào công nghệ, AI, big data, cần sử dụng các kết quả khoa học công nghệ của tài sản trí tuệ để phục vụ phát triển thương hiệu. Chương trình THQG nói riêng và hoạt động phát triển thương hiệu của doanh nghiệp Việt Nam nói chung phải đi theo hướng khẳng định Việt Nam là nước tạo ra sản phẩm có công nghệ, có sáng tạo, có quyền sở hữu trí tuệ; tức sở hữu trí tuệ, tài sản trí tuệ phải là then chốt.

Đồng tình cho rằng giá trị thương hiệu tăng một phần nhờ giá trị của tài sản trí tuệ, Cục trưởng Cục Xúc tiến Thương mại, Trưởng ban Thư ký Chương trình THQG Việt Nam Vũ Bá Phú đề xuất hỗ trợ kỹ thuật cho doanh nghiệp, từ nghiên cứu và phát triển (R&D), đăng ký tài sản trí tuệ ở nước ngoài, chuyên gia hỗ trợ… Cùng với Trung ương, mỗi địa phương cũng cần có chính sách hỗ trợ riêng, bởi địa phương có càng nhiều doanh nghiệp đăng ký tài sản trí tuệ ở nước ngoài càng làm gia tăng giá trị của địa phương đó.

Ở góc độ doanh nghiệp, Chủ tịch Secoin kiêm Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh Đinh Hồng Kỳ cho rằng, muốn nâng tầm THQG cần sự vào cuộc của cả hệ thống. Theo đó, doanh nghiệp cần chuyển từ sản xuất sang thiết kế (design) và thương hiệu (brand). Nhà nước không chỉ hỗ trợ về sản xuất mà cần hỗ trợ thiết kế, R&D, thương hiệu. Hiệp hội cần kết nối quốc tế, chuẩn hóa tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị (ESG) cho ngành. Một yếu tố quan trọng nữa là phải tạo được hệ sinh thái liên kết kiến trúc sư - nhà thiết kế - doanh nghiệp. Việt Nam muốn nâng tầm thương hiệu quốc gia không thể chỉ là “Made in Vietnam” mà phải là “Designed & Branded in Vietnam”, ông Kỳ phát biểu.