Tháo gỡ điểm nghẽn phân cấp quản lý khai thác khoáng sản

Bất cập năng lực cản trở hiệu quả quản lý tại cơ sở

Làm việc các địa phương cho thấy chính quyền cấp xã đã bước đầu thể hiện vai trò trong công tác quản lý tài nguyên. Cụ thể, các đơn vị đã chủ động ban hành hệ thống văn bản chỉ đạo, thường xuyên tổ chức tuần tra giám sát địa bàn. Công tác phối hợp trong công tác kiểm tra bước đầu mang lại hiệu quả khi chính quyền cơ sở kịp thời xử lý trực tiếp hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền giải quyết các vụ việc phát sinh; bám sát định hướng phân cấp quản lý nhà nước về khoáng sản trong vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Dù vậy, áp lực đối chính quyền các địa phương đang ngày càng lớn do đặc thù địa hình miền núi phức tạp, các khu vực mỏ phân tán. Đơn cử, như xã Quang Sơn hiện quản lý tới 22 mỏ được cấp phép với cả 20 mỏ đang duy trì hoạt động; xã La Hiên có 11 mỏ còn hiệu lực cùng 7 mỏ đang khai thác; xã Đồng Hỷ có 10 mỏ cùng một dự án đang vận hành dưới nhiều trạng thái khác nhau...

Thực hiện khối lượng công việc lớn song lực lượng cán bộ cấp xã còn mỏng, lại thường xuyên phải kiêm nhiệm nhiều vị trí. Báo cáo tại các buổi làm việc của Đoàn ĐBQH tỉnh cho thấy, đội ngũ thực thi nhiệm vụ tại cơ sở hầu như không có chuyên môn sâu về lĩnh vực địa chất, khoáng sản. Chính quyền cấp xã cũng đang thiếu các thiết bị đo đạc chuyên dụng, dữ liệu mỏ, bản đồ tọa độ cùng công cụ xác định khối lượng sản phẩm. Điều này khiến việc quản lý sản lượng, ranh giới mỏ, bảo vệ môi trường, kết cấu hạ tầng giao thông gặp không ít thách thức.

Nhiều địa phương chưa được cung cấp đầy đủ dữ liệu về ranh giới, công suất, sản lượng, thời hạn giấy phép, nghĩa vụ tài chính hay tình hình sử dụng đất, bảo vệ môi trường của doanh nghiệp. Đặc biệt, công tác kiểm soát hoạt động vận chuyển khoáng sản bộc lộ nhiều khó khăn, trọng tâm là việc kiểm soát tải trọng. Thực tế phát sinh nhiều nội dung vượt quá khả năng chuyên môn hoặc thẩm quyền xử lý của cấp xã, buộc phải phụ thuộc vào cơ chế phối hợp liên ngành.

Hoàn thiện chính sách, tháo gỡ vướng mắc thủ tục

Từ góc độ đơn vị khai thác, các doanh nghiệp đã phản ánh chân thực tình hình triển khai Luật Địa chất và khoáng sản cùng những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn quản lý hoạt động khai thác, vận chuyển. Nhất là sự thiếu đồng bộ giữa thủ tục khoáng sản với các quy định pháp luật hiện hành về đất đai, đầu tư, xây dựng hay bảo vệ môi trường…, khiến nhiều doanh nghiệp vào thế khó, đặc biệt trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, bố trí bãi thải phục vụ sản xuất.

Việc thực hiện nghĩa vụ tài chính đối mặt với những rào cản mang tính kỹ thuật khi cơ quan chức năng gặp khó trong xác định chính xác sản lượng, giá tính thuế, định mức tiêu hao. Vấn đề này càng trở nên phức tạp đối với các dây chuyền khai thác, tuyển, luyện khép kín hoặc nhóm khoáng sản đa kim. Đối với hoạt động thu hồi, tận dụng đất đá thải, quặng đuôi, khoáng sản còn lại trong bãi thải, các doanh nghiệp đề xuất cần sớm xây dựng quy trình cấp phép, định giá, tính thuế, giám sát khối lượng minh bạch. Qua đó, vừa bảo đảm mục tiêu thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, vừa phòng ngừa triệt để các hành vi lợi dụng chủ trương thu hồi nhằm khai thác trái phép.

Chia sẻ các buổi làm việc, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Thái Nguyên Nguyễn Đăng Bình khẳng định, mục tiêu trọng tâm của chuyên đề khảo sát là nhìn nhận kết quả quản lý nhà nước về địa chất, khoáng sản. Quá trình làm việc tập trung vào năng lực thực hiện nhiệm vụ sau phân cấp, trọng tâm là quản lý khoáng sản nhóm III, nhóm IV, vật liệu xây dựng thông thường, san lấp.

Đoàn ĐBQH tỉnh cũng hết sức quan tâm đến việc tổ chức thực hiện quy định mới về phân cấp, phân quyền trong điều kiện vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Các dữ liệu, thông tin đề xuất, kiến nghị từ thực tiễn sẽ là cơ sở để Đoàn tiếp tục kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách; khắc phục triệt để các khoảng trống pháp lý; nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước đối với lĩnh vực địa chất, khoáng sản.