Tái cân bằng cán cân dịch vụ

Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu ví dụ, cán cân dịch vụ năm 2024 thâm hụt hơn 12,3 tỷ USD, năm 2025 còn gần 10,23 tỷ USD. Sáu tháng đầu năm nay, cán cân dịch vụ thâm hụt 5,54 tỷ USD, trong đó, vận tải quốc tế chiếm phần lớn với hơn 5,15 tỷ USD.

Du lịch là điểm sáng hiếm hoi về thặng dư thương mại dịch vụ song kết quả cũng rất khiêm tốn. Sáu tháng đầu năm nay, Việt Nam thu hơn 9 tỷ USD từ khách quốc tế, nhưng người Việt cũng chi hơn 8,05 tỷ USD cho du lịch nước ngoài. Chênh lệch thu - chi ngoại tệ từ dịch vụ du lịch như vậy chỉ đạt khoảng 950 triệu USD.

Những con số này phản ánh một thực tế: Việt Nam đã tham gia ngày càng sâu vào chuỗi sản xuất và xuất khẩu hàng hóa, nhưng chưa làm chủ các dịch vụ then chốt trong chuỗi giá trị như vận tải quốc tế, logistics, bảo hiểm, tài chính... Nói cách khác, hàng hóa xuất khẩu ngày càng nhiều, nhưng các dịch vụ đi kèm vẫn chủ yếu do doanh nghiệp nước ngoài cung cấp.

Hệ quả là một phần đáng kể nguồn thu ngoại tệ từ xuất khẩu hàng hóa lại được sử dụng để thanh toán cho các dịch vụ nhập khẩu. Điều này không làm mất đi lợi thế của xuất khẩu hàng hóa, nhưng khiến tỷ lệ giá trị gia tăng được giữ lại trong nước thấp hơn tiềm năng.

Quan trọng không kém, sự phụ thuộc vào doanh nghiệp nước ngoài trong các lĩnh vực vận tải, logistics, bảo hiểm và tài chính khiến nền kinh tế nhạy cảm hơn trước các biến động bên ngoài. Mỗi đợt tăng giá cước vận tải, chi phí bảo hiểm hay gián đoạn chuỗi cung ứng đều có thể làm gia tăng chi phí sản xuất, xuất khẩu và bào mòn năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Điều đó càng cho thấy yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước về việc "phân tích thêm cán cân dịch vụ và có sách lược tái cân bằng trong những năm tới" là hết sức xác đáng. Tái cân bằng ở đây không phải là hạn chế nhập khẩu dịch vụ, mà là nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam để từng bước làm chủ các dịch vụ mà nền kinh tế còn phụ thuộc vào nước ngoài, đồng thời mở rộng xuất khẩu dịch vụ.

Khi doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước làm chủ nhiều hơn các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, thâm hụt cán cân dịch vụ sẽ dần được thu hẹp, nguồn thu ngoại tệ được giữ lại nhiều hơn. Với du lịch, khi Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn hơn nhờ chất lượng sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm được nâng lên, du khách quốc tế sẽ lưu trú lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn và quay trở lại nhiều hơn; người Việt cũng sẽ lựa chọn du lịch trong nước nhiều hơn. Qua đó, cán cân thương mại dịch vụ sẽ được cải thiện một cách bền vững, góp phần củng cố ổn định kinh tế vĩ mô và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế.

Trong sách lược tái cân bằng, có lẽ, cần một chiến lược phát triển khu vực dịch vụ với tầm nhìn và mức độ ưu tiên tương xứng với chiến lược công nghiệp hóa và thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa.

Trước hết, cần xác định rõ những lĩnh vực đang tạo ra mức thâm hụt lớn, những ngành có lợi thế cạnh tranh và những dịch vụ Việt Nam có khả năng từng bước thay thế nguồn cung từ nước ngoài. Trên cơ sở đó, chính sách đầu tư, tín dụng, thuế, đào tạo nhân lực và phát triển hạ tầng phải được thiết kế theo từng nhóm ngành, thay vì tiếp cận khu vực dịch vụ như một khối đồng nhất.

Một yêu cầu khác là phải cải thiện chất lượng thống kê, dự báo và phân tích cán cân dịch vụ. Muốn có sách lược tái cân bằng, cần biết rõ dòng tiền đang đi vào và đi ra ở đâu, nguyên nhân thâm hụt xuất phát từ hạn chế năng lực cung ứng, chất lượng dịch vụ, chi phí hay cơ chế chính sách.

Trong nền kinh tế hiện đại, lợi thế cạnh tranh không chỉ đến từ sản xuất mà còn từ các ngành dịch vụ. Càng làm chủ tốt logistics, tài chính, bảo hiểm, du lịch và các dịch vụ giá trị cao, nền kinh tế càng giữ lại được nhiều giá trị gia tăng và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Chính vì vậy, yêu cầu Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cần sớm được cụ thể hóa thành các chiến lược, chính sách và chương trình hành động. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng tăng trưởng, củng cố năng lực tự chủ và hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.