Rõ trách nhiệm của cơ quan thực hiện và cơ chế bảo vệ quyền, lợi ích của người có tài sản

ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng): Cân nhắc thẩm quyền cấp xã trong trưng dụng tài sản thông dụng, có quy mô và thời hạn xác định

Sửa đổi Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản là cần thiết, nhằm đáp ứng yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai và khắc phục những điểm chưa đồng bộ của hệ thống pháp luật. Đây là biện pháp đặc biệt, tác động trực tiếp đến quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản, vì vậy, quy định của dự thảo Luật cần xác định rõ giới hạn quyền lực, trách nhiệm của cơ quan thực hiện và cơ chế bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người có tài sản.

Điểm c khoản 1 Điều 17, dự thảo Luật giao Chủ tịch UBND cấp xã quyết định trưng mua tài sản để phục vụ trực tiếp phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn khi cấp Trung ương hoặc cấp tỉnh chưa tiếp cận được; điểm c khoản 1 Điều 24 giao thẩm quyền quyết định trưng dụng trong một số tình huống tương tự.

Những thẩm quyền trên có tác động lớn đến tài sản của người dân, trong khi phạm vi địa bàn, loại tài sản và khả năng định giá, bố trí kinh phí, tổ chức hoàn trả ở cấp xã có giới hạn. Vì vậy, cần cân nhắc tập trung thẩm quyền cấp xã vào việc trưng dụng tài sản thông dụng, có quy mô và thời hạn xác định, phục vụ tình huống cấp bách trên địa bàn.

Điểm c khoản 1 Điều 17, dự thảo Luật giao Chủ tịch UBND cấp xã quyết định trưng mua tài sản để phục vụ trực tiếp phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn khi cấp Trung ương hoặc cấp tỉnh chưa tiếp cận được; điểm c khoản 1 Điều 24 giao thẩm quyền quyết định trưng dụng trong một số tình huống tương tự.

Quy định nêu trên là thẩm quyền có tác động lớn đến tài sản của người dân, trong khi phạm vi địa bàn, loại tài sản và khả năng định giá, bố trí kinh phí, tổ chức hoàn trả ở cấp xã có giới hạn. Vì vậy, cần cân nhắc tập trung thẩm quyền cấp xã vào việc trưng dụng tài sản thông dụng, có quy mô và thời hạn xác định, phục vụ tình huống cấp bách trên địa bàn.

ĐBQH Đào Chí Nghĩa (TP. Cần Thơ): Kiểm soát chặt việc áp dụng các trường hợp trưng mua, trưng dụng ngoại lệ

Tại điểm c khoản 2 Điều 7, dự thảo Luật cho phép quy định việc trưng mua, trưng dụng các tài sản mặc dù không đủ điều kiện được quy định ở điểm a và điểm b của khoản 2 Điều 7, nhằm không làm ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe của người dân cũng như các hoạt động về quốc phòng, an ninh. Nguyên tắc này phù hợp để xử lý các tình huống khẩn cấp.

Tuy nhiên, cơ quan chủ trì soạn thảo cần tiếp tục bổ sung và ghi nhận các nội dung liên quan đến hồ sơ căn cứ thực tế, những thông tin, dữ liệu hoặc các cảnh báo để làm cơ sở xác định những nguy cơ trực tiếp. Trừ những trường hợp khách quan không thể thực hiện ngay thì phải bổ sung sau đó. Cùng với trách nhiệm của người ra quyết định đã được nêu tại dự thảo, cần quy định rõ việc kiểm tra, giám sát sau khi thực hiện để bảo đảm các trường hợp ngoại lệ được áp dụng đúng mức, cần thiết.

