Thành công của Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI: Dấu ấn của tư duy lập pháp kiến tạo và khơi thông nguồn lực

ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Công Long: Đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, khơi thông nguồn lực phát triển

Kỳ họp đã cho thấy những bước chuyển quan trọng trong tư duy xây dựng pháp luật, với yêu cầu xuyên suốt là pháp luật phải xuất phát từ thực tiễn, đáp ứng yêu cầu thực tiễn, qua đó khơi thông nguồn lực và tạo động lực mới cho phát triển. Do vậy, từng dự án luật, nghị quyết được lựa chọn, xem xét kỹ lưỡng, gắn với những nhiệm vụ và yêu cầu cụ thể của thực tiễn.

Điểm xuyên suốt trong các dự luật được xem xét tại Kỳ họp là yêu cầu tháo gỡ điểm nghẽn, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và người dân, cắt giảm thủ tục hành chính, loại bỏ những điều kiện kinh doanh không còn phù hợp, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Đổi mới xây dựng pháp luật vì thế không chỉ nằm ở kỹ thuật lập pháp mà phải được thể hiện bằng những thay đổi có tác động trực tiếp đến môi trường phát triển.

Trong số các chính sách được Quốc hội thông qua, việc ban hành Nghị quyết giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp cho thấy rõ tinh thần phản ứng chính sách nhanh chóng, kịp thời trước những khó khăn, bất lợi trong sản xuất, kinh doanh và đời sống Nhân dân. Chính sách hướng tới 98% đối tượng doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ được hưởng lợi, tạo cú hích cho khu vực đang gặp nhiều khó khăn.

Đổi mới pháp luật cũng không chỉ hướng tới việc cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh mà còn phải tạo cơ chế, động lực cho con người, bảo vệ người đổi mới sáng tạo. Nghị quyết về cơ chế, chính sách giải quyết vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, trong đó có cơ chế miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt đối với các đối tượng trong hoạt động kinh tế nếu hoạt động đó tạo phát triển, là một cơ chế tạo động lực có ý nghĩa quan trọng cho cả trước mắt và lâu dài.

Có thể thấy, kết quả Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất đã thể hiện rõ hơn yêu cầu đổi mới tư duy trong xây dựng pháp luật: pháp luật không chỉ để quản lý mà phải mở đường, kiến tạo phát triển; không chỉ tháo gỡ những điểm nghẽn hiện hữu mà còn phải tạo dựng động lực, không gian và mô hình phát triển mới.

Đây cũng là hướng đi cần tiếp tục được phát huy trong công tác lập pháp thời gian tới, để mỗi chính sách, mỗi quy định pháp luật thực sự xuất phát từ thực tiễn, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn và góp phần khơi thông các nguồn lực cho phát triển.

ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Đức Hiếu: Phối hợp từ sớm, từ xa giúp giảm áp lực, nâng cao chất lượng

Thành công của Kỳ họp không chỉ là hoàn thành về mặt số lượng công việc, chất lượng công việc cũng là một dấu ấn đặc biệt. Tại Kỳ họp này, Quốc hội đã thông qua nhiều luật, nghị quyết có tác động rất lớn đến đời sống người dân, hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, các hộ kinh doanh rất phấn khởi khi Quốc hội thông qua Nghị quyết về giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cá nhân và doanh nghiệp. Nhìn chung các luật, nghị quyết được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp có tác động rất tích cực, đáp ứng kỳ vọng của người dân và doanh nghiệp, phù hợp với yêu cầu bối cảnh trong thực tiễn.

Thực tiễn Kỳ họp cũng để lại nhiều bài học kinh nghiệm hữu ích để tiếp tục nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội trong thời gian tới.

Điểm đầu tiên có thể nhìn thấy là từ Quốc hội Khóa XVI đến nay, áp lực công việc rất lớn. Vì vậy, các cơ quan của Quốc hội, Chính phủ cần tiếp tục tăng cường tính chủ động trong phối hợp công việc để giảm áp lực nhưng vẫn bảo đảm tiến độ, chất lượng công việc.

