Sửa đổi Luật Đấu giá tài sản đáp ứng yêu cầu thực tiễn
Sau gần 10 năm thi hành, Luật Đấu giá tài sản đã góp phần hoàn thiện khung pháp lý, bảo đảm tính thống nhất, chặt chẽ về trình tự, thủ tục đấu giá tài sản. Tuy nhiên, trước yêu cầu triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đổi mới công tác xây dựng pháp luật, cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh, đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế tư nhân, một số quy định của Luật đã bộc lộ những hạn chế, bất cập, đòi hỏi phải sửa đổi để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Những bất cập trong hoạt động đấu giá
Sau gần 10 năm triển khai thi hành Luật Đấu giá tài sản và sau khi Luật được sửa đổi, bổ sung năm 2024, theo đánh giá của các chuyên gia, Luật Đấu giá tài sản đã đạt nhiều kết quả. Cụ thể, tính đến nay, đội ngũ đấu giá viên, tổ chức hành nghề đấu giá tài sản đã phát triển về số lượng, chất lượng với gần 1.200 đấu giá viên, gần 500 doanh nghiệp đấu giá tài sản và 32 Trung tâm dịch vụ đấu giá tài sản tại các tỉnh, thành phố.
Từ tháng 7/2017 đến tháng 12/2025, các tổ chức hành nghề đấu giá tài sản đã tổ chức hơn 336.581 cuộc đấu giá, số tiền thù lao dịch vụ đấu giá tài sản thu được đạt hơn 4.000 tỷ đồng, nộp ngân sách nhà nước hơn 1.700 tỷ đồng.
Cùng với các hình thức đấu giá được áp dụng phong phú, đa dạng; việc ứng dụng công nghệ thông tin được quan tâm và đã thu được những kết quả ban đầu. Đồng thời nhận thức về vai trò, vị trí của nghề đấu giá và đội ngũ đấu giá viên ngày càng được nâng cao, tạo hiệu ứng tốt trong xã hội thì số lượng các cuộc đấu giá tài sản công ngày càng tăng, nhiều cuộc đấu giá được tổ chức thành công với giá trị tài sản bán được cao hơn nhiều lần so với giá khởi điểm, nộp ngân sách nhà nước đạt giá trị lớn, qua đó đóng góp tích cực cho việc quản lý, sử dụng tài sản công.
Bên cạnh những kết quả đạt được, từ thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội trong thời gian qua cũng cho thấy nhiều yêu cầu mới đặt ra đối với hoạt động đấu giá tài sản. Hiện nay, nhu cầu bán tài sản thuộc sở hữu của tổ chức, cá nhân thông qua phương thức đấu giá ngày càng gia tăng và có xu hướng trở thành một kênh giao dịch thương mại hiện đại, công khai, minh bạch đối với nhiều loại tài sản có giá trị như bất động sản, tác phẩm nghệ thuật, phương tiện, tài sản của doanh nghiệp và các loại tài sản khác. Tuy nhiên, các quy định của Luật hiện hành chủ yếu được thiết kế trên cơ sở phục vụ hoạt động đấu giá đối với tài sản mà pháp luật quy định phải bán thông qua đấu giá, trong khi cơ chế pháp lý dành cho tài sản tự nguyện còn chưa đầy đủ, chưa tạo điều kiện thuận lợi để phát huy vai trò của đấu giá như một phương thức giao dịch phổ biến trong nền kinh tế thị trường.
Mặc dù hoạt động đấu giá tài sản ngày càng đi vào nền nếp, nhưng trên thực tế vẫn còn xảy ra một số hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động đấu giá với tính chất, mức độ ngày càng tinh vi, phức tạp. Tình trạng thông đồng, dìm giá, trả giá cao bất thường rồi từ chối thực hiện nghĩa vụ tài chính, lợi dụng hoạt động đấu giá để trục lợi hoặc vi phạm quy tắc đạo đức nghề nghiệp của một số chủ thể tham gia đấu giá vẫn còn xảy ra ở một số địa phương, lĩnh vực và loại tài sản nhất định.
Đồng thời, cơ chế kiểm soát việc đấu giá còn bộc lộ một số vướng mắc. Chế tài xử lý chưa đủ mạnh đối với hành vi trả giá cao rồi “bỏ cọc” trong đấu giá quyền sử dụng đất. Còn một bộ phận người có tài sản đấu giá chưa thực hiện đầy đủ vai trò, trách nhiệm của mình trong quá trình tổ chức việc đấu giá tài sản.
Cùng với đó, quy định về đấu giá viên, tổ chức hành nghề đấu giá chưa tạo điều kiện để khuyến khích, phát triển việc đấu giá tài sản thuộc sở hữu của cá nhân, tổ chức -tài sản tự nguyện. Một số quy định về trình tự, thủ tục đấu giá tài sản mà pháp luật quy định phải bán thông qua đấu giá vẫn còn gây khó khăn, vướng mắc...
Tháo gỡ điểm nghẽn trong hoạt động đấu giá
Những tồn tại trong hoạt động đấu giá không chỉ ảnh hưởng đến tính công khai, minh bạch của hoạt động đấu giá mà còn tác động đến niềm tin của xã hội, hiệu quả khai thác nguồn lực từ tài sản và hiệu lực quản lý nhà nước. Điều này đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện các cơ chế phòng ngừa, kiểm soát và xử lý vi phạm trong hoạt động đấu giá tài sản cũng như cần tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, ổn định để thúc đẩy hoạt động đấu giá tài sản theo hướng chuyên nghiệp hóa, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về đấu giá tài sản.
Yêu cầu đặt ra là cần tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, nhất là áp dụng hình thức đấu giá trực tuyến toàn trình trên môi trường mạng, phù hợp với điều kiện thực tiễn về hạ tầng công nghệ thông tin và hoạt động đấu giá tại các địa phương. Do đó, cần hoàn thiện cơ chế pháp lý nhằm phát huy hiệu quả hoạt động đấu giá trên môi trường mạng.
Trong bối cảnh triển khai các chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, đổi mới công tác xây dựng pháp luật, cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân, việc sửa đổi, bổ sung Luật Đấu giá tài sản là yêu cầu cấp thiết nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương, chính sách, đồng thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn thi hành pháp luật.
Theo các chuyên gia, quá trình sửa đổi luật cần được thực hiện theo hướng bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, phù hợp với yêu cầu đổi mới tổ chức bộ máy nhà nước và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Việc hoàn thiện pháp luật về đấu giá tài sản cần gắn với yêu cầu cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, khơi thông các nguồn lực xã hội và tạo điều kiện thuận lợi cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển. Vì vậy, việc sửa đổi Luật Đấu giá tài sản không chỉ nhằm khắc phục những hạn chế, bất cập của các quy định hiện hành mà còn góp phần xây dựng môi trường đấu giá chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, minh bạch, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.
