Thượng đỉnh ba bên Mỹ - Trung - Nga sẽ bàn về gì?
Hiệp ước hạt nhân mới và xung đột Iran được dự báo là những chủ đề trọng tâm trong cuộc gặp ba bên đầu tiên giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin, bên lề Hội nghị cấp cao APEC tại Thâm Quyến (Trung Quốc). Trong khi đó, vấn đề Ukraine nhiều khả năng sẽ không được đưa ra thảo luận.

Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin sẽ có cuộc gặp ba bên đầu tiên bên lề Hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) diễn ra tại Thâm Quyến, Trung Quốc, trong hai ngày 18 - 19/11. Nhà Trắng đã xác nhận thông tin này, đồng thời cho biết Tổng thống Trump sẽ tham dự hội nghị.
“Tôi nghĩ những gì chúng ta sẽ chứng kiến là một số màn trình diễn hình ảnh khá ấn tượng, đi kèm với những tuyên bố khoa trương từ ông Trump”, ông Simon Mabon, Giáo sư chính trị quốc tế tại Đại học Lancaster (Anh), nhận định với Al Jazeera.
Vậy mỗi bên kỳ vọng điều gì từ cuộc gặp và kết quả có thể đạt được là gì?

Ảnh: SCMP
Ba ưu tiên trên bàn nghị sự
1. Hiệp ước hạt nhân mới
Dựa trên những thông tin gần đây, các chuyên gia cho rằng một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu là tương lai của Hiệp ước Cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược mới (New START) giữa Mỹ và Nga, đã hết hiệu lực vào tháng 2/2026. Được ký kết năm 2010, hiệp ước đặt ra giới hạn đối với kho vũ khí hạt nhân chiến lược của hai nước.
Nga hiện sở hữu số lượng đầu đạn hạt nhân lớn nhất thế giới, tiếp đến là Mỹ và Trung Quốc. Trước khi New START hết hiệu lực, Tổng thống Trump đã bác bỏ đề xuất của Nga về việc gia hạn hiệp ước, thay vào đó yêu cầu xây dựng một thỏa thuận “mới, tốt hơn và hiện đại hóa”, có sự tham gia của cả Trung Quốc.
Tuy nhiên, Bắc Kinh không muốn tham gia một thỏa thuận mà nước này không có vai trò trong quá trình xây dựng. Một quan chức cấp cao trong chính quyền Tổng thống Trump nói với Reuters rằng vấn đề hạt nhân sẽ mở đầu cuộc thảo luận, nhưng “chúng tôi không kỳ vọng sẽ đạt được bất kỳ thỏa thuận nào”.
Tháng trước, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng tuyên bố việc yêu cầu nước này tham gia các cuộc đàm phán giải trừ vũ khí hạt nhân ba bên vào thời điểm hiện nay là “không công bằng, không hợp lý và không thực tế”.
2. Xung đột Iran
Bên cạnh vấn đề hạt nhân, cuộc chiến của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, bắt đầu ngày 28/2, cũng được dự báo sẽ nằm trong chương trình nghị sự. Mặc dù các cuộc tấn công quy mô lớn hiện đã tạm dừng, xung đột vẫn rơi vào thế bế tắc.
Sau hơn 100 ngày, eo biển Hormuz vẫn bị đóng cửa, trong khi giá dầu và khí đốt tiếp tục biến động. Các tàu thuyền đi qua khu vực này vẫn đối mặt với nguy cơ bị Iran tấn công và đe dọa bởi thủy lôi. Trước khi xung đột nổ ra, khoảng 1/3 nguồn cung dầu thô của Trung Quốc được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Xung đột cũng đang ảnh hưởng đến nhu cầu đối với hàng xuất khẩu của Trung Quốc.
Trong khi đó, Nga được cho là hưởng lợi từ giá năng lượng tăng cao và việc Washington gần đây nới lỏng một số biện pháp trừng phạt, trong bối cảnh nguồn cung năng lượng, đặc biệt là dầu diesel, bị thắt chặt.
3. Cạnh tranh thương mại Mỹ - Trung
Chủ đề thứ ba là cạnh tranh thương mại Mỹ - Trung, trong đó nổi bật là cuộc đua kiểm soát nguồn cung chip bán dẫn phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI).
Năm ngoái, chính quyền Tổng thống Trump áp mức thuế lên tới 145% đối với hàng hóa Trung Quốc, trong khi Bắc Kinh đáp trả bằng cách áp thuế 125% đối với hàng nhập khẩu từ Mỹ. Căng thẳng tiếp tục leo thang khi Trung Quốc hạn chế xuất khẩu các loại khoáng sản đất hiếm cần thiết để sản xuất chip tiên tiến và nhiều sản phẩm công nghệ khác.
Sau các cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập Cận Bình tại Hàn Quốc và Washington, hai nước đã giảm thuế quan và đạt được một số thỏa thuận. Tuy nhiên, vụ bê bối gần đây liên quan đến tập đoàn sản xuất chip Nvidia lại làm gia tăng căng thẳng. Mỹ cáo buộc Trung Quốc do thám Giám đốc điều hành Nvidia Jensen Huang, trong khi Bắc Kinh bác bỏ cáo buộc này.
