Sửa Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá: Không để kẽ hở trong quản lý
Thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, các ĐBQH ghi nhận dự thảo Luật đã có nhiều điểm mới, tiến bộ. Để chính sách phát huy hiệu quả, đại biểu đề nghị các quy định cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng rõ phạm vi điều chỉnh, nhận diện đúng đối tượng và kiểm soát được các hành vi vi phạm phát sinh trong thực tế.
Bảo vệ người chưa thành niên trước tác động của hình ảnh thuốc lá trên môi trường số
ĐBQH Trần Thế Anh (Ninh Bình) cơ bản thống nhất với những nội dung mới của dự thảo Luật, đặc biệt là quy định kiểm soát chặt chẽ thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, cấm trưng bày, bán thuốc lá trên môi trường điện tử và tăng cường trách nhiệm bảo vệ người chưa đủ 18 tuổi. Theo đại biểu, những quy định này góp phần chủ động phòng ngừa các yếu tố nguy cơ, bảo vệ trẻ em, thanh, thiếu niên trước tác hại của thuốc lá ngay từ sớm.
Góp ý về khoản 10 Điều 9 liên quan đến việc cấm sử dụng hình ảnh thuốc lá, đại biểu cho rằng cần tính đến nguy cơ người chưa đủ 18 tuổi tiếp xúc thụ động với hình ảnh thuốc lá trên mạng xã hội và các nền tảng chia sẻ video.
Trong quá trình học tập, tìm kiếm thông tin, giải trí, các em có thể bắt gặp hình ảnh thuốc lá được lồng ghép trong video hoặc thông điệp quảng bá xen kẽ. Dù không chủ động tìm kiếm, những hình ảnh này vẫn có thể tác động đến nhận thức, khơi gợi sự tò mò và hình thành nhu cầu sử dụng thuốc lá.
Dự thảo Luật quy định cấm sử dụng hình ảnh thuốc lá trên báo chí, xuất bản phẩm và các sản phẩm khác dành riêng cho người chưa đủ 18 tuổi. Tuy nhiên, đại biểu lưu ý, nội dung được xây dựng chủ yếu để thu hút thanh, thiếu niên không nhất thiết chỉ phát hành cho nhóm tuổi này. Nếu chỉ giới hạn ở tiêu chí “dành riêng”, quy định có thể chưa bao quát những nội dung truyền thông hướng tới người chưa đủ 18 tuổi nhưng được phân phối trên các nền tảng số.
Phòng, chống tác hại của thuốc lá không chỉ kiểm soát việc sản xuất, kinh doanh và sử dụng mà còn phải chủ động ngăn ngừa những tác động dẫn đến việc bắt đầu sử dụng thuốc lá, nhất là đối với thế hệ trẻ.
Đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện quy định nêu trên, bảo đảm rõ phạm vi áp dụng khả thi trong thực hiện, góp phần bảo vệ sức khỏe trẻ em, thanh thiếu niên ngay từ sớm.
ĐBQH Trần Thế Anh (Ninh Bình)
Từ đó, đại biểu Trần Thế Anh đề nghị nghiên cứu, chỉnh lý khoản 10 Điều 9 theo hướng: sử dụng hình ảnh thuốc lá trên báo chí, xuất bản phẩm, các sản phẩm hoặc nội dung truyền thông dành riêng hoặc chủ yếu cho người chưa đủ 18 tuổi, kể cả nội dung cung cấp, phát hành, phân phối trên môi trường điện tử, trừ trường hợp tuyên truyền, phổ biến thông tin, giáo dục, truyền thông về phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Đồng thời cần làm rõ tiêu chí nhận diện nội dung chủ yếu hướng tới người chưa đủ 18 tuổi, bảo đảm thống nhất với quy định cấm quảng cáo, tiếp thị thuốc lá và các quy định về hoạt động báo chí, nghệ thuật, giáo dục hợp pháp và tránh mở rộng phạm vi cấm không cần thiết.
Nhận diện đúng sản phẩm, kiểm soát chặt giao dịch và nguồn cung
ĐBQH Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn) đồng tình với việc luật hóa quy định cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm liên quan. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ cách nhận diện sản phẩm, bởi trên thực tế, các sản phẩm này có thể bị tháo rời, thay đổi cấu tạo, hình thức hoặc tên gọi, thậm chí được kinh doanh dưới dạng thiết bị, linh kiện, dung dịch riêng lẻ để tránh kiểm soát, trong khi đó tại khoản 1a, 1b Điều 2 đang mô tả sản phẩm hoàn chỉnh gồm các thành phần cụ thể.
