Rõ trách nhiệm ngân hàng khi quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu
Thảo luận dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng chiều 6/8, đại biểu đề nghị quy định rõ trách nhiệm của ngân hàng thương mại khi làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu doanh nghiệp, đồng thời bổ sung cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.
Cân nhắc giao Thống đốc quy định các trường hợp được sử dụng ngoại hối
Thảo luận tại Tổ 13 (gồm Đoàn ĐBQH các tỉnh An Giang và Quảng Trị), các đại biểu cơ bản đồng tình với việc cần ban hành Luật nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng về tinh gọn bộ máy, hoàn thiện thể chế tài chính - tiền tệ, đồng thời giải quyết các điểm nghẽn pháp lý để đáp ứng các chuẩn mực quốc tế về phòng, chống rửa tiền.
ĐBQH Trần Vũ Khiêm (Quảng Trị) bày tỏ băn khoăn khi dự thảo Luật giao Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định các trường hợp được phép sử dụng ngoại hối.
Theo đại biểu, Điều 14 Hiến pháp quy định quyền con người, quyền công dân, trong đó có quyền tự do kinh doanh và quyền sở hữu tài sản, chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong những trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh, kinh tế. Vì vậy, việc giao Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định các trường hợp ngoại lệ chưa bảo đảm nguyên tắc "luật định" đối với việc hạn chế quyền.
Đại biểu cũng cho rằng, trong bối cảnh các hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới, niêm yết tham chiếu trên sàn giao dịch quốc tế, các hợp đồng tài trợ dự án tín dụng quốc tế… phát triển rất nhanh, quy định cấm chung chung rất dễ dẫn đến việc hiểu sai lệch rằng mọi thỏa thuận niêm yết, ghi giá bằng ngoại tệ (dù thanh toán bằng VND) đều bị vô hiệu.
Từ đó, đại biểu Trần Vũ Khiêm đề nghị quy định ngay trong luật các nguyên tắc và những trường hợp ngoại lệ cơ bản như giao dịch ngoại thương, đầu tư quốc tế, khu phi thuế quan, vay và trả nợ nước ngoài.
Trường hợp giao Chính phủ hoặc Thống đốc Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn chi tiết thì cần quy định rõ giới hạn, phạm vi ủy quyền. Đồng thời, cần bổ sung quy định việc hiển thị giá tham chiếu bằng ngoại tệ trên không gian mạng không bị coi là hành vi thanh toán bằng ngoại hối trái phép.
Đề nghị miễn trừ trách nhiệm pháp lý khi báo cáo trung thực
Về các quy định Phòng, chống rửa tiền và dịch vụ tài sản mã hóa (Điều 2 dự thảo Luật), đại biểu Trần Vũ Khiêm thống nhất với việc mở rộng khái niệm chủ sở hữu hưởng lợi nhằm bao quát quyền kiểm soát thực tế. Tuy nhiên, theo đại biểu, các tổ chức tín dụng không có chức năng điều tra nên rất khó xác định “quyền kiểm soát chi phối trên thực tế” đối với các cấu trúc doanh nghiệp nhiều tầng nấc.
Đại biểu đề nghị Bộ Tài chính sớm hoàn thiện và công khai Cơ sở dữ liệu quốc gia về chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp; cho phép các tổ chức tín dụng được khai thác dữ liệu này để thực hiện nghĩa vụ nhận biết khách hàng mà không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính hoặc chi phí cho doanh nghiệp.
Liên quan quy định về báo cáo giao dịch đáng ngờ, khoản 8 Điều 2 dự thảo Luật sửa đổi Điều 26 Luật Phòng, chống rửa tiền yêu cầu đối tượng báo cáo khi có "cơ sở hợp lý để nghi ngờ tài sản trong giao dịch là do phạm tội mà có".
Đại biểu Trần Vũ Khiêm cho rằng, ranh giới giữa "nghi ngờ" và "kết luận nguồn gốc tội phạm" trên thực tế rất mong manh; trong khi tổ chức tín dụng không có thẩm quyền điều tra, không được tiếp cận dữ liệu tố tụng.
"Nếu đặt ra yêu cầu quá cao sẽ dẫn đến hai hệ lụy: tổ chức tín dụng báo cáo tràn lan để né trách nhiệm hoặc từ chối cung cấp dịch vụ đối với nhóm khách hàng có rủi ro cao, đi ngược mục tiêu tài chính toàn diện".
