Quy hoạch tổng thể thành phố Hồ Chí Minh tầm nhìn 100 năm: Xác định các chiến lược phát triển đột phá, tái cấu trúc không gian phát triển

Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố Hồ Chí Minh Võ Văn Minh nhấn mạnh như vậy tại Hội thảo Quy hoạch tổng thể thành phố Hồ Chí Minh tầm nhìn 100 năm do Thường trực HĐND thành phố phối hợp Viện Nghiên cứu và Phát triển thành phố, Sở Quy hoạch - Kiến trúc và Sở Tài chính tổ chức sáng 2/6.

Tối ưu nguồn lực, tạo động lực tăng trưởng mới

Phát biểu định hướng hội thảo, Chủ tịch HĐND thành phố Võ Văn Minh cho biết, sau sáp nhập, thành phố Hồ Chí Minh trở thành “siêu đô thị”, trung tâm kinh tế, điểm đến thu hút đầu tư và động lực tăng trưởng lớn của Việt Nam cũng như khu vực Đông Nam Á.

Nghị quyết số 260/2025 của Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết số 98/2023 về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố đã xác lập mô hình phát triển tích hợp đồng bộ về không gian, hạ tầng và kinh tế - xã hội sau sáp nhập ba tỉnh, thành thông qua Quy hoạch tổng thể thành phố Hồ Chí Minh.

Mới đây, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 09-NQ/TW về xây dựng và phát triển thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới, đặt ra yêu cầu xây dựng quy hoạch tổng thể thành phố với tầm nhìn 100 năm nhằm phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế, tạo không gian và động lực phát triển mới, ổn định, lâu dài; đồng thời, nâng cao năng lực chống chịu biến đổi khí hậu cho thành phố và toàn vùng.

Theo đó, không gian phát triển thành phố được định hướng theo tư duy đa cực, tích hợp, kết nối, vận hành theo mô hình quản trị đa trung tâm, hài hòa giữa phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội; giữa hiện đại hóa và bảo tồn các giá trị truyền thống.

Nhấn mạnh việc triển khai Quy hoạch tổng thể Thành phố Hồ Chí Minh đang đứng trước cơ hội mang tính thời đại, Chủ tịch HĐND thành phố cho rằng, quy hoạch lần này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc xác định các chiến lược phát triển đột phá, tái cấu trúc không gian phát triển, phân bố chức năng kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh. Qua đó, tối ưu hóa nguồn lực, tránh mâu thuẫn nội vùng, nâng cao hiệu quả đầu tư, chất lượng sống và vị thế của thành phố trong vùng Đông Nam Bộ, cả nước và khu vực.

Để quy hoạch thực sự mang “tầm nhìn 100 năm”, Chủ tịch HĐND thành phố đề nghị các chuyên gia, nhà khoa học tập trung thảo luận bốn nhóm vấn đề trọng tâm gồm: khung chiến lược phát triển kinh tế - xã hội; định hướng cấu trúc không gian đô thị; hệ thống hạ tầng kỹ thuật; tài nguyên, môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu. Đây cũng là cơ sở để HĐND thành phố giám sát quá trình xây dựng và thực hiện quy hoạch, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả thực tiễn.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Bùi Xuân Cường cho biết, thành phố đang triển khai hợp nhất quy hoạch của ba địa phương trước đây cùng với quy hoạch chung xây dựng và định hướng phát triển đô thị trong thời gian tới. Trên cơ sở đó, quy hoạch sẽ xác lập các định hướng lớn về tầm nhìn, quy mô, chiến lược và không gian phát triển, gắn với yêu cầu phát triển hạ tầng kỹ thuật chiến lược, thích ứng môi trường và biến đổi khí hậu.

“Quy hoạch không chỉ bao gồm nội dung kinh tế - xã hội mà còn cụ thể hóa các định hướng phát triển quốc gia, quy hoạch chung xây dựng và các yêu cầu quản lý phát triển đô thị. Quy hoạch phải vừa bảo đảm tính định hướng dài hạn, vừa có sự linh hoạt để điều chỉnh trong quá trình triển khai thực hiện”, Phó Chủ tịch UBND thành phố nhấn mạnh.