Theo đại biểu, việc nhận diện cần căn cứ vào bản chất, công dụng và mục đích sử dụng của từng bộ phận cấu thành sản phẩm; đồng thời phân biệt với thiết bị, nguyên liệu có mục đích hợp pháp. Các trường hợp ngoại lệ phục vụ nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, kiểm nghiệm, giám định cũng phải được quy định rõ về điều kiện, thẩm quyền cho phép và cơ chế quản lý, tránh bị lợi dụng để hợp pháp hóa hoạt động bị nghiêm cấm.
Đối với quy định cấm bán thuốc lá trên môi trường điện tử tại khoản 9 Điều 9, đại biểu Nguyễn Đặng Ân đề nghị làm rõ ranh giới giữa giao dịch hợp pháp của doanh nghiệp và hoạt động bán lẻ trá hình, yêu cầu xác thực chủ thể giấy phép, nguồn gốc hàng hóa và khả năng truy xuất giao dịch, đồng thời cần có quy định rõ trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan quản lý thương mại điện tử, hải quan, công an và quản lý thị trường để tránh lợi dụng quy định này thực hiện hoạt động bán lẻ trái phép.
Đại biểu đề nghị quy định ngay trong luật nguyên tắc xác thực, tư cách pháp lý của các bên giao dịch, kiểm soát nguồn gốc hàng hóa và lưu trữ thông tin phục vụ kiểm tra, giám sát, đồng thời giao cho Chính phủ quy định chi tiết nội dung này. Đại biểu cũng cho rằng, đối với các địa phương biên giới, nếu không kiểm soát hiệu quả hàng nhập lậu vận chuyển qua biên giới và giao dịch xuyên biên giới thì thị trường bất hợp pháp vẫn có nguy cơ phát triển.
Về kiểm soát sản lượng thuốc lá tiêu thụ trong nước và kiểm soát thuốc lá giả, thuốc lá nhập lậu tại Điều 22, đại biểu Nguyễn Đặng Ân thống nhất với mục tiêu kiểm soát nguồn cung nhưng đề nghị làm rõ căn cứ xác định sản lượng và cơ chế điều chỉnh lộ trình. Việc giảm sản lượng thuốc lá hợp pháp nếu không đi đôi với kiểm soát nhu cầu và nguồn cung bất hợp pháp có thể làm gia tăng thuốc lá nhập lậu, hàng giả và thất thu ngân sách.
Mục tiêu cuối cùng là phải đảm bảo giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá và tác hại đối với sức khỏe, không phải là chỉ giảm sản lượng sản xuất hợp pháp trong nước
ĐBQH Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn)
Do đó, đại biểu đề nghị quy định nguyên tắc, xây dựng lộ trình trên cơ sở dữ liệu về tiêu dùng thực tế, sản xuất, nhập khẩu, buôn lậu và tác động của chính sách thuế, có đánh giá điều chỉnh định kỳ. "Mục tiêu cuối cùng là phải đảm bảo giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá và tác hại đối với sức khỏe, không phải là chỉ giảm sản lượng sản xuất hợp pháp trong nước", đại biểu Nguyễn Đặng Ân nhấn mạnh
Đại biểu cũng tán thành quy định dán tem, in mã số, mã vạch và quản lý nguồn gốc sản phẩm, song đề nghị cần có cơ chế kiểm tra, truy xuất trong suốt quá trình lưu thông. Qua đó, cơ quan chức năng có thể xác thực nguồn gốc, tính hợp pháp của sản phẩm và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan, góp phần ngăn chặn thuốc lá giả, thuốc lá nhập lậu.
Đủ rõ để thực hiện, đủ chặt để ngăn ngừa hành vi né tránh
Một nội dung khác được đại biểu Nguyễn Đặng Ân quan tâm là bảo đảm thực hiện quy định cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi. Tán thành quy định không bán thuốc lá khi người mua không chứng minh được đủ tuổi, song đại biểu cũng lưu ý cần có hướng dẫn thống nhất về phương thức xác minh, bảo đảm thuận tiện cho người dân và hộ kinh doanh, không phát sinh thủ tục không cần thiết.
Theo đại biểu, cần rà soát đồng bộ chế tài, thẩm quyền kiểm tra, trách nhiệm của chính quyền địa phương và người quản lý địa điểm cấm hút thuốc. Việc xử phạt cần đi đôi với tăng khả năng tiếp cận dịch vụ tư vấn cai nghiện, đẩy mạnh truyền thông tại trường học và cộng đồng, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Mục tiêu chính sách không chỉ dừng ở quy định cấm mà quan trọng hơn là phải có khả năng kiểm soát hiệu quả trong thực tiễn. Từ việc nhận diện sản phẩm, quản lý giao dịch trên môi trường số đến kiểm soát nguồn cung và bảo vệ người chưa đủ 18 tuổi, yêu cầu đặt ra là quy định phải đủ rõ để thực hiện, đủ chặt để ngăn ngừa hành vi né tránh và đủ khả thi để các cơ quan có thẩm quyền tổ chức kiểm tra, xử lý.