Nhấn mạnh như vậy, đại biểu đề nghị cần nghiên cứu đưa nguyên tắc miễn trừ trách nhiệm pháp lý vào dự thảo Luật đối với tổ chức tín dụng và nhân viên tổ chức tín dụng khi họ thực hiện báo cáo giao dịch đáng ngờ một cách trung thực, kể cả trong trường hợp sau đó cơ quan điều tra kết luận tài sản đó hợp pháp.
Đối với dịch vụ tài sản mã hóa, đại biểu Trần Vũ Khiêm tán thành việc đưa các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa vào đối tượng báo cáo phòng, chống rửa tiền. Song, đại biểu lưu ý, các dấu hiệu đáng ngờ mang tính kỹ thuật rất cao (trộn giao dịch, cầu nối liên chuỗi, ẩn danh...), đòi hỏi năng lực kỹ thuật phù hợp để nhận diện.
Cho rằng, một số dấu hiệu còn mang tính định tính, chưa có tiêu chí xác định cụ thể, đại biểu đề nghị Bộ Tài chính, Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước sớm ban hành các bộ công cụ chuẩn hóa để hỗ trợ các tổ chức giám sát; đồng thời cần đồng bộ thuật ngữ với Luật Công nghiệp công nghệ số và thông lệ quốc tế.
Cần tách bạch tài sản ngân hàng với tài sản bảo đảm trái phiếu
Dự thảo Luật bổ sung hoạt động "đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp" vào hoạt động kinh doanh khác của ngân hàng thương mại.
Đánh giá đây là giải pháp cần thiết nhằm tăng tính minh bạch và hỗ trợ phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp, tuy nhiên, đại biểu Trần Vũ Khiêm cho rằng, thực tế thời gian qua nhiều nhà đầu tư đã nhầm lẫn giữa việc ngân hàng làm “đại lý quản lý tài sản bảo đảm” với việc “bảo lãnh thanh toán, bảo đảm an toàn” cho trái phiếu. Đồng thời, cũng có nguy cơ phát sinh xung đột lợi ích khi ngân hàng vừa là bên cho vay, vừa là đại lý quản lý tài sản bảo đảm của doanh nghiệp phát hành.
Vì vậy, đại biểu đề nghị dự thảo Luật quy định rõ nguyên tắc phân định trách nhiệm. Theo đó, ngân hàng chỉ chịu trách nhiệm quản lý tài sản bảo đảm theo hợp đồng ủy quyền, không chịu trách nhiệm thanh toán thay doanh nghiệp phát hành. Đồng thời, bổ sung cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích, yêu cầu tách biệt dữ liệu quản lý tài sản bảo đảm với hoạt động cấp tín dụng và sớm ban hành quy chuẩn mẫu về hợp đồng đại lý quản lý tài sản bảo đảm.
Đồng tình với ý kiến trên, ĐBQH Châu Quỳnh Giao (An Giang) cho rằng, việc bổ sung hoạt động này là phù hợp với yêu cầu phát triển của thị trường tài chính, song cần có cơ chế pháp lý chặt chẽ hơn để bảo vệ nhà đầu tư.
Theo đại biểu, trong các vụ việc như Tân Hoàng Minh, Vạn Thịnh Phát, nhiều người dân mua trái phiếu vì tin tưởng vào sự tư vấn của ngân hàng và cho rằng tài sản bảo đảm đã được ngân hàng quản lý. Tuy nhiên, khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, việc xử lý tài sản bảo đảm gặp nhiều vướng mắc, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của nhà đầu tư.
Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị Chính phủ quy định chi tiết điều kiện, tiêu chuẩn của tổ chức được làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm; đồng thời rà soát trường hợp ngân hàng có dư nợ tín dụng lớn hoặc có lợi ích kinh tế gắn chặt với doanh nghiệp phát hành để xem xét có nên đồng thời đảm nhiệm vai trò đại lý quản lý tài sản bảo đảm hay không.
Đại biểu Châu Quỳnh Giao cũng nhấn mạnh, "cần tách bạch hoàn toàn tài sản của ngân hàng với tài sản nhận quản lý nhằm bảo đảm tính khách quan và bảo vệ tốt hơn quyền lợi của nhà đầu tư".
