Tạo hành lang pháp lý để cạnh tranh lành mạnh trên môi trường số

Nhận diện đúng sức mạnh thị trường trong kinh tế số

Các đại biểu cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung các luật nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, đáp ứng yêu cầu phát triển của kinh tế số.

Thảo luận về Luật Cạnh tranh, ĐBQH Trần Mạnh Huy (TP. Đà Nẵng) đề nghị cân nhắc quy định về ngưỡng thị phần dưới 10% không thuộc trường hợp xác định vị trí thống lĩnh thị trường, kể cả khi có bằng chứng về sức mạnh thị trường đáng kể.

Theo đại biểu, trong kinh tế số, thị phần chưa phản ánh đầy đủ khả năng chi phối thị trường của doanh nghiệp, nhất là khi doanh nghiệp nắm giữ dữ liệu, công nghệ, hạ tầng hoặc hệ sinh thái mà đối thủ khó thay thế. Do đó, cần làm rõ căn cứ lựa chọn ngưỡng thị phần này, đồng thời nghiên cứu cơ chế đánh giá dựa trên bằng chứng về sức mạnh thị trường thực tế, bảo đảm ngăn ngừa hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh nhưng không gây bất lợi cho doanh nghiệp hoạt động hiệu quả.

Cùng quan tâm đến vấn đề này, ĐBQH Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn) cho rằng, việc bổ sung các yếu tố như khả năng kiểm soát dữ liệu, hiệu ứng mạng lưới, rào cản chuyển đổi của người sử dụng và lợi thế hệ sinh thái số là cần thiết. Tuy nhiên, cần làm rõ nguyên tắc, phương pháp đánh giá sức mạnh thị trường đáng kể, phân biệt giữa lợi thế cạnh tranh hợp pháp và hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, qua đó bảo đảm hiệu quả thực thi pháp luật mà không cản trở đổi mới sáng tạo.

ĐBQH Nguyễn Minh Đức (TP. Hồ Chí Minh) đánh giá, việc bổ sung quy định về hành vi giúp sức vi phạm pháp luật cạnh tranh là phù hợp với thực tiễn khi các hành vi hạn chế cạnh tranh có thể được thực hiện với sự hỗ trợ về công nghệ, tài chính, thông tin hoặc các điều kiện cần thiết từ bên thứ ba. Đại biểu đề nghị làm rõ yếu tố cố ý và điều kiện nhận biết hành vi vi phạm, bảo đảm quy định chặt chẽ, tránh cách hiểu khác nhau trong quá trình xác minh, xử lý; đồng thời xác định đúng vai trò, trách nhiệm của từng chủ thể liên quan.

Đối với cạnh tranh không lành mạnh trên môi trường số, đại biểu kiến nghị nghiên cứu bổ sung các hành vi phát sinh từ kinh tế nền tảng như thiết kế giao diện gây hiểu lầm, tạo khan hiếm giả, gây khó khăn khi hủy dịch vụ; ưu tiên hiển thị sản phẩm của chính nền tảng hoặc đơn vị liên kết làm sai lệch kết quả tìm kiếm; sử dụng đánh giá giả mạo để tác động đến uy tín doanh nghiệp và tạo rào cản kỹ thuật, ngăn cản việc chuyển dữ liệu sang nền tảng khác.

Theo đại biểu, việc bổ sung các quy định này cần gắn với xác định rõ dấu hiệu vi phạm và hậu quả pháp lý tương ứng, bảo đảm tính minh bạch, khả thi, phù hợp với sự phát triển của công nghệ và các mô hình kinh doanh mới.

Minh bạch về khuyến mại, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Về hoạt động khuyến mại trên nền tảng số, ĐBQH Trần Quốc Tuấn (Vĩnh Long) đề nghị làm rõ cách tính ưu đãi trong các chương trình có sự tham gia của người bán, đơn vị vận hành sàn thương mại điện tử và ngân hàng. Theo đó, cần xác định rõ giá làm căn cứ tính mức giảm, số tiền thực tế người mua phải trả và trách nhiệm của từng bên đối với các hình thức giảm giá, cấp mã ưu đãi, hoàn tiền.

Đại biểu đề nghị luật quy định các nguyên tắc cơ bản, giao Bộ trưởng Bộ Công Thương hướng dẫn phương pháp tính cụ thể, tạo cơ sở thống nhất cho doanh nghiệp thực hiện, cơ quan chức năng giám sát và người tiêu dùng tiếp cận thông tin minh bạch.

Đối với cơ chế xử lý vi phạm cạnh tranh trên môi trường số, đại biểu cũng đề nghị tăng cường phối hợp giữa Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, lực lượng quản lý thị trường và cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; quy định rõ trách nhiệm trao đổi, chuyển giao thông tin, chứng cứ điện tử, đầu mối xử lý và thời hạn phối hợp.

Đại biểu Nguyễn Đặng Ân cũng đề nghị xác định đầu mối thường trực tiếp nhận, hướng dẫn và theo dõi việc xử lý phản ánh, kiến nghị của người tiêu dùng, giúp người dân được hỗ trợ kịp thời, thuận tiện trong bối cảnh giao dịch trực tuyến ngày càng phổ biến.

Liên quan đến giải quyết tranh chấp, đại biểu Trần Mạnh Huy đề nghị xác định rõ cơ quan chủ trì tiếp nhận, phối hợp và theo dõi các vụ việc liên tỉnh, tránh chuyển hồ sơ qua lại gây tốn thời gian, chi phí cho người dân. Đại biểu kiến nghị bổ sung nguyên tắc người tiêu dùng chỉ phải gửi yêu cầu hỗ trợ một lần; cơ quan tiếp nhận có trách nhiệm chuyển đến cơ quan có thẩm quyền chủ trì và theo dõi kết quả giải quyết.

Về phân cấp chứng nhận xuất xứ hàng hóa, đại biểu Nguyễn Đặng Ân đề nghị gắn phân định thẩm quyền với cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin và kết quả xác minh giữa các cơ quan liên quan. Việc kết nối dữ liệu, phối hợp kiểm tra và xử lý kịp thời dấu hiệu gian lận xuất xứ sẽ tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, đồng thời hạn chế chồng chéo hoặc bỏ sót trách nhiệm.

Giải trình tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu ý kiến, tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng đồng bộ, khả thi, phù hợp thực tiễn. Trọng tâm là hoàn thiện tiêu chí xác định vị trí thống lĩnh và sức mạnh thị trường trong kinh tế số; đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và hoàn thiện quy định về khuyến mại.

Đồng thời chú trọng tăng cường bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, trong đó có quyền quyết định việc sử dụng dữ liệu cá nhân theo từng mục đích và hoàn thiện cơ chế tiếp nhận, giải quyết yêu cầu, kiến nghị. Việc sửa đổi các luật nhằm tháo gỡ điểm nghẽn trong sản xuất, kinh doanh, cải thiện môi trường đầu tư, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.