Tăng cường giám sát ban hành văn bản quy phạm pháp luật ngay từ giai đoạn xây dựng chính sách
Từ thực tiễn vướng mắc trong áp dụng một số nghị định về an toàn thực phẩm, giao dịch vàng..., các Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị, tăng cường kiểm tra, giám sát ban hành các văn bản quy phạm pháp luật từ giai đoạn chuẩn bị xây dựng chính sách. Trong đó, các văn bản hướng dẫn thi hành luật thuộc lĩnh vực biến động nhanh, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân, doanh nghiệp phải đánh giá đầy đủ tác động, có quy định chuyển tiếp.
Tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm
Qua tổng hợp ý kiến cử tri trong tháng 1/2026, Ủy ban Dân nguyện và Giám sát ghi nhận cử tri và Nhân dân bày tỏ sự phấn khởi trước những thành tựu kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh của đất nước trong năm qua; đánh giá cao sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng; sự vào cuộc chủ động, kịp thời của Quốc hội với những quyết sách đúng, trúng, kịp thời; sự chỉ đạo, điều hành sâu sát, quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành, cấp ủy, chính quyền địa phương và toàn hệ thống chính trị.
Trong bối cảnh tình hình thế giới tiếp tục xuất hiện nhiều biến động phức tạp, khó lường, cử tri và Nhân dân tin tưởng dưới sự lãnh đạo của Đảng, Quốc hội, Chính phủ cùng các chủ trương, quyết sách lớn, kinh tế - xã hội nước ta sẽ tiếp tục giữ vững đà phát triển, đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới.
Bên cạnh đó, cử tri và Nhân dân bày tỏ lo lắng sâu sắc trước những thiệt hại nghiêm trọng do bão lũ gây ra đối với đời sống, kết cấu hạ tầng, sản xuất nông nghiệp và hoạt động kinh tế - xã hội tại nhiều địa phương miền Trung; tình trạng giá cát xây dựng tăng cao bất thường; khó khăn của hộ nghèo, cận nghèo trong tiếp cận thiết bị thông minh và dịch vụ số cơ bản.
Nhiều ý kiến cũng phản ánh những bất cập trong thủ tục hành chính liên quan đến tặng cho, mua bán, thừa kế đất đai; tình trạng thanh thiếu niên, trẻ vị thành niên có biểu hiện lệch lạc về lối sống, đạo đức, ý thức chấp hành pháp luật gia tăng. Đáng chú ý, tình trạng quảng cáo, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng, nhất là thực phẩm bảo vệ sức khỏe trên mạng xã hội, dù đã được các cơ quan chức năng liên tiếp phát hiện, xử lý, song vẫn chưa có dấu hiệu giảm sút.
Cử tri và Nhân dân cũng quan tâm đến việc làm, tiền lương, thưởng của người lao động, công nhân tại các khu, cụm công nghiệp trước, trong và sau Tết Nguyên đán; công tác bảo đảm an toàn lễ hội truyền thống đầu Xuân; tình trạng ô nhiễm môi trường, đặc biệt là ô nhiễm không khí; cũng như những vướng mắc liên quan đến tự công bố, đăng ký bản công bố sản phẩm và cơ quan kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu.
Trước những vấn đề trên, Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát kiến nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương tăng cường kiểm tra vệ sinh an toàn thực phẩm, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.
Liên quan đến công tác bảo đảm an toàn thực phẩm, sau vụ việc sai phạm của Công ty Đồ hộp Hạ Long, các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương đã tích cực điều tra, phát hiện nhiều cơ sở sử dụng hóa chất độc hại, chất cấm trong sản xuất thực phẩm; sản xuất thuốc đông y, thực phẩm chức năng giả. Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cảnh báo, việc những thực phẩm sử dụng hàng ngày như giá đỗ, ốc bươu... bị đưa hóa chất độc hại vào sản xuất đã làm xói mòn niềm tin của người dân đối với hệ thống quản lý an toàn thực phẩm.
Đẩy mạnh giám sát ban hành văn bản hướng dẫn thi hành luật
Từ yêu cầu thực tiễn, Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đề nghị Chính phủ, các bộ, ngành sớm ban hành văn bản tháo gỡ khó khăn, vướng mắc liên quan đến hàng hóa là thực phẩm nhập khẩu, bảo đảm triển khai thống nhất, hiệu quả Nghị định số 46/2026/NĐ-CP ngày 26/01/2026.
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường tán thành việc Chính phủ ban hành Nghị định số 46/2026/NĐ-CP và dự kiến trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến với dự án Luật An toàn vệ sinh thực phẩm (sửa đổi) trong năm 2026. Tuy nhiên, từ thực tế triển khai cho thấy, hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu nông sản, thực phẩm chế biến có thời hạn bảo quản ngắn mang tính đặc thù, trong khi Nghị định chưa có quy định chuyển tiếp phù hợp về kiểm định chất lượng.
Quan tâm đến việc ban hành văn bản hướng dẫn thi hành luật trong lĩnh vực khác, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nêu thực tế các quy định liên quan đến giao dịch vàng, đặc biệt về thanh toán vàng qua tài khoản và lập hóa đơn đối với mua bán vàng, đã khiến nhiều tổ chức, cá nhân lúng túng, thậm chí e ngại rủi ro pháp lý nên hạn chế hoặc không thực hiện giao dịch. Trong khi đó, mục tiêu chiến lược của chính sách là huy động nguồn lực vàng trong dân cư phục vụ phát triển kinh tế.
Từ những thực tiễn nêu trên, các ý kiến nhấn mạnh yêu cầu tăng cường giám sát việc xây dựng, ban hành văn bản hướng dẫn thi hành ngay từ giai đoạn chuẩn bị chính sách, bảo đảm đúng tinh thần của luật, đúng thẩm quyền, không hướng dẫn tràn lan; đồng thời phải đánh giá đầy đủ tác động, quy định rõ điều khoản chuyển tiếp đối với các lĩnh vực biến động nhanh, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân, doanh nghiệp.
Đề nghị Chính phủ, các bộ, ngành rút kinh nghiệm trong công tác ban hành văn bản hướng dẫn thi hành luật, Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương nhấn mạnh, theo tinh thần đổi mới tư duy lập pháp, các luật tập trung quy định những vấn đề cốt lõi, mang tính khung; do đó, nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết sẽ rất nhiều. Trong bối cảnh đó, nếu ban hành văn bản quy phạm pháp luật thiếu chặt chẽ, không lường hết tác động sẽ dễ gây ách tắc trong thực tiễn, nhất là liên quan đến áp dụng pháp luật, điều khoản chuyển tiếp và thời điểm có hiệu lực thi hành.
Vì vậy, yêu cầu đặt ra là các cơ quan của Quốc hội và Chính phủ cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật ngay từ giai đoạn chuẩn bị xây dựng chính sách, bảo đảm chất lượng, tính đồng bộ và hiệu quả thực thi trong thực tiễn.