Ukraine nhiều khả năng không được đề cập
Mặc dù cuộc xung đột tại Ukraine vẫn là một trong những vấn đề quốc tế lớn nhất hiện nay, các chuyên gia đánh giá khả năng chủ đề này được đưa ra tại cuộc gặp ba bên là rất thấp.
Một quan chức chính quyền Tổng thống Trump nói với các phóng viên rằng nhà lãnh đạo Mỹ sẽ không đề cập đến cuộc xung đột của Nga tại Ukraine, mặc dù trước đó các quan chức Điện Kremlin từng gợi ý rằng xung đột này có thể được thảo luận.
Trung Quốc lâu nay cho rằng cuộc chiến Ukraine là vấn đề của châu Âu. Trong khi đó, Washington đang theo đuổi một tiến trình đàm phán riêng. Hai đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner đến thăm cả Ukraine và Nga trong tuần này.
“Trung Quốc thực sự không tham gia vào tiến trình đó, vì vậy việc thảo luận về Ukraine tại đây dường như không phù hợp”, một quan chức Mỹ nói với các phóng viên.
Ba nhà lãnh đạo, ba mục tiêu khác nhau
Theo các nhà phân tích, đối với Tổng thống Putin, cuộc gặp trước hết mang lại cơ hội thể hiện vị thế và sức mạnh của Nga trên trường quốc tế, đồng thời đưa vấn đề Ukraine ra khỏi trọng tâm chú ý. Theo các nhà phân tích, hình ảnh xuất hiện bên cạnh lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc sẽ giúp ông Putin củng cố vị thế trong nước, cho thấy Nga vẫn có khả năng tác động đến cấu trúc an ninh châu Âu trong bối cảnh hậu xung đột Ukraine.
Với Trung Quốc, ưu tiên trước mắt là thúc đẩy giải pháp cho cuộc xung đột tại Iran, vốn đang ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung năng lượng của nước này. Việc duy trì dư địa chiến lược trong quan hệ với cả Mỹ và Nga cũng là một tính toán quan trọng của Bắc Kinh.
Trong khi đó, mục tiêu của Tổng thống Trump là thúc đẩy sự tham gia của cả Trung Quốc và Nga vào một hiệp ước mới về kiểm soát vũ khí hạt nhân. Người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales cho biết: “Tổng thống đã nói rõ rằng, bên cạnh các chủ đề khác, ông sẽ thảo luận về việc cắt giảm vũ khí hạt nhân trên toàn thế giới. Tổng thống Trump cho rằng sự phổ biến của loại vũ khí này là rất nguy hiểm”.
Cuộc gặp cũng có thể là dịp để ông Trump thể hiện ảnh hưởng ngoại giao của chính quyền Mỹ, trong bối cảnh Iran chưa chấp nhận các yêu cầu của Washington nhằm chấm dứt xung đột và Mỹ chưa đạt được một thắng lợi ngoại giao như mong muốn.
Các chuyên gia cho rằng ông Trump đang tìm cách xây dựng quan hệ gần gũi hơn với ông Tập Cận Bình, ông Putin và nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un, những nhân vật thường được nhìn nhận là các nhà lãnh đạo có phong cách cứng rắn. Việc xuất hiện trong một cuộc gặp với hai nhà lãnh đạo Nga và Trung Quốc có thể giúp Tổng thống Mỹ thể hiện vai trò và ảnh hưởng của mình trong các vấn đề toàn cầu.
Liệu có thể hình thành một “Yalta mới”?
Trước thềm cuộc gặp, ông Pyotr Tolstoy, Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội Nga, cho rằng sự kiện này có thể mở đường cho một “Yalta mới”.
Hội nghị Yalta năm 1945, tổ chức tại Liên Xô khi đó, có sự tham dự của lãnh đạo Liên Xô Joseph Stalin, Tổng thống Mỹ Franklin D. Roosevelt và Thủ tướng Anh Winston Churchill. Tại hội nghị, các cường quốc thảo luận việc phân chia nước Đức và đặt nền móng cho sự ra đời của Liên Hợp Quốc, góp phần định hình trật tự thế giới sau Chiến tranh thế giới thứ hai.
Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov đánh giá cuộc gặp ba bên giữa lãnh đạo Mỹ, Trung Quốc và Nga hiện nay là “cực kỳ quan trọng”. Tuy nhiên, ông đồng thời nhấn mạnh rằng bất kỳ thỏa thuận nào đạt được tại cuộc gặp cũng không thể áp đặt lên các quốc gia khác.
Những so sánh với Hội nghị Yalta cho thấy kỳ vọng về tầm vóc của cuộc gặp, song cũng đặt ra câu hỏi về khả năng ba cường quốc có thể tìm được tiếng nói chung trong một thế giới ngày càng phân hóa. Trước mắt, việc các nhà lãnh đạo có thể đối thoại trực tiếp đã là một diễn biến đáng chú ý, nhưng khả năng đạt được những thỏa thuận thực chất vẫn còn bỏ ngỏ.



