Luật Phát triển công nghiệp văn hóa nhìn từ kinh nghiệm quốc tếHàn Quốc: Đột phá từ một cuộc đại phẫu thể chế
Quốc hội xem xét dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đặt ra yêu cầu xây dựng nền tảng thể chế để sáng tạo trở thành động lực kinh tế. Kinh nghiệm Hàn Quốc, từ hoạch định chính sách đến tổ chức thực thi, vai trò kiến tạo của Nhà nước được thể hiện ở việc mở đường cho ý tưởng phát triển thành sản phẩm và tạo dựng sức cạnh tranh lâu dài.

“Điểm nghẽn” từ tư duy tiền kiểm
Trong nhiều thập kỷ ở Việt Nam, văn hóa ít được xem là một ngành công nghiệp có khả năng tạo ra giá trị gia tăng khổng lồ, đóng góp vào GDP và thúc đẩy xuất khẩu. Hệ quả là, các cơ chế kiểm soát theo phương thức “tiền kiểm” (cấp phép sản xuất, thẩm định nội dung, cấp phép phổ biến) đã vô tình tạo ra tâm lý e ngại, làm chậm nhịp đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên kinh tế số. Trong khi đó, công nghiệp văn hóa hiện đại không hoạt động theo từng ngăn kéo biệt lập mà vận hành theo chuỗi giá trị liên ngành (value chain): từ khâu sáng tạo ý tưởng, công nghệ số, sản xuất nội dung, phân phối đa nền tảng cho đến thương mại hóa sản phẩm phái sinh (merchandising).
Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa ra đời mang sứ mệnh lịch sử: xác lập địa vị pháp lý chính thức cho công nghiệp văn hóa như một ngành kinh tế mũi nhọn, chuyển đổi căn bản vai trò của Nhà nước từ “người gác cổng” sang “người kiến tạo hệ sinh thái”.
Đạo luật khung: Khai sinh làn sóng Hallyu từ khủng hoảng
Năm 1999, sau cuộc khủng hoảng tài chính châu Á (1997), Hàn Quốc không chỉ cắt giảm chi tiêu mà ngược lại, đã ban hành một đạo luật mang tính lịch sử: Đạo luật khung về Xúc tiến công nghiệp văn hóa (Framework Act on the Promotion of Cultural Industries). Sứ mệnh đầu tiên của luật là “cởi trói” và “kiến tạo”, theo đó, đạo luật xóa các rào cản hành chính cũ, khẳng định văn hóa là mặt hàng xuất khẩu chiến lược quốc gia ngang hàng với ô tô hay chất bán dẫn.
Điểm đáng chú ý là cách luật kết nối trách nhiệm nhà nước với hoạt động sản xuất, đầu tư và phân phối. Điều 4 quy định xây dựng kế hoạch phát triển trung và dài hạn; Điều 5 yêu cầu Chính phủ báo cáo Quốc hội hằng năm về chính sách và xu hướng phát triển công nghiệp văn hóa. Nhờ đó, chính sách hỗ trợ được đặt trong một quá trình có kế hoạch và chịu giám sát.
Một bước phát triển quan trọng Đạo luật đặt nền móng thành lập Cơ quan Nội dung Sáng tạo Hàn Quốc (KOCCA) - một thiết chế điều phối tập trung phụ trách từ khâu ươm mầm tài năng, hỗ trợ công nghệ, bảo lãnh tài chính đến xúc tiến thương mại quốc tế. Đây chính là bệ phóng biến K-pop, K-drama và điện ảnh xứ kim chi thành ngành công nghiệp tỷ đô toàn cầu. Cách tổ chức này có ý nghĩa đối với doanh nghiệp nhỏ: một ý tưởng có thể cần đồng thời tư vấn kinh doanh, công nghệ, đối tác phân phối và thông tin thị trường.
Luật cũng tạo cơ sở phát triển hạ tầng tập trung. Điều 28-2 trong bản hiện hành quy định việc chỉ định khu vực thúc đẩy công nghiệp văn hóa, đồng thời cho phép hủy chỉ định nếu kế hoạch không có khả năng thực hiện hoặc không đạt mục đích do chậm trễ, quản lý yếu kém. Đây là kinh nghiệm đáng chú ý khi thiết kế ưu đãi: công nhận một khu vực sáng tạo phải đi cùng điều kiện duy trì tư cách đó.
Đưa nền tảng thể chế thành sức bật xuất khẩu nội dung
Tác động đáng chú ý của đạo luật khung là tạo cơ sở để chính sách phát triển công nghiệp văn hóa được triển khai liên tục, thông qua những thiết chế hỗ trợ chuyên nghiệp. KOCCA chính thức ra mắt tháng 5/2009, trên cơ sở hợp nhất các tổ chức liên quan, giúp kết nối những hoạt động hỗ trợ vốn phân tán theo từng lĩnh vực. Việc tổ chức lại đầu mối thực hiện là một bước cụ thể hóa định hướng phát triển ngành, tạo điều kiện hỗ trợ doanh nghiệp xuyên suốt quá trình đưa sản phẩm ra thị trường.
Sức bật của ngành thể hiện rõ trong giai đoạn làn sóng Hallyu mở rộng ra thị trường quốc tế. Theo số liệu của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hàn Quốc, xuất khẩu ngành nội dung tăng từ 4,92 tỷ USD năm 2013 lên 6,89 tỷ USD năm 2017, tương đương tăng khoảng 40% trong bốn năm. Riêng năm 2017, mức tăng đạt 14,7%. Trong cùng giai đoạn, xuất khẩu âm nhạc tăng từ 277,3 triệu USD lên 455,4 triệu USD; trò chơi điện tử tăng từ 2,72 tỷ USD lên 3,91 tỷ USD; sản phẩm nhân vật tăng từ 446,2 triệu USD lên 648,9 triệu USD. Những con số này cho thấy sự phát triển diễn ra trên nhiều mắt xích, từ nội dung giải trí đến khai thác thương mại hình tượng nhân vật.
Đà phát triển tiếp tục được duy trì trong những năm gần đây. Theo kết quả khảo sát ngành nội dung do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hàn Quốc công bố ngày 27/2/2026, doanh thu năm 2024 đạt khoảng 157,4 nghìn tỷ won, tăng 2,1%; xuất khẩu đạt 14,08 tỷ USD, tăng 5,5%, cùng ghi nhận mức cao nhất. So với năm 2013, quy mô xuất khẩu đã tăng gần 2,9 lần.
Từ tiến trình phát triển này có thể thấy giá trị của nền tảng thể chế: giúp hoạt động hỗ trợ sáng tạo được duy trì có tổ chức, kết nối các khâu đào tạo, sản xuất, nghiên cứu và tiếp cận thị trường. KOCCA hiện triển khai hỗ trợ trên nhiều công đoạn, từ phát triển doanh nghiệp, nhân lực đến phân phối và mở rộng hoạt động ở nước ngoài.
Bên cạnh đó, còn là sự cần thiết xây dựng một hệ thống thực thi đủ năng lực để đồng hành với doanh nghiệp sáng tạo. Khi ý tưởng được tiếp sức bằng nhân lực, công nghệ, nguồn vốn và cơ hội phân phối, chính sách phát triển công nghiệp văn hóa mới có thể chuyển thành sức cạnh tranh trên thị trường.

