Quản lý, bảo tồn kiến trúc gắn với phát triển đô thị bền vững

Đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu kiến trúc đô thị đồng bộ, hiện đại

Thành phố Hồ Chí Minh đang hoàn thiện Quy chế quản lý kiến trúc mới theo địa giới hành chính sau sáp nhập, nhằm thống nhất công tác quản lý kiến trúc trong bối cảnh không gian đô thị mở rộng. Thành phố đồng thời đẩy mạnh bảo tồn và phát huy giá trị kiến trúc đô thị, đã hoàn thành phân loại 595 biệt thự cũ theo quy định và triển khai số hóa dữ liệu 3D một số công trình tiêu biểu phục vụ lưu trữ, quản lý, nghiên cứu và bảo tồn di sản.

Công tác quản lý kiến trúc cũng được nâng cao thông qua việc thường xuyên tổ chức thi tuyển phương án kiến trúc đối với các công trình hạ tầng giao thông, công trình công cộng và các điểm nhấn đô thị. Dự thảo Quy chế quản lý kiến trúc mới lồng ghép các định hướng phát triển đô thị hiện đại. Nổi bật là mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD), phát triển không gian công cộng, không gian ngầm, hạ tầng xanh, kiến trúc ven sông và bảo tồn các công trình có giá trị lịch sử, văn hóa.

Theo Phó Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc thành phố Phan Văn Tuấn, khó khăn hiện nay không nằm ở việc tồn tại song song giữa Quy chế quản lý kiến trúc và Quy định quản lý theo đồ án quy hoạch, mà chủ yếu do nhiều đồ án và quy định quản lý đã được ban hành từ lâu, chưa được cập nhật, điều chỉnh kịp thời, dẫn đến thiếu đồng bộ với yêu cầu phát triển đô thị trong giai đoạn mới.

Bên cạnh đó, hệ thống pháp luật về kiến trúc, quy hoạch, xây dựng, đầu tư và đất đai vẫn còn những nội dung giao thoa, chồng chéo. Dữ liệu quản lý chưa được liên thông đồng bộ, năng lực thực thi giữa các địa phương còn chênh lệch, nguồn lực hạn chế và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chưa thật sự hiệu quả, tạo ra nhiều thách thức trong quá trình quản lý và phát triển đô thị.

Từ thực tiễn triển khai, thành phố Hồ Chí Minh kiến nghị sớm rà soát, điều chỉnh các đồ án quy hoạch không còn phù hợp; ban hành Quy chế quản lý kiến trúc mới đáp ứng mô hình chính quyền địa phương sau sáp nhập; đồng thời, hoàn thiện tiêu chí xác định công trình kiến trúc có giá trị, chuẩn hóa quy trình thi tuyển phương án kiến trúc và xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung phục vụ công tác quản lý đô thị.

Bảo tồn kiến trúc cần được nhìn nhận trên quy mô tổng thể

Khảo sát thực tế tại toà nhà Landmark 81 - tòa nhà cao nhất Việt Nam, Bảo tàng Lịch sử thành phố Hồ Chí Minh - công trình được xây dựng từ đầu thế kỷ XX theo phong cách kiến trúc Đông Dương và làm việc với UBND thành phố, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải đánh giá cao sự chủ động, nghiêm túc của thành phố trong triển khai các quy định của pháp luật về kiến trúc, quy hoạch, xây dựng, cũng như những kết quả đạt được trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản. Qua đó, góp phần hài hòa giữa phát triển kinh tế - xã hội với gìn giữ các giá trị văn hóa, lịch sử của đô thị.

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban, thành phố Hồ Chí Minh sở hữu nhiều công trình và khu vực có giá trị kiến trúc, cảnh quan đặc sắc. Vì vậy, công tác bảo tồn không nên chỉ dừng ở từng công trình riêng lẻ mà cần được tiếp cận theo quy mô tổng thể, gắn với từng khu vực, quần thể kiến trúc và không gian cảnh quan để bảo đảm gìn giữ đồng bộ bản sắc đô thị.

Từ góc độ đó, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Trần Văn Khải cho rằng, trong công tác bảo tồn kiến trúc vẫn còn một vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu. Đặc biệt là trong bối cảnh phát triển đô thị hiện đại, nhiều loại hình công trình như TOD, không gian ngầm, các tổ hợp đa chức năng gắn với nhà ga metro... cũng có thể mang những giá trị nổi bật về kiến trúc, quy hoạch và tổ chức không gian đô thị.

Đặt vấn đề liệu các công trình này có được xác định là "công trình có giá trị" và thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Kiến trúc hay không, Phó Chủ nhiệm Ủy ban cho rằng cần tiếp tục nghiên cứu, làm rõ các tiêu chí xác định và cơ chế quản lý phù hợp. Đồng thời, việc xây dựng cơ chế bảo vệ và định hướng phát triển đồng bộ sẽ góp phần giữ gìn cảnh quan đô thị, tránh tình trạng các công trình mới phát triển thiếu hài hòa, làm ảnh hưởng đến giá trị của không gian kiến trúc hiện hữu.

Đồng tình với các ý kiến, ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Lê Thanh Hoàn cho rằng, thành phố Hồ Chí Minh cần khai thác không gian đô thị theo cả chiều cao, chiều sâu và chiều rộng, trong đó phát triển không gian ngầm là giải pháp quan trọng giảm áp lực hạ tầng, giao thông và quỹ đất. Theo ĐBQH, kinh nghiệm quốc tế cho thấy đây là xu hướng tất yếu của các đô thị lớn và cần được nghiên cứu, thể chế hóa phù hợp trong hệ thống pháp luật. Bên cạnh đó, công tác quy hoạch và quản lý kiến trúc cần có tầm nhìn dài hạn, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, góp phần xây dựng diện mạo đô thị hiện đại, đồng thời gìn giữ bản sắc riêng của thành phố Hồ Chí Minh.