Sửa đổi Luật Đo lường:Xây dựng khung pháp lý toàn diện hơn

Mở ra cơ chế xã hội hóa hoàn toàn mới

Đó là nhấn mạnh của các đại biểu tại Hội thảo góp ý hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường do Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường phối hợp với Liên hiệp các Hội Khoa học và kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) tổ chức mới đây.

Tại Hội thảo, các đại biểu cho rằng, Luật hiện hành chưa xác lập đầy đủ định hướng chiến lược và cơ chế, chính sách để nâng cao năng lực hệ thống đo lường quốc gia trong bối cảnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Việc đầu tư, phát triển chuẩn đo lường quốc gia còn thiếu trọng tâm, chưa ưu tiên rõ cho các lĩnh vực công nghệ mới, kinh tế số, kinh tế xanh và các ngành công nghiệp nền tảng, chiến lược.

Cơ chế huy động nguồn lực xã hội, nhất là từ doanh nghiệp tham gia đầu tư, phát triển và khai thác chuẩn đo lường quốc gia chưa đủ mạnh; đồng thời chưa có khung pháp lý đầy đủ cho Chương trình bảo đảm đo lường trong doanh nghiệp.

Điều này cho thấy tư duy chính sách tại thời điểm ban hành Luật vẫn chủ yếu dựa vào mô hình Nhà nước bảo đảm đơn lẻ, chưa tạo được sự gắn kết chặt chẽ giữa phát triển năng lực đo lường với yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh, năng suất, chất lượng và năng lực công nghiệp quốc gia.

Do đó, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường lần đầu tiên luật hóa Chương trình bảo đảm đo lường với các nội dung: chương trình bảo đảm đo lường; Nhà nước khuyến khích và hỗ trợ tổ chức, doanh nghiệp xây dựng, công bố và triển khai thực hiện; giao Chính phủ quy định chi tiết.

Dự thảo Luật đã bổ sung chính sách nhà nước về đo lường theo hướng mở rộng và hoàn thiện các chính sách nhà nước về đo lường, trong đó, nổi bật là bổ sung quy định: Nhà nước khuyến khích tổ chức, doanh nghiệp đầu tư, thiết lập và duy trì chuẩn đo lường quốc gia; chuẩn đo lường của tổ chức, doanh nghiệp được cơ quan có thẩm quyền xem xét, phê duyệt là chuẩn quốc gia - mở ra cơ chế xã hội hóa hoàn toàn mới.

Đánh giá cao định hướng sửa đổi liên quan đến Chương trình bảo đảm đo lường trong dự thảo Luật, đại diện Công ty Cổ phần Điện lực Gelex cũng nhấn mạnh, đây là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp duy trì chất lượng sản phẩm, kiểm soát sản xuất, giảm tỷ lệ phế phẩm, tiết kiệm vật tư và nâng cao năng suất lao động.

Để chương trình thực sự hiệu quả, đại diện Gelex đề nghị, Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể như: tư vấn, đào tạo, đánh giá năng lực đo lường và ưu tiên trong các thủ tục quản lý hành chính. Cần có kế hoạch và lộ trình phù hợp để doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị về nhân lực, thiết bị, quy trình và nguồn lực tài chính.

Đại diện Công ty Cổ phần chứng nhận và giám định T&T cũng đánh giá cao việc luật hóa Chương trình bảo đảm đo lường trong dự thảo Luật và cho rằng, việc chuyển đổi từ kiểm soát bắt buộc sang khuyến khích doanh nghiệp tự chủ sẽ giúp tăng năng suất lao động và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.

Nhà nước cần có định hướng chiến lược về hạ tầng đo lường, đặc biệt trong các lĩnh vực tiên phong

Về cơ chế xã hội hóa hạ tầng đo lường, đại diện Công ty T&T cũng cho rằng, đây là một trong những điểm sáng của dự thảo Luật, nhằm khuyến khích cho phép các tổ chức doanh nghiệp tư nhân đầu tư, thiết lập, duy trì chuẩn đo lường quốc gia.

