Siết quy định để ngăn người trẻ bắt đầu hút thuốc

Đề xuất chính sách cấm thuốc lá theo thế hệ

Đánh giá cao những chính sách mới được bổ sung vào dự thảo Luật, ĐBQH Lê Hoàng Anh (Gia Lai) cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định để bảo đảm hiệu lực thực chất, tránh những kẽ hở có thể bị lợi dụng trong quá trình thực thi.

Nhắc lại quan niệm “sợi xích chỉ chắc bằng mắt xích yếu nhất”, đại biểu nhấn mạnh, hiệu lực của một đạo luật cấm không được đo bằng những quy định chặt chẽ nhất mà phải được nhìn từ những kẽ hở lớn nhất. Từ đó, đại biểu chỉ ra ba vấn đề cần được xử lý ngay trong dự thảo Luật.

Trước hết, cần xác định nguyên liệu thuốc lá theo công năng sử dụng thay vì chỉ dựa vào danh mục các chất. Dự thảo đã bổ sung quy định về “chất, nguyên liệu thay thế khác” để xử lý các loại dung dịch không chứa nicotin, đồng thời giao Chính phủ căn cứ tình hình thực tế quy định. Tuy nhiên, báo cáo của các cơ quan chức năng cho thấy, các chất này được phối trộn, thay đổi nhanh chóng theo thị hiếu thị trường, trong khi cơ quan chức năng chưa xác định được cụ thể đó là những chất gì. Như vậy, người vi phạm chỉ cần ghi nhãn sản phẩm không chứa nicotin là lách luật được, trong khi cơ quan chức năng phải giám định từng sản phẩm mới có thể xác định đối tượng cần xử lý.

“Một danh mục được ban hành hôm nay có thể nhanh chóng lạc hậu trước sự thay đổi của thị trường”, đại biểu Lê Hoàng Anh nhấn mạnh nguy cơ này và cho rằng, cần quy định ngay trong Luật theo hướng mọi dung dịch, chất dùng cho thiết bị hóa hơi, làm nóng để người sử dụng hít vào, dù có hay không có nicotin, đều thuộc nhóm nguyên liệu thuốc lá bị cấm.

Bên cạnh đó, đại biểu dẫn thống kê năm 2022 cho thấy thiệt hại do thuốc lá lên tới 108.700 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP và gấp khoảng 6 lần số nộp ngân sách bình quân của toàn ngành thuốc lá. Từ thực tế này, đại biểu đề nghị quy định tổng sản lượng thuốc lá được phép sản xuất hàng năm không vượt quá năm trước liền kề, Chính phủ quyết định nhịp độ giảm.

Đáng chú ý, đại biểu Lê Hoàng Anh đề xuất chính sách cấm thuốc lá theo thế hệ, cụ thể là cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua và sử dụng thuốc lá, tức là cấm suốt đời. Về thực thi, đại biểu cho rằng việc kiểm tra độ tuổi không phức tạp, bởi người bán chỉ cần đối chiếu năm sinh trên căn cước và VNeID với mốc thời gian cố định.

Đồng tình đề xuất cấm thuốc lá theo thế hệ, ĐBQH Nguyễn Thị Thu Hà (Quảng Ninh) dẫn thông tin của WHO, đại biểu cho biết, phụ nữ mang thai tiếp xúc với khói thuốc thụ động có nguy cơ thai chết lưu tăng 23%, nguy cơ sinh con bị dị tật bẩm sinh tăng 13%. Như vậy, tác hại của thuốc lá không chỉ là câu chuyện cá nhân mà còn liên quan đến quyền được sống, được phát triển khỏe mạnh của trẻ em và chất lượng giống nòi trong tương lai.

Để chính sách cấm thuốc lá theo thế hệ có tính khả thi, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đề nghị đánh giá đầy đủ tác động pháp lý, xã hội và phương án tổ chức thực hiện; quy định rõ ngày sinh làm căn cứ xác định đối tượng, thời điểm áp dụng, trách nhiệm của người bán và cơ chế kiểm soát.

Tăng sức mạnh cảnh báo, ngăn chặn người hút thuốc từ đầu

Cùng quan tâm đến việc bảo vệ thế hệ trẻ, ĐBQH Vũ Văn Tiến (Hải Phòng) cho rằng, một trong những công cụ phòng ngừa quan trọng là tăng diện tích, đổi mới hình ảnh cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá.

Tuy nhiên, dự thảo Luật vẫn giữ tỷ lệ diện tích cảnh báo sức khỏe tối thiểu 50% trên bao bì thuốc lá như quy định hiện hành. Các mẫu cảnh báo đã được sử dụng suốt 13 năm, có dấu hiệu giảm hiệu quả. Trong khi đó, tại một số nước như Pháp, hình ảnh và thông điệp cảnh báo trên bao thuốc lá thể hiện trực diện những nguy cơ bệnh tật do hút thuốc gây ra.

Trước thực tế này, đại biểu đề nghị quy định cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh và chữ chiếm ít nhất 85% diện tích mỗi mặt chính của bao thuốc lá, tiến tới áp dụng bao bì trơn. Quy định cần được đưa trực tiếp vào Luật để xác định rõ trách nhiệm và bảo đảm tính bắt buộc khi thực hiện.

Cùng quan điểm, ĐBQH Nguyễn Quỳnh Liên (An Giang) cho rằng, cần quy định ngay trong luật mục tiêu cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh tối thiểu 85%; giao Chính phủ quyết định lộ trình và thời điểm bắt buộc thực hiện.

Dẫn khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đại biểu cho biết, diện tích cảnh báo nên chiếm từ 50% trở lên và lý tưởng nhất là 85% diện tích mỗi mặt chính bao bì. Đến nay, hơn 140 quốc gia đã áp dụng quy định in cảnh báo bằng hình ảnh; xu hướng chung là tăng diện tích cảnh báo và áp dụng bao bì chuẩn hóa. Trong khi đó, với mức tối thiểu 50% hiện nay, Việt Nam đang xếp khoảng thứ 95/100 quốc gia về diện tích cảnh báo.

Theo đại biểu, bao bì thuốc lá là phương tiện tiếp xúc thường xuyên với người tiêu dùng, vì vậy cảnh báo rõ ràng, dễ nhận biết có ý nghĩa trực tiếp trong nâng cao nhận thức và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.