Điểm thứ hai là tại Kỳ họp này, Quốc hội có một tiền lệ: lần đầu tiên thảo luận, cho ý kiến đối với các hồ sơ chính sách đề xuất sửa đổi Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản và Luật Tổ chức cơ quan điều tra. Thực tiễn tiến hành cho thấy, việc phối hợp từ sớm, thông qua việc cho ý kiến đối với hồ sơ chính sách là rất tốt; các cơ quan soạn thảo đã ghi nhận rất nhiều ý kiến góp ý của Quốc hội ngay từ giai đoạn rất sớm này. Quốc hội và Chính phủ nên thảo luận để xác định liệu đây có phải là công việc cần thiết hay không. Có thể không cần thiết đối với mọi đạo luật, nhưng có thể cần thiết đối với một số đạo luật quan trọng. Khi đó, cũng cần chính thức hóa để xác định rõ nhiệm vụ, cách thức phối hợp cũng như sự ràng buộc giữa các cơ quan.

Phó trưởng Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga: Hiệu quả của chính sách quyết định ở khâu thực thi

Kết quả nổi bật nhất của Kỳ họp là tính kịp thời và khả năng giải quyết những vấn đề thực tiễn đang đặt ra. Một tinh thần xuyên suốt rất rõ tại Kỳ họp là: pháp luật phải đi trước hoặc ít nhất phải theo kịp yêu cầu của thực tiễn, không để những khoảng trống, vướng mắc về thể chế làm chậm sự phát triển. Quốc hội đã tập trung xem xét những vấn đề thực sự cấp thiết; có những nội dung khó, phức tạp, tác động rộng nhưng vẫn được thảo luận kỹ lưỡng, cân nhắc giữa yêu cầu đổi mới với yêu cầu bảo đảm kỷ cương, an toàn và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Nhiều quyết sách được Quốc hội thông qua có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến đời sống người dân, hoạt động của doanh nghiệp và hiệu quả vận hành của bộ máy nhà nước. Tất nhiên, điều người dân cần cuối cùng là những quyết sách đó có làm cho thủ tục thuận lợi hơn, cơ hội việc làm và sinh kế tốt hơn, các dịch vụ công dễ tiếp cận hơn và quyền lợi của người dân có được bảo đảm tốt hơn hay không. Đây cũng chính là thước đo thực chất nhất đối với thành công của kỳ họp.

Do vậy, sau khi Quốc hội bấm nút thông qua thì mới hoàn thành một nửa công việc; nửa còn lại, cũng là phần có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả của chính sách, chính là tổ chức thực hiện như thế nào.

Trước hết, Chính phủ, các bộ, ngành cần khẩn trương ban hành đầy đủ văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành, bảo đảm đồng bộ, không để xảy ra tình trạng luật đã có hiệu lực nhưng phải chờ nghị định, thông tư. Đặc biệt, cần kiểm soát chặt chất lượng văn bản hướng dẫn, không để phát sinh thêm thủ tục, điều kiện hoặc những “giấy phép con” trái với tinh thần cải cách mà Quốc hội đã quyết định.

Thứ hai, cần xác định thật rõ trách nhiệm của từng cơ quan, từng cấp và người đứng đầu, gắn với tiến độ và kết quả cụ thể. Một chính sách đúng nhưng tổ chức thực hiện chậm, thiếu nguồn lực hoặc mỗi nơi hiểu và áp dụng một cách khác nhau thì hiệu quả đối với người dân cũng sẽ bị giảm đi rất nhiều.

Thứ ba, cần tăng cường giám sát ngay từ những tháng đầu thực hiện, đặc biệt chú ý phản hồi của người dân, doanh nghiệp và chính quyền cơ sở.

Những vướng mắc phát sinh phải được nhận diện sớm và xử lý sớm, không nên chờ đến khi tổng kết nhiều năm mới sửa đổi. Tinh thần của kỳ họp là khẩn trương tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, vì vậy khâu tổ chức thực hiện cũng phải giữ được chính tinh thần khẩn trương ấy. Mục tiêu cuối cùng là rút ngắn khoảng cách từ nghị trường đến cuộc sống, để mỗi quyết sách của Quốc hội sớm được chuyển hóa thành những thay đổi mà người dân có thể nhìn thấy, cảm nhận và thụ hưởng.