Nghị viện thế giới

Luật Phát triển công nghiệp văn hóa nhìn từ kinh nghiệm quốc tế"Thế chấp" quyền sở hữu trí tuệ: Mở lối tiếp cận vốn cho doanh nghiệp sáng tạo

Đạt Quốc • 09/11/2026 07:22

Lâu nay, doanh nghiệp trong ngành công nghiệp sáng tạo Việt Nam vẫn rơi vào một nghịch lý sở hữu “quyền sở hữu trí tuệ” có giá trị thương mại lớn nhưng lại bất lực khi tiếp cận nguồn vốn ngân hàng chỉ vì cơ chế cấp vốn truyền thống. Trong khi đó, các quốc gia đi trước đã tìm ra lời giải bằng việc luật hóa cơ chế cấp vốn dựa trên quyền sở hữu trí tuệ.

Sáng tạo mở khóa tín dụng
Biến giá trị quyền sở hữu trí tuệ thành nguồn tín dụng cho doanh nghiệp sáng tạo.
Ảnh minh họa bằng AI

Nghịch lý “nghèo trên đống vàng”

Tại Việt Nam, các ngành công nghiệp văn hóa và sáng tạo như điện ảnh, âm nhạc, trò chơi điện tử, thiết kế và nội dung số đang chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ về mặt ý tưởng và tài năng trẻ. Tuy nhiên, đằng sau bức tranh sôi động ấy là một sự thật khắc nghiệt: phần lớn doanh nghiệp sáng tạo đang cạn kiệt nguồn lực tài chính. Một báo cáo của Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN từng chỉ ra một thực tế đáng suy ngẫm: khoảng 80% vốn đầu tư mạo hiểm rót vào các startup công nghệ và game sáng tạo của Việt Nam đã chảy về các pháp nhân đặt tại Singapore. Tương tự, theo Hiệp hội Kỹ xảo điện ảnh và Hoạt hình Việt Nam (VAVA), hơn 60% studio trong nước đang tham gia sâu vào các dự án quốc tế quy mô lớn, nhưng phần lớn chỉ dừng lại ở vai trò gia công, làm hậu kỳ thuê.

Nguyên nhân cốt lõi xuất phát từ tập quán quản trị rủi ro của các ngân hàng thương mại hiện nay. Mặc dù Việt Nam đã có cơ sở pháp lý cho phép sử dụng các quyền tài sản từ quyền sở hữu trí tuệ để bảo đảm trong vay vốn, song thực tế áp dụng của các ngân hàng, tài sản bảo đảm gần như bắt buộc phải là vật chất hữu hình: quyền sử dụng đất, nhà xưởng hoặc máy móc thiết bị.

Indonesia: Kiềng ba chân của cơ chế cấp vốn

Trước những thách thức mang tính cấu trúc tương tự, năm 2019, Indonesia ban hành Luật Kinh tế sáng tạo và sau đó là Nghị định Chính phủ số 24/2022. Đây được xem là văn bản pháp lý tiên phong tại ASEAN chính thức thể chế hóa Cơ chế cấp vốn dựa trên quyền sở hữu trí tuệ (IP-based Financing Scheme).

Nghị định 24/2022 của Indonesia đã xóa bỏ định kiến pháp lý bằng việc quy định các chủ thể kinh tế sáng tạo có quyền sử dụng các sản phẩm sở hữu trí tuệ đã được đăng ký hoặc ghi nhận bản quyền để làm tài sản bảo đảm vay vốn tại cả ngân hàng và các định chế tài chính phi ngân hàng. Để văn bản không dừng lại ở mức tuyên ngôn mà vận hành an toàn trong thực tế, nhà làm luật Indonesia đã thiết kế một “bộ khung kiềng ba chân” vô cùng thực tế:

Bộ tiêu chí 4 điều kiện sàng lọc rủi ro nợ xấu: Nhằm bảo vệ hệ thống ngân hàng khỏi các cú sốc tài chính khi định giá tài sản vô hình, Điều 9 của Nghị định thiết lập 4 tiêu chí khắt khe đối với hồ sơ vay vốn: Phải có đề án phát triển kinh tế sáng tạo khả thi, minh bạch về mặt kinh doanh; Doanh nghiệp hoặc cá nhân phải đang trực tiếp vận hành hoạt động kinh tế sáng tạo; Phải có giấy chứng nhận đăng ký quyền sở hữu trí tuệ hợp pháp do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp; Phải chứng minh được dòng tiền thực tế và tài khoản thương mại thu được từ việc khai thác sản phẩm trí tuệ đó.

“

Tháng 2/2026, Indonesia chính thức thành lập 64 đơn vị định giá quyền sở hữu trí tuệ - mô hình đầu tiên ở Indonesia, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc đánh giá các tài sản sáng tạo như một nguồn tài chính cho các chủ thể kinh tế sáng tạo trong nước.

Các chuyên gia thẩm định quyền sở hữu trí tuệ hoạt động độc lập với sự hỗ trợ của các thành viên thuộc Hiệp hội Định giá Chuyên nghiệp Indonesia (MAPPI) trực thuộc Bộ Tài chính, bao gồm các thành phần đến từ các lĩnh vực pháp lý, kỹ thuật và kinh tế.