Chuyển từ tư duy mở rộng đô thị sang kiến tạo siêu đô thị

Tham luận tại hội thảo, nguyên Phó trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH thành phố Hồ Chí Minh Trần Du Lịch cho rằng, cần đổi mới tư duy lập quy hoạch. Với quy mô hiện nay, thành phố Hồ Chí Minh đang tiến gần mô hình vùng đại đô thị như Thượng Hải, Tokyo, Seoul hay vùng đô thị New York… Do đó, quy hoạch thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2050, tầm nhìn 100 năm cần chuyển từ tư duy quy hoạch mở rộng đô thị sang tư duy xây dựng trung tâm kinh tế, đổi mới sáng tạo có sức cạnh tranh toàn cầu; đồng thời chuyển từ quy hoạch đất sang quy hoạch hệ sinh thái kinh tế.

“Nếu quy hoạch trước đây thường trả lời câu hỏi đất này làm gì, thì tư duy quy hoạch mới phải trả lời câu hỏi ngành kinh tế nào tạo ra giá trị gia tăng cao nhất? Con người sẽ sống và làm việc như thế nào? Hệ thống hạ tầng nào giúp tăng năng suất đột phá? Và những nhân tố nào bảo đảm phát triển bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu?”, chuyên gia Trần Du Lịch đặt vấn đề.

Về không gian phát triển, chuyên gia đề nghị làm rõ hơn mô hình phát triển đa cực, đa trung tâm, lấy giao thông công cộng làm xương sống phát triển đô thị gắn với mô hình TOD, định hướng bám sông, hướng biển. Đồng thời, cần coi thích ứng biến đổi khí hậu là một trong những trụ cột của quy hoạch và xác định rõ mục tiêu, chỉ tiêu cho các mốc 2035, 2045 và 2075.

“Quy hoạch hiện đại không chỉ trả lời câu hỏi thành phố sẽ xây thêm những gì, quan trọng hơn là trong 25, 50 hay 100 năm tới, thành phố Hồ Chí Minh sẽ giữ vai trò gì trong mạng lưới các thành phố toàn cầu của châu Á và thế giới”, chuyên gia Trần Du Lịch góp ý.

Nhấn mạnh “tầm nhìn trăm năm” cho siêu đô thị thế hệ mới tại Việt Nam không chỉ là khái niệm lý thuyết mà là định hướng chiến lược chuẩn bị cho tương lai, Ủy viên Hội Kiến trúc sư Việt Nam Ngô Viết Nam Sơn cho rằng, cần bảo đảm hài hòa lợi ích giữa chính quyền, doanh nghiệp, nhà đầu tư, cộng đồng dân cư và các tổ chức xã hội. Đây là nền tảng xây dựng một siêu đô thị phát triển bền vững, công bằng và tạo được sự đồng thuận xã hội.

Cùng quan tâm đến yêu cầu xây dựng một siêu đô thị có sức cạnh tranh khu vực, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Hải Nam đặc biệt tâm huyết với ý kiến về sự “tinh tế” trong thực hiện quy hoạch đô thị hướng biển theo tinh thần Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị, gắn với phát triển không gian xanh, đô thị sinh thái và hạ tầng hiện đại. Theo ĐBQH, các nghị quyết của Trung ương, Bộ Chính trị và Quốc hội, trong đó có Nghị quyết 98 về cơ chế đặc thù cho thành phố Hồ Chí Minh đã mở rộng đáng kể không gian thể chế cho thành phố. Thời gian tới, cần tiếp tục hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật, nhất là Luật Đất đai, Luật Quy hoạch và Luật Đầu tư nhằm tạo nền tảng thể chế để thành phố Hồ Chí Minh phát triển tương xứng với tiềm năng và kỳ vọng trở thành trung tâm lớn của khu vực châu Á.