Thức trắng đêm ôn thi: Lợi bất cập hại

Kỳ thi tốt nghiệp THPT đang đến gần, cũng là lúc không ít học sinh bước vào giai đoạn “nước rút”, thức khuya hoặc thậm chí thức trắng đêm để ôn bài. Tuy nhiên, các nghiên cứu quốc tế cho thấy việc cắt giảm giấc ngủ để học thêm có thể phản tác dụng. Trong nhiều trường hợp, một đêm ngủ đủ lại giúp cải thiện khả năng ghi nhớ và làm bài thi hiệu quả hơn so với việc cố gắng nhồi nhét kiến thức vào phút cuối.

Thói quen phổ biến của học sinh mùa thi

Tại nhiều quốc gia châu Á, từ Việt Nam, Trung Quốc đến Hàn Quốc hay Nhật Bản, hình ảnh học sinh học đến khuya trong giai đoạn chuẩn bị cho các kỳ thi quan trọng đã trở nên quen thuộc.

Áp lực cạnh tranh, kỳ vọng của gia đình và nỗi lo về kết quả thi khiến nhiều em lựa chọn kéo dài thời gian học bằng cách ngủ ít hơn. Tuy nhiên, các chuyên gia về giấc ngủ cho rằng đây là một trong những sai lầm phổ biến nhất trong mùa thi.

Theo khuyến nghị của Học viện Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ, thanh thiếu niên từ 13-18 tuổi cần ngủ từ 8-10 giờ mỗi đêm để bảo đảm sức khỏe thể chất, tinh thần và khả năng học tập. Thiếu ngủ kéo dài có thể ảnh hưởng tới trí nhớ, khả năng tập trung và hiệu suất nhận thức.

Não bộ ghi nhớ kiến thức khi chúng ta ngủ

Nhiều học sinh cho rằng ngủ là khoảng thời gian “lãng phí” trong giai đoạn ôn thi. Trên thực tế, khoa học thần kinh cho thấy điều ngược lại.

Các nghiên cứu về trí nhớ cho thấy giấc ngủ đóng vai trò quan trọng trong quá trình “củng cố ký ức” (memory consolidation). Đây là quá trình não bộ sắp xếp, lưu trữ và chuyển những thông tin mới học được từ bộ nhớ ngắn hạn sang bộ nhớ dài hạn.

Theo Trường Y Harvard, trong khi ngủ, não không ngừng hoạt động mà tiếp tục xử lý thông tin đã tiếp nhận trong ngày. Những kiến thức được học trước khi ngủ thường được ghi nhớ tốt hơn nhờ quá trình củng cố này.

Nói cách khác, việc học thêm vài giờ bằng cách hy sinh giấc ngủ chưa chắc mang lại hiệu quả cao bằng việc ngủ đủ để não bộ có thời gian xử lý và lưu giữ kiến thức.

Một đêm thiếu ngủ có thể ảnh hưởng thế nào?

Các nhà khoa học cho biết chỉ một đêm ngủ không đủ cũng có thể tác động đáng kể đến khả năng nhận thức.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ, thiếu ngủ làm suy giảm khả năng chú ý, thời gian phản ứng, năng lực giải quyết vấn đề và khả năng ra quyết định. Đây đều là những kỹ năng quan trọng trong phòng thi.

Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Khoa học về Học tập cũng cho thấy những học sinh ngủ ít hơn trong giai đoạn học tập thường có kết quả học tập thấp hơn so với nhóm duy trì giấc ngủ ổn định.

Đáng chú ý, tác động của thiếu ngủ không phải lúc nào cũng dễ nhận thấy. Nhiều người vẫn cảm thấy tỉnh táo và cho rằng mình có thể học hiệu quả, trong khi hiệu suất nhận thức thực tế đã suy giảm.

Kinh nghiệm từ các quốc gia có áp lực thi cử cao

Tại Hàn Quốc, nơi kỳ thi đại học Suneung được xem là một trong những kỳ thi áp lực nhất thế giới, các chuyên gia giáo dục thường khuyến cáo học sinh duy trì nhịp sinh học ổn định trong những tuần cuối trước kỳ thi thay vì học xuyên đêm.

Tại Nhật Bản, nhiều trường luyện thi cũng khuyến khích học sinh điều chỉnh giờ ngủ phù hợp với thời gian diễn ra kỳ thi để cơ thể và não bộ đạt trạng thái tỉnh táo nhất vào buổi sáng.

Ở Trung Quốc, trong mùa Gaokao, các bác sĩ thường xuyên đưa ra cảnh báo về nguy cơ suy nhược, lo âu và giảm hiệu suất làm bài ở những học sinh thức khuya kéo dài. Một số địa phương còn triển khai các chương trình tư vấn tâm lý và sức khỏe dành cho thí sinh trước kỳ thi.

Điểm chung trong các khuyến nghị này là: học tập hiệu quả không đồng nghĩa với việc kéo dài thời gian học bằng mọi giá.

Những ngày cuối trước kỳ thi nên làm gì?

Các chuyên gia giáo dục và sức khỏe thường đưa ra một số khuyến nghị đơn giản cho các em học sinh thời điểm ôn thi:

• Duy trì thời gian ngủ và thức dậy cố định mỗi ngày.

• Cố gắng ngủ từ 8-9 tiếng mỗi đêm.

• Tránh học quá khuya trong 2-3 ngày trước kỳ thi.

• Hạn chế sử dụng điện thoại hoặc thiết bị điện tử ngay trước giờ ngủ.

• Không lạm dụng cà phê và nước tăng lực.

• Ăn sáng đầy đủ trong ngày thi.

Điều quan trọng nhất là không cố gắng “học bù” toàn bộ kiến thức vào đêm cuối cùng trước kỳ thi.

Khi kỳ thi tốt nghiệp THPT đang đến gần, việc thức trắng đêm có thể mang lại cho các em cảm giác đã cố gắng hết sức. Tuy nhiên, những bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy một đêm ngủ đủ có thể giúp não bộ phát huy hiệu quả tốt hơn nhiều so với vài giờ học thêm trong trạng thái mệt mỏi. Vì vậy, điều tốt nhất học sinh có thể làm cho bài thi ngày hôm sau chính là đi ngủ đúng giờ.