Quản lý kinh doanh thuốc lá theo quy mô và mức độ rủi ro

Phân loại rõ cơ sở phải cấp phép và cơ sở được xác nhận

Đại biểu Bùi Văn Dũng cho rằng, một học sinh chưa từng hút thuốc chính là đối tượng mà đạo luật cần bảo vệ từ sớm. Khi việc sử dụng thuốc lá đã trở thành lệ thuộc, gia đình và xã hội phải giải quyết những hậu quả khó khăn hơn nhiều. Từ đó, đại biểu tán thành mục tiêu Chính phủ đặt ra khi sửa luật là chủ động phòng bệnh, giảm gánh nặng bệnh tật và chi phí y tế, bảo vệ sức khỏe Nhân dân.

Góp ý đối với Điều 19 và điểm a khoản 1 Điều 25, đại biểu đề nghị quản lý theo mức độ rủi ro và quy mô kinh doanh, không áp dụng một thủ tục như nhau cho mọi chủ thể.

Đại biểu thống nhất xác định kinh doanh thuốc lá là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Dẫn khoản 5 Điều 7 Luật Đầu tư năm 2025 quy định nhiều hình thức áp dụng điều kiện kinh doanh, bao gồm giấy phép và văn bản xác nhận, đại biểu đề nghị phân hóa công cụ quản lý cho phù hợp.

Theo đại biểu, việc lựa chọn công cụ phải căn cứ yêu cầu kiểm soát và hậu quả có thể xảy ra khi vi phạm. Điều kiện bảo vệ sức khỏe phải được duy trì trong suốt quá trình kinh doanh; đơn giản hóa thủ tục chỉ hợp lý khi vẫn kiểm soát được việc tuân thủ các điều kiện đó.

Đối với hoạt động sản xuất, nhập khẩu, phân phối và bán buôn thuốc lá quy mô lớn, đại biểu đề nghị tiếp tục cấp giấy phép để kiểm soát sản lượng, nguyên liệu, chất lượng sản phẩm, nguồn cung và phạm vi kinh doanh. Đối với cơ sở bán lẻ nhỏ, siêu nhỏ, có thể áp dụng thủ tục xác nhận đáp ứng điều kiện kinh doanh tại UBND cấp xã.

Tuy nhiên, đại biểu lưu ý, quy mô nhỏ không đồng nghĩa với rủi ro thấp, bởi một quầy hàng nhỏ vẫn có thể bán thuốc lá cho nhiều học sinh. Vì vậy, tiêu chí phân loại phải công khai, minh bạch, kết hợp quy mô với địa điểm, phương thức bán và lịch sử chấp hành; đồng thời ngăn việc chia nhỏ cơ sở để né yêu cầu quản lý. Cơ sở nhỏ nhưng rủi ro cao vẫn phải thuộc diện cấp phép.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ thứ tự áp dụng tiêu chí và có cơ chế chuyển đổi hình thức quản lý khi quy mô hoặc mức độ rủi ro thay đổi. Các tiêu chí phải đủ cụ thể để người bán tự xác định nghĩa vụ, hạn chế cách hiểu khác nhau giữa các địa phương.

Về kỹ thuật lập pháp, đại biểu đề nghị sửa đồng bộ Điều 19 và điểm a khoản 1 Điều 25, xác định rõ nhóm phải cấp phép, nhóm được xác nhận; giao Chính phủ quy định tiêu chí, thủ tục và hậu kiểm. Đồng thời, cần có quy định chuyển tiếp đối với giấy phép còn hiệu lực, tránh buộc cơ sở làm lại thủ tục.

Đơn giản hóa thực chất, tăng hậu kiểm tại điểm bán

Đại biểu Bùi Văn Dũng nhấn mạnh, quy định chỉ phát huy hiệu quả khi người kinh doanh có thể tuân thủ và cơ quan nhà nước có khả năng thực thi. Hiệu quả quản lý cần được đánh giá bằng tỷ lệ chấp hành, khả năng phát hiện và xử lý vi phạm, không chỉ bằng số giấy phép đã cấp.

