Quy định chặt chẽ cơ chế sandbox để tránh trục lợi

Luật hóa các nguyên tắc, điều kiện, giới hạn cơ bản của sandbox

Tại dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) được bổ sung tại Điều 6a nhằm tạo cơ sở pháp lý cho một số vấn đề, mô hình mới phát sinh từ sự phát triển của thị trường, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên thị trường chứng khoán.

ĐBQH Nguyễn Minh Đức (TP. Hồ Chí Minh) đánh giá cao việc bổ sung quy định về sandbox, song cho rằng trong bối cảnh hệ thống pháp luật về công nghệ, an ninh mạng và an ninh dữ liệu đang được đồng bộ hóa, cần xem xét cụ thể các công nghệ như blockchain, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn; các sản phẩm, dịch vụ như giao dịch chứng khoán phân đoạn, tư vấn đầu tư tự động, các hình thức mã hóa tài chính hay mô hình thị trường phi tập trung, bán tập trung trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật.

Đại biểu Nguyễn Minh Đức đề nghị bổ sung yêu cầu tuân thủ pháp luật về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh dữ liệu; tích hợp đồng bộ với hệ thống định danh, xác thực điện tử. Đồng thời, luật hóa các điều kiện pháp lý bắt buộc đối với tổ chức đăng ký tham gia sandbox, gồm năng lực tài chính, hạ tầng kỹ thuật an toàn thông tin, phương án quản trị rủi ro hệ thống và kế hoạch xử lý tình huống khẩn cấp trước khi được xem xét cấp giấy chứng nhận thử nghiệm.

“Nếu không quy định chặt chẽ trong Luật, cơ chế thử nghiệm sẽ tiềm ẩn rủi ro cho hệ thống. Hệ thống giao dịch thiếu bảo mật có thể bị tội phạm mạng tấn công, gây tê liệt thị trường, xâm phạm dữ liệu của nhà đầu tư. Nếu thiếu định danh, các chủ thể pháp lý sẽ lợi dụng tài khoản ẩn danh để rửa tiền và thao túng thị trường chứng khoán”, đại biểu nhấn mạnh.

Đặc biệt, về miễn, loại trừ trách nhiệm đối với các chủ thể tham gia sandbox, đại biểu Nguyễn Minh Đức nhấn mạnh, cần đặt chế định này trong những giới hạn pháp lý chặt chẽ để bảo đảm an toàn hệ thống tài chính và quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư.

Theo đó, việc miễn trừ trách nhiệm pháp lý chỉ áp dụng đối với những thiệt hại mang tính khách quan, bắt buộc từ rủi ro công nghệ chưa được lường trước trong phạm vi và thời gian được phép. Tuyệt đối không áp dụng miễn trừ đối với hành vi cố ý vi phạm pháp luật, lợi dụng cơ chế thử nghiệm để lừa đảo, trục lợi, thao túng thị trường chứng khoán; mọi hành vi cố ý phải bị xử lý theo chế tài của pháp luật.

Đại biểu Nguyễn Minh Đức cho rằng, việc chỉnh lý cụ thể từng khoản của Điều 6a theo hướng vừa mở cửa cho đổi mới công nghệ, vừa kiểm soát chặt chẽ về an ninh mạng, an ninh dữ liệu, dữ liệu và định danh điện tử, đồng thời bảo đảm nguyên tắc chịu trách nhiệm pháp lý nghiêm ngặt, sẽ tạo cơ sở pháp lý vững chắc để bảo đảm an toàn cho thị trường chứng khoán.

Cùng quan tâm đến nội dung này, ĐBQH Sùng A Lềnh (Lào Cai) đề nghị luật hóa các nguyên tắc, điều kiện và giới hạn cơ bản của sandbox trên thị trường chứng khoán, nhất là yêu cầu kiểm soát rủi ro, bảo đảm an toàn thị trường, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và trách nhiệm khi phát sinh thiệt hại.

Theo đại biểu, cách thiết kế này vừa bảo đảm tính ổn định của Luật, vừa tạo dư địa để Chính phủ và Bộ Tài chính điều chỉnh các nội dung kỹ thuật khi công nghệ, sản phẩm và mô hình kinh doanh thay đổi. Đồng thời, tránh giao quá rộng cho các văn bản dưới luật đối với những nội dung phát sinh quyền, nghĩa vụ hoặc trách nhiệm của tổ chức, cá nhân mà chưa được xác định trong nguyên tắc và phạm vi điều chỉnh của Luật.