Điểm b khoản 1 Điều 12 của dự thảo quy định người có tài sản được yêu cầu giải thích ngay sau khi thực hiện quyết định trưng mua, trưng dụng. Trong tình huống cấp bách, việc giải thích trước khi thực hiện có thể không khả thi. Tuy nhiên, đối với trường hợp điều kiện cho phép hoặc khi việc trưng dụng kéo dài, gây ảnh hưởng lớn đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt, người có tài sản cần phải được tiếp cận các thông tin. Vì vậy, cần bổ sung cơ chế cung cấp thông tin, giải thích trong quá trình thực hiện hoạt động trưng mua, trưng dụng tài sản mà không làm cản trở nhiệm vụ cấp bách. Trường hợp chưa thể giải thích thì phải thực hiện ngay sau khi đủ điều kiện cho phép.

Đối với điểm d khoản 1 Điều 12, việc khiếu nại, khởi kiện không làm đình hoãn hiệu lực của quyết định để bảo đảm nhiệm vụ công. Tuy nhiên, việc này cần phải gắn với trách nhiệm tiếp nhận, xử lý khiếu nại, kiến nghị đúng thời hạn và có trách nhiệm giải trình đối với các cơ quan có thẩm quyền. Đề nghị làm rõ các cơ chế này, đồng thời bảo đảm quyền khiếu nại, tố cáo, khởi kiện của người có tài sản được thực hiện thực chất.

ĐBQH Đỗ Hoàng Việt (Tây Ninh): Bảo đảm sinh kế, quyền sở hữu tài sản khi thực hiện trưng dụng

Việc sửa đổi toàn diện luật nhằm đáp ứng yêu cầu huy động nguồn lực kịp thời trong các tình huống đặc biệt. Tuy nhiên, do trưng mua, trưng dụng tác động trực tiếp đến quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản của tổ chức, cá nhân, đề nghị dự thảo Luật cần có các quy định chặt chẽ để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Về bảo đảm cung cấp dịch vụ thiết yếu, cần bổ sung trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền trong việc xây dựng phương án duy trì hoạt động hoặc bố trí dịch vụ thay thế khi trưng mua, trưng dụng tài sản đang phục vụ khám, chữa bệnh, giáo dục và chăm sóc các đối tượng cần trợ giúp xã hội. Việc này nhằm hạn chế gián đoạn dịch vụ, nhất là đối với bệnh nhân đang điều trị, trẻ em, người cao tuổi và người khuyết tật.

Đối với việc bảo đảm sinh kế, với những tài sản như tàu thuyền đánh bắt thủy sản, phương tiện vận tải, máy móc sản xuất có thể là nguồn thu nhập chủ yếu của nhiều hộ gia đình. Vì vậy, việc chờ bồi thường sau khi hoàn trả tài sản có thể ảnh hưởng đến đời sống của người dân, nhất là các hộ khó khăn. Do đó, cần nghiên cứu cơ chế tạm ứng một phần khoản bồi thường dự kiến đối với trường hợp bị mất nguồn thu nhập chủ yếu và thực sự gặp khó khăn trong thời gian trưng dụng; đồng thời quyết toán khi xác định mức bồi thường cuối cùng, tránh chi trả trùng lặp.

Về xác lập quyền sở hữu đối với tài sản trưng dụng không được nhận lại, đề nghị rà soát quy định tại khoản 3 Điều 28 của dự thảo Luật, theo đó tài sản thuộc về Nhà nước sau một năm kể từ ngày thông báo mà người có tài sản không nhận lại.

Bên cạnh đó, cần phân biệt trường hợp chủ sở hữu tự nguyện từ bỏ tài sản với trường hợp chưa thể nhận lại vì lý do khách quan như thiên tai, dịch bệnh, sơ tán hoặc khó khăn về sức khỏe. Do đó, Luật cần quy định chặt chẽ điều kiện, trình tự thông báo, xác minh và xử lý tài sản, bảo đảm căn cứ pháp lý minh bạch và quyền lợi hợp pháp của chủ sở hữu.

Việc sửa đổi Luật phải hài hòa giữa yêu cầu huy động nguồn lực nhanh chóng, hiệu quả của Nhà nước và bảo vệ quyền tài sản, sinh kế của người dân. Bảo đảm tốt quyền, lợi ích hợp pháp của người dân không chỉ hạn chế những tác động tiêu cực mà còn góp phần tăng cường sự đồng thuận xã hội, nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật.