Thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan:Thiết kế lại quy trình quản lý hải quan

Phó Trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Bắc Ninh Trần Thị Vân:
Bổ sung quy định riêng về nguyên tắc quản lý đối với hàng hóa đặt gia công ở nước ngoài

Luật Quản lý ngoại thương năm 2017 đã quy định cụ thể về hoạt động đặt gia công hàng hóa ở nước ngoài (Điều 51 và 52). Hệ thống văn bản dưới luật hiện hành cũng đã quy định rõ thủ tục, quản lý, báo cáo quyết toán nguyên liệu, vật tư đặt gia công ở nước ngoài.

Tuy nhiên, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan lại chưa bao quát nội dung này, khoản 29, Điều 4 dự thảo Luật mới chỉ đề cập đến sản xuất nhằm mục đích xuất khẩu; Điều 59, dự thảo Luật chỉ quy định cơ chế quản lý theo một chiều từ khi nhập khẩu, trong quá trình sản xuất ra sản phẩm cho đến khi sản phẩm được xuất khẩu hoặc thay đổi mục đích sử dụng… Vì vậy đề nghị bổ sung một khoản quy định riêng về nguyên tắc quản lý đối với hàng hóa đặt gia công ở nước ngoài (quản lý từ khi xuất khẩu nguyên liệu, vật tư, máy móc thiết bị tạm xuất cho đến khi nhập khẩu sản phẩm hoàn thành hoặc thay đổi mục đích sử dụng).

Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga:
Nhận diện đúng rủi ro, tạo thuận lợi cho những doanh nghiệp tuân thủ tốt

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan cho phép ứng dụng dữ liệu lớn, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong phân tích, đánh giá và cảnh báo rủi ro. Đây là công cụ quan trọng để nhận diện những lô hàng, chủ thể và tuyến vận chuyển có nguy cơ vi phạm cao, qua đó tập trung nguồn lực kiểm tra đúng đối tượng.

Tuy nhiên, thuật toán chỉ có giá trị hỗ trợ khi dữ liệu đầu vào đầy đủ, chính xác và thường xuyên được cập nhật. Vì vậy, đề nghị dự thảo Luật hoặc văn bản hướng dẫn phải xác định rõ: những quyết định nào được thực hiện hoàn toàn tự động; những quyết định nào bắt buộc phải có sự xem xét của công chức hải quan; cơ chế lưu vết quá trình xử lý; quyền yêu cầu giải thích, đính chính dữ liệu và xem xét lại kết quả của doanh nghiệp.

Yêu cầu lớn nhất của lần sửa đổi này không chỉ là đưa thêm công nghệ vào hoạt động hải quan, mà là thiết kế lại quy trình quản lý trên cơ sở dữ liệu, trách nhiệm rõ ràng và sự phối hợp thực chất giữa các cơ quan. Thông quan nhanh không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý; kiểm soát chặt chẽ cũng không đồng nghĩa với kiểm tra mọi lô hàng. Một hệ thống hải quan hiện đại phải nhận diện đúng rủi ro, tạo thuận lợi cho những doanh nghiệp tuân thủ tốt và tập trung nguồn lực vào những hành vi có nguy cơ vi phạm.

Vì vậy, tôi đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật và đồng thời chuẩn bị kỹ các văn bản hướng dẫn, hạ tầng dữ liệu, nhân lực và phương án chuyển tiếp, để các quy định khi được ban hành có thể thực hiện ngay, thống nhất và không làm phát sinh thêm thủ tục, chi phí cho người dân, doanh nghiệp.

ĐBQH Nguyễn Vũ Trung (TP. Hồ Chí Minh):
Sử dụng trí tuệ nhân tạo phải bảo đảm tính hợp pháp, minh bạch và sự giám sát của con người

Tôi đánh giá cao việc dự luật tiếp cận việc ứng dụng các công nghệ mới cho phép quản lý tự động trong lĩnh vực hải quan. Tuy nhiên, cần bổ sung nguyên tắc: việc sử dụng hệ thống tự động hay thuật toán và trí tuệ nhân tạo trong quản lý hải quan phải bảo đảm tính hợp pháp, minh bạch, khả năng kiểm tra, truy vết và giám sát của con người. Nếu quyết định từ trí tuệ nhân tạo làm phát sinh nghĩa vụ, hạn chế quyền hoặc áp dụng biện pháp bất lợi đối với người khai hải quan thì phải có cơ chế xem xét bởi người có thẩm quyền.

Liên quan tới hồ sơ hải quan, từ thực tế vừa qua đã tổ chức triển khai việc kê khai sử dụng chứng từ điện tử rất tốt. Tôi đề nghị nên đưa thẳng vào luật một nguyên tắc: cơ quan hải quan không yêu cầu người khai hải quan cung cấp lại thông tin, dữ liệu, chứng từ mà cơ quan nhà nước đã có hoặc có thể khai thác từ Cơ chế một cửa quốc gia, Cơ sở dữ liệu quốc gia hoặc hệ thống thông tin được kết nối, chia sẻ. Tôi cho rằng, đây là một trong những cải cách lớn nhất khi chúng ta sử dụng hệ thống dữ liệu đã được quản lý chung.