Tổ chức sở giao dịch theo hướng chuyên biệt

Góp ý về mô hình tổ chức Sở Giao dịch Chứng khoán, ĐBQH Hoàng Văn Tuyên (TP. Hải Phòng) tán thành việc dự thảo Luật không ấn định cứng mô hình công ty mẹ - công ty con, tạo dư địa tổ chức lại hệ thống theo yêu cầu thực tiễn.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị bổ sung tiêu chí lựa chọn mô hình khi giao Thủ tướng Chính phủ quyết định, bởi việc tổ chức lại sẽ tác động đến đầu mối vận hành thị trường, trách nhiệm quản trị cũng như quá trình chuyển giao hệ thống, tài sản và nhân sự. Phương án tổ chức lại, theo đại biểu, cần được đánh giá trên các tiêu chí về hiệu quả, chi phí, trách nhiệm của từng chủ thể và khả năng bảo đảm thị trường hoạt động liên tục, an toàn.

Về hoạt động dịch vụ của công ty chứng khoán, đại biểu Sùng A Lềnh cho rằng, dự thảo Luật đã bổ sung, làm rõ một số dịch vụ như quản lý tài khoản, giao dịch chứng khoán, phân phối hoặc làm đại lý phân phối, quản lý tài sản bảo đảm của khách hàng; đồng thời bổ sung một số dịch vụ tư vấn và đại diện người sở hữu trái phiếu, qua đó tạo cơ sở pháp lý cho việc cung cấp các dịch vụ này.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ hơn phạm vi dịch vụ gắn với từng nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán đã được cấp phép, xác định rõ dịch vụ nào thuộc nội hàm của từng nghiệp vụ, điều kiện và giới hạn khi cung cấp dịch vụ, tránh cách hiểu hoặc áp dụng không thống nhất.

Đại biểu cũng đề nghị việc mở rộng phạm vi dịch vụ phải đi đôi với tăng cường trách nhiệm của công ty chứng khoán trong cung cấp dịch vụ và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng.

Do vậy, đại biểu Sùng A Lềnh đề nghị bổ sung các nguyên tắc yêu cầu công ty chứng khoán cung cấp dịch vụ đúng phạm vi nghiệp vụ được cấp phép; công khai, cung cấp đầy đủ, trung thực thông tin về dịch vụ, chi phí và các rủi ro liên quan. Đồng thời, bảo đảm an toàn tài sản, thông tin của khách hàng; phòng ngừa, xử lý xung đột lợi ích và chịu trách nhiệm đối với thiệt hại phát sinh do vi phạm nghĩa vụ trong quá trình cung cấp dịch vụ.

Theo đại biểu, việc hoàn thiện theo hướng này vừa đáp ứng yêu cầu thực tiễn, vừa bảo đảm sự tương xứng giữa quyền cung cấp dịch vụ với trách nhiệm của tổ chức cung cấp dịch vụ, qua đó tăng cường tính minh bạch và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng.

Giải trình về những vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, hệ thống sở giao dịch chứng khoán đang được nghiên cứu tổ chức lại theo hướng giảm khâu trung gian, tổ chức các sở chuyên biệt. Theo đó, sẽ tổ chức một sở tại TP. Hồ Chí Minh chuyên về giao dịch cổ phiếu, một sở tại Hà Nội chuyên về trái phiếu và sản phẩm phái sinh, cùng một công ty lưu ký.

Bộ trưởng cho biết, trong quá trình sửa đổi Luật Chứng khoán, các quy định liên quan cũng sẽ tiếp tục được rà soát theo hướng rõ ràng, minh bạch hơn, nhằm phòng ngừa thao túng thị trường, bảo vệ quyền lợi người tham gia và thúc đẩy sự phát triển của các tổ chức đầu tư chuyên nghiệp, bảo đảm thị trường phát triển và đáp ứng nhu cầu huy động vốn.

Về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong chứng khoán, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát kỹ cơ chế này, xây dựng tiêu chuẩn để sớm đưa vào thực tiễn, đồng thời bảo đảm quyền lợi của các bên liên quan, đặc biệt là yêu cầu về an ninh mạng.