Thể chế hóa nghề định giá tài sản sở hữu chuyên nghiệp: Một rào cản lớn nhất của các ngân hàng khi tiếp cận quyền sở hữu trí tuệ là phải trả lời được câu hỏi: “Bản quyền này đáng giá bao nhiêu?”. Indonesia đã giải bài toán này bằng việc quy định việc định giá phải do đội ngũ thẩm định viên công chứng hoặc cơ quan thẩm định giá độc lập thực hiện. Ba phương pháp định giá tiêu chuẩn quốc tế được luật hóa cụ thể: phương pháp chi phí (tính toán chi phí tạo ra quyền sở hữu trí tuệ), phương pháp thị trường (so sánh giao dịch quyền sở hữu trí tuệ tương đương) và phương pháp thu nhập (chiết khấu dòng tiền kỳ vọng trong tương lai).

Hệ sinh thái dữ liệu đăng ký quyền sở hữu trí tuệ liên thông: Chính phủ Indonesia yêu cầu thiết lập một hệ thống cơ sở dữ liệu công khai, liên thông trực tiếp giữa Bộ Du lịch và Kinh tế Sáng tạo, Cơ quan Sở hữu trí tuệ và Ngân hàng Trung ương Indonesia (OJK). Nhờ đó, các tổ chức tín dụng chỉ mất vài thao tác để tra cứu tính hợp pháp, kiểm tra lịch sử giao dịch và xác minh xem quyền sở hữu trí tuệ đó có đang bị tranh chấp hay đã được thế chấp ở nơi khác hay không. Đây cũng là hướng mà dự luật Luật Phát triển Công nghiệp văn hóa của Việt Nam hướng đến.

Cơ chế bảo lãnh tín dụng nội dung của Hàn Quốc

Mô hình của Indonesia đã giải quyết khâu kỹ thuật pháp lý cho việc thế chấp, nhưng để dòng vốn thực sự chảy mạnh vào các dự án nghệ thuật - nơi luôn tiềm ẩn yếu tố may rủi về thị hiếu công chúng, các cường quốc công nghiệp văn hóa trên thế giới còn bổ sung thêm hai công cụ chính sách sắc bén khác.

Tại Hàn Quốc, chiếc nôi của làn sóng Hallyu toàn cầu, Nhà nước không để hệ thống ngân hàng thương mại đơn độc gánh chịu rủi ro. Thông qua Đạo luật khung về Xúc tiến công nghiệp văn hóa, Chính phủ Hàn Quốc đã giao Cơ quan Nội dung Sáng tạo Hàn Quốc (KOCCA) phối hợp cùng Quỹ Bảo lãnh Tín dụng Công nghệ Hàn Quốc (KOTEC) để vận hành Cơ chế Bảo lãnh tín dụng nội dung (Cultural Content Credit Guarantee).

Thay vì kiểm tra năng lực tài chính thông thường, KOCCA thành lập một hội đồng chuyên gia nghệ thuật và công nghệ để thực hiện “Đánh giá giá trị nội dung” (Content Value Assessment). Dựa trên kịch bản, đạo diễn, tiềm năng thị trường và năng lực sản xuất, dự án nào đạt điểm thẩm định cao sẽ được Quỹ KOTEC đứng ra cấp chứng thư bảo lãnh tín dụng lên tới 90% - 95% giá trị khoản vay. Với sự bảo đảm tuyệt đối từ phía Nhà nước, các ngân hàng thương mại lập tức sẵn sàng giải ngân với lãi suất ưu đãi mà không đòi hỏi thêm bất kỳ tài sản thế chấp hữu hình nào.

Anh quốc và đòn bẩy hoàn thuế

Vương quốc Anh lại chọn giải pháp bơm vốn trực tiếp vào dòng tiền sản xuất thông qua chính sách tài khóa. Thay vì chỉ trông chờ vào kênh tín dụng, hệ thống Tín dụng thuế ngành sáng tạo (Creative Industry Tax Reliefs - CITR) của Anh cho phép các nhà sản xuất phim, chương trình truyền hình chất lượng cao và các studio phát triển video game được nhận một khoản hoàn thuế bằng tiền mặt (cash rebate) tương đương từ 20% đến 25% tổng chi phí sản xuất hợp lệ phát sinh tại Anh. Chính sách này giúp các nhà làm phim, lập trình viên giải tỏa ngay lập tức áp lực vay nợ trong giai đoạn tiền kỳ, đồng thời tạo sức hút khổng lồ thu hút các dự án quốc tế tìm đến Anh quốc để đầu tư.

Khai phóng giá trị của quyền sở hữu trí tuệ chính là chìa khóa then chốt để công nghiệp văn hóa có được nguồn năng lượng phát triển. Khi quyền tài sản của các nhà sáng tạo được pháp luật bảo vệ và được hệ thống ngân hàng định giá sòng phẳng, đó sẽ là thời điểm nguồn tài nguyên sáng tạo của dân tộc thực sự hóa thành động lực phát triển kinh tế bứt phá.

    Luật Phát triển công nghiệp văn hóa nhìn từ kinh nghiệm quốc tế "Thế chấp" quyền sở hữu trí tuệ: Mở lối tiếp cận vốn cho doanh nghiệp sáng tạo
    • Mặc định