Theo đại diện Công ty T&T, trước đây, việc đầu tư vào các hệ thống chuẩn đo lường cao cấp chủ yếu phụ thuộc vào ngân sách nhà nước. Việc cho phép tư nhân phê duyệt và giữ chuẩn sẽ khơi thông nguồn vốn xã hội giúp Việt Nam có thể nhanh chóng sở hữu các hệ thống chuẩn đo lường hiện đại.

Mặt khác, việc huy động xã hội hóa hạ tầng đo lường sẽ giúp tập trung vào các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ mới và các ngành chiến lược như sản xuất bán dẫn, hàng không, hay công nghiệp quốc phòng.

Tuy nhiên, dù đẩy mạnh xã hội hóa nhưng Nhà nước vẫn cần đóng vai trò điều tiết và giám sát chặt chẽ thông qua các cơ chế: chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”. Thay vì kiểm soát bắt buộc ngay từ đầu, Nhà nước chuyển sang quản lý dựa trên mức độ rủi ro và tăng cường hậu kiểm bằng dữ liệu số.

Đại diện Công ty T&T cũng đề nghị, cân nhắc việc giao cho các hội, ngành tự quy định và chủ trì kiểm tra các phép đo chuyên ngành. Bởi lẽ, nếu các ngành chưa sẵn sàng sẽ dễ dẫn đến khoảng trống pháp lý hoặc tranh cãi về trách nhiệm do sự đan xen giữa các lĩnh vực.

Đại diện T&T nhấn mạnh, mong muốn của các doanh nghiệp đối với sửa đổi Luật lần này nhằm tạo hành lang pháp lý hiện đại, giảm bớt thủ tục hành chính để các tổ chức tư nhân dễ dàng tham gia vào thị trường dịch vụ đo lường.

Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Đinh Thị Phương Lan khẳng định cần thiết xây dựng một khung pháp lý toàn diện hơn trong hoạt động đo lường, phù hợp với bối cảnh phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, chuyển đổi số.

Theo đó, Nhà nước cần có những định hướng chiến lược về hạ tầng đo lường, đặc biệt là trong các lĩnh vực tiên phong như kinh tế số, kinh tế xanh và năng lượng mới để đáp ứng yêu cầu phát triển thực tiễn.

Nhằm thúc đẩy năng lực đo lường quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế, Chủ tịch Hội Đo lường Việt Nam Vũ Khánh Xuân kiến nghị, cần tạo ra các cơ chế đột phá cho tổ chức kỹ thuật đo lường quốc gia làm đầu mối dẫn dắt và liên kết quốc tế; đồng thời nhấn mạnh, cần thúc đẩy việc công nhận quốc tế về hệ thống chuẩn đo lường quốc gia và năng lực hiệu chuẩn (CMC) thông qua thỏa thuận công nhận lẫn nhau (CIPM MRA).

Ngoài ra, Chủ tịch Hội Đo lường Việt Nam kiến nghị xây dựng chương trình quốc gia về tăng cường và đổi mới hoạt động đo lường với sự tham gia của nhiều bộ, ngành thay vì chỉ riêng ngành khoa học công nghệ.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải khẳng định, việc sửa đổi, bổ sung Luật Đo lường được Quốc hội xác định là nhiệm vụ lập pháp quan trọng, nhằm thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Chỉ thị 38-CT/TW của Ban Bí thư về đẩy mạnh công tác tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng quốc gia đến năm 2030 và những năm tiếp theo.

Qua đó, sẽ tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc, khơi thông mọi nguồn lực để thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng hai con số; bổ sung khung pháp lý cho môi trường số, đồng bộ với các quy định mới được sửa đổi tại Luật tiêu chuẩn và quy chuẩn, Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa; phân tách chế độ bắt buộc và thị trường; phân quyền, phân cấp gắn với hệ thống pháp luật mới sửa đổi và mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp; thúc đẩy xã hội hóa; hài hòa hóa thuật ngữ với chuẩn mực quốc tế.