Thái Nguyên: Khi công nghệ số trở thành "mạch máu" của khát vọng phát triển

Công nghệ số - Công cụ thiết thực phát triển kinh tế vùng sâu, vùng xa

Chuyển đổi số tại vùng cao của tỉnh Thái Nguyên không bắt đầu bằng những khái niệm vĩ mô, mà bằng nụ cười của người dân khi thực hiện thủ tục hành chính. Ông Dương Văn Viết (thôn Nặm Nhì, xã Cao Minh) chia sẻ, trước đây việc chỉnh lý biến động đất đai khó khăn với nhiều lần đi lại, thì nay, thông qua điện thoại thông minh và cùng với sự hướng dẫn tại Trung tâm Phục vụ hành chính công của xã, mọi thứ đã minh bạch, nhanh gọn hơn hẳn, rút ngắn thời gian thực hiện.

Bên cạnh ứng dụng công nghệ trong cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số đã thực sự chuyển đổi "nếp nghĩ, cách làm" của đồng bào dân tộc thiểu số tại các xã vùng cao. Bà Cà Thị Bày, thành viên của HTX Hồng Phát (xã Nghiên Loan), phấn khởi cho biết, giờ đây không còn lo "được mùa mất giá" hay đầu ra bấp bênh. Bởi những sản phẩm nông sản vùng cao nay không chỉ quẩn quanh ở các buổi chợ phiên mà đã có mặt trên các sàn thương mại điện tử trực tuyến như Zalo, Facebook, TikTok, tiếp cận hàng triệu khách hàng trên khắp cả nước.

Việc triển khai thực hiện chính sách "Bình dân học vụ số" đã giúp đồng bào vùng cao tiếp cận được với công nghệ, trở thành công cụ thiết thực giúp phát triển kinh tế tại địa phương. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, vẫn còn những nút thắt về hạ tầng viễn thông chưa đồng bộ hay rào cản thế hệ.

Để số hóa thực sự là động lực phát triển, tỉnh Thái Nguyên đang tiếp tục đầu tư hạ tầng đến tận thôn, bản, gắn chuyển đổi số với các lĩnh vực thiết yếu như y tế (hồ sơ sức khỏe điện tử) và giáo dục (bài giảng số), tạo ra một hệ sinh thái số bao trùm. Tỉnh đặt mục tiêu đến hết năm 2026, 100% các xóm bản đặc biệt khó khăn sẽ được phủ sóng di động băng rộng và Internet cáp quang, đảm bảo không một ai bị bỏ lại phía sau trong cuộc sống số hiện nay.

Xóa dần các "khoảng trắng kết nối"

Thống kê cho thấy, thay vì "ly hương" về các trung tâm kinh tế lớn, thế hệ trẻ (Gen Z) tại tỉnh Thái Nguyên đang chọn ở lại để lập nghiệp trên chính mảnh đất quê hương. Chị Phạm Thị Giang ở xã Đại Phúc đã biến vườn chè truyền thống thành sản phẩm hồng trà cao cấp và xây dựng cộng đồng gần 70.000 người theo dõi trên TikTok kết hợp giao hàng trên toàn quốc. Chị cho biết, nếu không có hạ tầng số, những người trẻ khởi nghiệp như mình sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc tìm đầu ra, tiếp cận khách hàng cho sản phẩm.

Tỉnh Thái Nguyên đã chủ động hỗ trợ, tháo gỡ những khó khăn liên quan đến hạ tầng số bằng việc phủ sóng Internet tốc độ cao đến tận vùng sâu, vùng xa, xóa dần các "khoảng trắng kết nối". Năm 2026 ghi dấu ấn khi Thái Nguyên dành nguồn lực tài chính lớn nhất từ trước đến nay cho khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Tỉnh không chỉ ban hành chính sách mà còn kiến tạo một hệ sinh thái trong đó, Đại học Thái Nguyên với hơn 115.000 người học và vừa thành lập Viện Đào tạo và Nghiên cứu xuất sắc (thành lập tháng 10/2025).

Đây là một mô hình đào tạo theo hướng hoàn toàn khác: sinh viên không chỉ học lý thuyết mà được rèn luyện để tạo ra sản phẩm thực, hình thành doanh nghiệp thực ngay trong quá trình Mô hình này giúp rút ngắn khoảng cách từ giảng đường đến thị trường, biến những ý tưởng sáng tạo trên giấy thành những dòng sản phẩm mang giá trị thực.

Đặc biệt, sự đồng hành của Samsung Electronics Việt Nam với các phòng thực hành AI và dữ liệu lớn tại địa phương đã giúp người trẻ tiếp cận công nghệ đỉnh cao không phải qua sách vở mà từ thực tiễn sản xuất. Các dự án khởi nghiệp hiện nay được hưởng cơ chế "luồng xanh": hỗ trợ chi phí nghiên cứu phát triển và rút ngắn thời gian thẩm định dự án xuống không quá 12 ngày. Đây cũng là lý do giúp tỷ lệ sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp đạt mức 90%, trong đó phần lớn chọn làm việc tại các khu công nghệ cao ngay trong tỉnh.

Bên cạnh kinh tế và giáo dục, chính quyền số là trụ cột thứ ba định hình diện mạo mới của Thái Nguyên. Tại các Trung tâm Phục vụ hành chính công, công nghệ không còn nằm trên giấy mà đã hiện hữu bằng những trải nghiệm thực tế. Tại phường Quyết Thắng, sự xuất hiện của Robot lễ tân tích hợp AI hay các Kiosk AI tại phường Phan Đình Phùng đã thay đổi hoàn toàn tương tác giữa chính quyền và người dân. Hay Việc quét CCCD gắn chip để tự động điền dữ liệu tại phường Vạn Xuân đã từng bước đơn giản hóa quy trình thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho người dân khi thực hiện. Hệ thống này không chỉ hoạt động 24/7 mà còn có khả năng tự động cập nhật trạng thái hồ sơ qua tin nhắn, giúp người dân luôn chủ động về mặt thời gian.

Năm 2025, mức độ hài lòng của người dân đối với sự phục vụ của chính quyền các cấp đều đạt trên 90%. Chuyển đổi số trong cải cách hành chính tại Thái Nguyên đang đi vào thực chất, chuyển dịch từ tư duy "giải quyết hồ sơ" sang "hỗ trợ trải nghiệm". Khi quy trình được số hóa, sự minh bạch được đề cao, niềm tin của người dân chính là thước đo chính xác nhất cho thành công của bộ máy quản lý. Tỉnh đang tiếp tục mở rộng mô hình "chính quyền không giấy" và "thanh toán không tiền mặt" đến từng chợ truyền thống, nhằm sớm đưa Thái Nguyên thành một hình mẫu tiêu biểu về chuyển đổi số toàn diện cho khu vực trung du và miền núi phía Bắc.