Sau thất bại bầu cử, Mỹ tăng tốc tìm thỏa thuận với Iran

Axios hôm nay dẫn hai nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết, trong hai tuần qua, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã trực tiếp tham gia các cuộc tiếp xúc gián tiếp với Iran, với mục tiêu khôi phục lệnh ngừng bắn và đưa hai bên trở lại bàn đàm phán hạt nhân. Sự tham gia của Phó Tổng thống Mỹ đưa tiến trình tiếp xúc lần này lên cấp độ cao nhất trong chính quyền Washington.

Đáng chú ý, ông Vance gần như trao đổi hàng ngày với Thủ tướng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Al-Thani, Tổng tham mưu trưởng quân đội Pakistan, Thống chế Asim Munir, cùng các nhà trung gian khác về khả năng đạt được thỏa thuận với Tehran. Đặc phái viên Nhà Trắng Steve Witkoff và Jared Kushner, con rể kiêm cố vấn của Tổng thống Trump, cũng tham gia nỗ lực này.

Một trong những phương án đang được thảo luận là tổ chức cuộc gặp kỹ thuật ở cấp chuyên viên giữa Mỹ và Iran trong những ngày tới. Tuy nhiên, cuộc gặp vẫn chưa được triển khai.

Tìm lối thoát ngoại giao sau thất bại bầu cử

Việc ông Vance trực tiếp thúc đẩy đàm phán diễn ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump đang cân nhắc các lựa chọn đối với cuộc xung đột với Iran. Theo các quan chức Mỹ và nguồn tin khu vực, hiện Tổng thống Trump sẵn sàng để các nỗ lực ngoại giao tiếp tục và muốn đánh giá khả năng đạt được một thỏa thuận.

Trả lời phóng viên hôm qua khi được hỏi về thông điệp gửi tới Iran, ông Trump cho biết: “Chúng tôi đang nói chuyện với họ”. Tuy nhiên, Washington vẫn duy trì phương án quân sự. Nếu Tổng thống Trump thay đổi quyết định và ra lệnh nối lại các cuộc tấn công, quân đội Mỹ đã sẵn sàng triển khai trong thời gian tương đối ngắn.

Theo Axios, sự tham gia tích cực của ông Vance cho thấy Phó Tổng thống đang chủ động tìm cách đưa Mỹ thoát khỏi cuộc xung đột mà chính ông từng cảnh báo và hiện cho là nguyên nhân chính khiến đảng Cộng hòa chịu thất bại trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Trước khi chiến sự bùng phát vào cuối tháng 2, ông Vance là một trong những thành viên trong nhóm thân cận của Tổng thống Trump hoài nghi nhất về quyết định sử dụng biện pháp quân sự đối với Iran. Thay vào đó, ông chủ trương tìm kiếm giải pháp thông qua đàm phán.

Trong nỗ lực khôi phục đối thoại lần này, khoảng hai tuần trước, ông Vance đã gửi thư cho ông Mohsen Rezaei, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, đề xuất nối lại đàm phán trực tiếp. Ông Rezaei được xem là một trong những nhân vật thân cận nhất với Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei. Các quan chức Iran đánh giá bức thư đã tạo động lực tích cực cho triển vọng khởi động lại thương lượng.

Hôm 4/11, ông Vance cũng công khai nhận định cuộc chiến với Iran là nguyên nhân chính khiến đảng Cộng hòa bị cử tri bác bỏ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Điều này càng cho thấy sức ép chính trị trong nước đang trở thành một yếu tố đáng kể đối với cách chính quyền Mỹ xử lý cuộc xung đột.

Vì sao đàm phán Mỹ - Iran luôn thất bại?

Quốc hội Mỹ đổi "màu" tác động thế nào đến Iran, Ukraine và chính sách đối ngoại?

Qatar và Pakistan tiếp tục đóng vai trò trung gian

Dù đã có những tín hiệu tích cực, triển vọng đạt thỏa thuận vẫn còn nhiều trở ngại. Các nguồn tin tham gia hoạt động trung gian cho biết tiến trình đã có tiến triển nhưng diễn ra rất chậm.

Phát biểu tối qua, Thủ tướng Qatar Mohammed bin Abdulrahman Al-Thani cho biết Doha đã phối hợp với những quan chức trong chính quyền Mỹ thực sự mong muốn tìm cách kiềm chế tình hình và giảm leo thang căng thẳng.

“Nhờ họ và những tiếng nói sáng suốt tại Tehran, chúng tôi đã ngăn tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát”, ông nói.

Theo Thủ tướng Qatar, các cuộc trao đổi với chính quyền Tổng thống Trump vẫn tiếp tục sau bầu cử giữa nhiệm kỳ, dù cường độ có giảm so với những ngày trước đó do Washington phải xử lý nhiều vấn đề khác. Ông nhấn mạnh mong muốn tìm kiếm giải pháp ngoại giao của Mỹ vẫn được duy trì và một thỏa thuận vẫn nằm trong khả năng.

Cùng ngày, Tổng thống Trump đã điện đàm với Quốc vương Qatar Sheikh Tamim bin Hamad Al-Thani về nỗ lực của Doha nhằm thu hẹp bất đồng giữa Mỹ và Iran. Theo tuyên bố từ Văn phòng Quốc vương, nhà lãnh đạo Qatar nhấn mạnh sự cần thiết phải tiếp tục đối thoại, sử dụng các biện pháp ngoại giao để giải quyết bất đồng, ngăn nguy cơ leo thang căng thẳng trong khu vực, đồng thời bảo đảm tự do hàng hải và an ninh nguồn cung năng lượng.

Tuy nhiên, những diễn biến trên thực địa vẫn cho thấy nguy cơ xung đột chưa được loại bỏ. Quân đội Mỹ hôm qua đã tiến hành không kích một bệ phóng tên lửa phòng không trên đảo Qeshm, thuộc eo biển Hormuz, sau khi hệ thống này phóng tên lửa về phía một máy bay chiến đấu Mỹ. Tổng thống Trump xác nhận cuộc tấn công.

Diễn biến này cho thấy Washington vẫn duy trì sức ép quân sự song song với các nỗ lực ngoại giao. Chừng nào các bất đồng cốt lõi chưa được giải quyết và nguy cơ đối đầu quân sự vẫn hiện hữu, con đường đi tới một thỏa thuận bền vững giữa Mỹ và Iran vẫn còn không ít thách thức.