Tạo nền tảng cho thị trường nợ minh bạch và xử lý tài sản hiệu quả

Cần gỡ nút thắt pháp lý của tài sản bảo đảm

Dù hành lang pháp lý mới đã tạo nhiều thuận lợi hơn cho hoạt động xử lý nợ xấu, thực tế cho thấy nhiều tổ chức tín dụng vẫn đang đối mặt với khối lượng lớn các khoản nợ có khả năng mất vốn.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch công ty luật SBLAW cho rằng một trong những nguyên nhân lớn nhất nằm ở những vướng mắc kéo dài liên quan đến tài sản bảo đảm, đặc biệt là bất động sản.

Đại diện VPBank, Ngân hàng ghi nhận tín dụng hợp nhất đạt 1,06 triệu tỷ đồng vào cuối quý I vừa qua, với mức tăng trưởng nằm trong top đầu ngành ngân hàng, nhận định, bất động sản chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng giá trị tài sản thế chấp của ngân hàng, nhưng lại vướng nhiều vấn đề liên quan đến tính pháp lý như chưa có “sổ đỏ”, tranh chấp đồng sở hữu hoặc dự án chưa đủ điều kiện chuyển nhượng.

“Hai yếu tố này tạo thành một vòng luẩn quẩn khiến quá trình xử lý nợ xấu kéo dài trong nhiều năm”, Luật sư Hà chia sẻ.

Theo Chủ tịch SBLAW, để giải quyết triệt để tình trạng ngân hàng có thể thu giữ nhưng không thể xử lý được tài sản, cần có sự kết nối đồng bộ giữa các quy định pháp luật về ngân hàng, đất đai và kinh doanh bất động sản.

Ông đề xuất xây dựng cơ chế cho phép chuyển nhượng dự án theo hướng “chuyển nhượng nguyên trạng”, qua đó giúp nhà đầu tư mới tiếp nhận dự án khi đáp ứng các điều kiện quy hoạch cốt lõi mà không phải hoàn tất toàn bộ thủ tục hành chính trước khi giao dịch.

Bên cạnh đó, Luật sư Nguyễn Thanh Hà cho rằng Việt Nam cần phát triển một thị trường mua bán nợ thực chất với sự tham gia rộng hơn của các quỹ đầu tư, tổ chức tài chính trong và ngoài nước thay vì chủ yếu dựa vào VAMC hoặc các đơn vị xử lý nợ nội bộ của ngân hàng.

Điều kiện tiên quyết là phải chuẩn hóa dữ liệu và hồ sơ pháp lý, đồng thời xây dựng cơ chế định giá độc lập nhằm tạo niềm tin cho nhà đầu tư.

“Một môi trường tài chính minh bạch, nơi quyền tài sản và nghĩa vụ hợp đồng được thực thi hiệu quả, sẽ là nền tảng quan trọng để nâng hạng thị trường tài chính, thu hút dòng vốn đầu tư dài hạn và cải thiện chất lượng môi trường kinh doanh của Việt Nam”, Luật sư Nguyễn Thanh Hà nhấn mạnh.

Hành lang pháp lý mới thay đổi hành vi của bên vay

Theo đánh giá của Luật sư Nguyễn Thanh Hà, những thay đổi về thể chế thời gian qua đang tạo ra tác động tích cực đối với toàn bộ quá trình xử lý nợ xấu.

Nghị quyết 42 từng được xem là công cụ đặc biệt giúp các tổ chức tín dụng đẩy nhanh tiến độ thu hồi nợ. Tuy nhiên, việc áp dụng dưới hình thức thí điểm và có thời hạn khiến hiệu quả thực thi chưa thực sự đồng đều.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch công ty luật SBLAW, đánh giá rằng việc chuyển dịch từ một nghị quyết tạm thời sang quy định luật chính thức (Luật số 96/2025/QH15) là bước ngoặt quan trọng để tạo ra tính nhất quán.

Theo ông Hà, khó khăn trước đây không chỉ nằm ở câu chữ của luật mà còn ở tâm lý thực thi.

“Trước đây, do cơ chế chỉ mang tính thí điểm và có thời hạn nên nhiều cơ quan thực thi như Tòa án, cơ quan thi hành án hay chính quyền địa phương vẫn tồn tại tâm lý thận trọng, thậm chí e ngại trong việc phối hợp xử lý tài sản bảo đảm”, ông Hà cho biết.

Sau những đứt gãy của thị trường vốn giai đoạn 2022-2024, việc Nhà nước hoàn thiện khung pháp lý xử lý nợ xấu đã phát đi một thông điệp mạnh mẽ về ưu tiên bảo vệ sự an toàn hệ thống và quyền lợi hợp pháp của chủ nợ.

Theo ông Hà, thay đổi quan trọng nhất sau gần một năm thực thi luật mới là sự chuyển biến trong nhận thức và hành vi của người vay vốn.

Trước đây, việc thực hiện quyền thu giữ tài sản thường gặp nhiều tranh cãi, khiến các tổ chức tín dụng dè dặt trong quá trình xử lý nợ.

Khi hành lang pháp lý được chuẩn hóa, tính răn đe đối với bên vay sẽ được nâng cao rõ rệt. Tuy nhiên, ông Hà cũng nhấn mạnh tính răn đe không đến từ việc 'siết quyền' người vay, mà đến từ việc thị trường nhìn thấy cơ chế xử lý nợ hiện nay khả thi và thực chất hơn trước.

Chính vì thấy được cơ chế xử lý nợ có thể thực hiện được một cách quyết liệt, các bên vay đã bắt đầu dịch chuyển hành vi từ tâm lý chây ỳ, né tránh sang chủ động hợp tác và thương lượng với ngân hàng. Đây chính là chìa khóa để cải thiện tốc độ xử lý nợ xấu trên toàn hệ thống.

Ở chiều ngược lại, trước những lo ngại về việc trao quyền quá lớn cho ngân hàng sẽ gây áp lực lên người vay, Luật sư Nguyễn Thanh Hà khẳng định hệ thống pháp luật hiện nay đã tiệm cận sự cân bằng hơn.

Theo quy định, ngân hàng cần tuân thủ các điều kiện khắt khe trước khi thu giữ tài sản bảo đảm như: có thỏa thuận trước trong hợp đồng, công khai thông tin tối thiểu 15 ngày trước khi thu giữ, phối hợp với cơ quan chức năng tại địa phương…

“Hệ thống pháp luật hiện nay không trao cho ngân hàng “quyền tuyệt đối”, mà đang cố gắng thiết lập một cơ chế xử lý minh bạch, nơi quyền lợi của cả chủ nợ và bên vay đều được đặt trong khuôn khổ pháp luật”, ông Hà nhìn nhận.