Theo đại biểu, hiện cấp xã đã có thẩm quyền cấp giấy phép bán lẻ thuốc lá. Điểm mới của đề xuất là đơn giản hóa cơ chế xác nhận: cơ sở kê khai, chịu trách nhiệm về việc đáp ứng điều kiện; cơ quan quản lý kiểm tra tính đầy đủ của thông tin, xác nhận trong thời hạn rõ ràng và tổ chức hậu kiểm. Dữ liệu đã có phải được khai thác, không yêu cầu người dân nộp lại.

Nếu giữ nguyên hồ sơ, khâu thẩm định và việc chờ chấp thuận thì đổi tên giấy phép thành xác nhận sẽ không tạo ra cải cách. Vì vậy, cần đánh giá tác động, bảo đảm nguồn lực hậu kiểm; mỗi điểm bán phải có thông tin về chủ thể chịu trách nhiệm, địa chỉ và nguồn hàng để kiểm tra, truy xuất.

Đại biểu đề nghị quy định thống nhất thông tin kê khai, thời hạn giải quyết và căn cứ từ chối xác nhận, không để phát sinh giấy tờ ở từng địa phương. Cơ sở phải được hướng dẫn khắc phục thiếu sót trong hồ sơ; đồng thời làm rõ trách nhiệm của người kê khai sai và trách nhiệm xử lý của cơ quan tiếp nhận.

Cùng với đơn giản hóa thủ tục, đại biểu đề nghị tăng cường hậu kiểm, bởi giấy phép không thay thế việc kiểm tra chấp hành. Cơ chế xác nhận phải đi kèm khả năng phát hiện vi phạm, buộc cơ sở khắc phục và chấm dứt hành vi vi phạm.

Nội dung kiểm tra cần tập trung vào nguồn hàng, việc bán cho người chưa đủ 18 tuổi, địa điểm bán và hành vi quảng cáo, tiếp thị bị cấm; ưu tiên cơ sở có dấu hiệu vi phạm hoặc tái phạm. Trách nhiệm cập nhật dữ liệu, phối hợp kiểm tra và xử lý của từng cơ quan phải được quy định rõ, tránh giao thêm việc cho cấp xã mà thiếu nhân lực thực hiện.

Đại biểu đề xuất tổ chức hậu kiểm theo mức độ rủi ro, kết hợp kiểm tra có trọng tâm với tiếp nhận phản ánh của người dân. Thông tin vi phạm phải được cập nhật để điều chỉnh tần suất kiểm tra. Với cơ sở tái phạm, cần xem xét đình chỉ hoặc chấm dứt kinh doanh theo tính chất, mức độ vi phạm, bảo đảm đúng thẩm quyền.

Công tác tuyên truyền cần hướng dẫn người bán cách kiểm tra tuổi, nhận diện nguồn hàng hợp pháp và trách nhiệm từ chối bán sai đối tượng; gắn với giáo dục thanh thiếu niên và hỗ trợ người hút bỏ thuốc.

Để đánh giá hiệu quả, đại biểu đề nghị theo dõi mức độ tuân thủ tại điểm bán, khả năng kiểm soát nguồn hàng và việc ngăn người chưa đủ tuổi tiếp cận thuốc lá. Kết quả này phải được sử dụng để điều chỉnh biện pháp quản lý, hướng dẫn người kinh doanh và bố trí nguồn lực kiểm tra phù hợp.

Đại biểu nhấn mạnh, lựa chọn công cụ quản lý phù hợp từng nhóm kinh doanh phải đi đôi với giữ nghiêm điều kiện bảo vệ sức khỏe. Thủ tục thuận tiện phải giúp kiểm soát nguồn cung và bảo vệ người dân tốt hơn.