Phú Thọ tăng cường kiểm soát kinh doanh trên môi trường số
Thương mại điện tử phát triển nhanh, phương thức kinh doanh ngày càng đa dạng, tạo động lực mở rộng thị trường nhưng cũng đặt ra yêu cầu mới đối với công tác quản lý. Đối tượng kinh doanh phân tán, sử dụng tài khoản ảo, livestream trên nền tảng xuyên biên giới khiến việc xác định người bán, truy xuất nguồn gốc hàng hóa và xử lý vi phạm gặp nhiều khó khăn. Trước thực tế đó, tỉnh Phú Thọ đang từng bước đổi mới phương thức quản lý, tăng cường giám sát dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro để nâng cao hiệu quả kiểm soát.
Nhiều thách thức trong kiểm soát kinh doanh trên môi trường mạng
Thời gian qua, thương mại điện tử trên địa bàn tỉnh Phú Thọ đã phát triển nhanh chóng với phương thức kinh doanh ngày càng đa dạng, đặc biệt là kinh doanh qua các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội như: Facebook, Zalo, TikTok và hình thức livestream bán hàng. Hoạt động này góp phần mở rộng thị trường, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp trong giao dịch, mua bán hàng hóa; đồng thời cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với công tác quản lý nhà nước.
Hiện, trên địa bàn tỉnh có 312 nền tảng thương mại điện tử bán hàng có chức năng đặt hàng trực tuyến đã thực hiện thủ tục thông báo và 14 nền tảng thương mại điện tử cung cấp dịch vụ đã thực hiện thủ tục đăng ký với Bộ Công Thương. Sở Công Thương đang quản lý, vận hành sàn giao dịch thương mại điện tử tỉnh Phú Thọ (địa chỉ: giaothuong.net.vn). Tổng số 470 gian hàng với gần 1.500 sản phẩm, dịch vụ.
Bám sát chỉ đạo của Bộ Công Thương, UBND tỉnh và Ban Chỉ đạo 389 tỉnh, Sở Công Thương đã chỉ đạo Chi cục Quản lý thị trường tăng cường kiểm tra, kiểm soát hoạt động kinh doanh trên môi trường số; triển khai các kế hoạch đấu tranh phòng, chống hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ và hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Đồng thời, thành lập Tổ công tác về thương mại điện tử để thu thập, xác minh thông tin phục vụ kiểm tra, xử lý vi phạm; tổ chức tập huấn, nâng cao năng lực cho công chức thực thi nhiệm vụ.
Tuy nhiên, theo Giám đốc Sở Công Thương Trần Quang Tuấn, hoạt động kinh doanh trên môi trường mạng hiện phát triển nhanh, đối tượng phân tán, thường sử dụng tài khoản ảo, thông tin khó xác minh; phương thức kinh doanh ngày càng chuyển sang livestream trên các nền tảng xuyên biên giới, hàng hóa được chia nhỏ tại nhiều điểm, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, xử lý. Bên cạnh đó, năng lực công nghệ, nguồn lực phục vụ quản lý và một số quy định pháp lý chưa theo kịp thực tiễn.
Ngoài những vấn đề trên, theo đánh giá của Sở Công Thương, việc kiểm soát nguồn gốc hàng hóa, người bán và xử lý vi phạm còn gặp nhiều khó khăn, nhất là đối với hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc, hàng kém chất lượng và hành vi vi phạm quyền lợi người tiêu dùng. Khi có dấu hiệu bị kiểm tra, một số đối tượng có thể đóng gian hàng, xóa tài khoản, ẩn nội dung hoặc xóa dữ liệu giao dịch, gây khó khăn cho việc phát hiện, xác minh và xử lý vi phạm.
Xử lý nghiêm các hành vi kinh doanh hàng nhái, hàng giả
Theo báo cáo của Sở Công Thương, từ năm 2024 đến nay, lực lượng Quản lý thị trường đã kiểm tra 19 vụ, xử lý 18 vụ, tổng số tiền xử phạt vi phạm hành chính 565,1 triệu đồng, trị giá hàng hóa vi phạm 467,51 triệu đồng chủ yếu liên quan đến không thông báo website thương mại điện tử bán hàng theo quy định; kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ; trưng bày để bán hàng hóa giả mạo nhãn hiệu.
Qua phối hợp giữa lực lượng Quản lý thị trường và lực lượng An ninh mạng của Công an tỉnh đã phát hiện vụ việc có dấu hiệu tội phạm liên quan đến trên 9.000 sản phẩm giả mạo nhãn hiệu, trị giá hàng chục tỷ đồng và chuyển cơ quan điều tra xử lý theo thẩm quyền. Đặc biệt, tháng 8/2026, qua xác minh hoạt động kinh doanh trên internet, các lực lượng đã phát hiện kho hàng có 249.519 sản phẩm hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ, đã tạm giữ để tiếp tục xác minh, xử lý theo quy định.
Từ kết quả trên cho thấy, việc phối hợp giữa các lực lượng và khai thác thông tin trên môi trường mạng đã bước đầu phát huy hiệu quả; tuy nhiên, so với quy mô và tốc độ phát triển của thương mại điện tử thì yêu cầu quản lý, phát hiện và xử lý vi phạm vẫn còn rất lớn. Theo Giám đốc Sở Công Thương Trần Quang Tuấn, thời gian tới, Sở sẽ tăng khả năng định danh, truy xuất người bán; chuyển dần từ kiểm tra trực tiếp sang quản lý dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro. Theo đó, thông tin thu thập từ hoạt động thương mại điện tử sẽ được kết hợp, đối chiếu với các nguồn thông tin có liên quan để xác định người bán, địa điểm kinh doanh, kho hàng, hoạt động giao nhận và các dấu hiệu bất thường; qua đó sàng lọc, khoanh vùng các đối tượng có nguy cơ vi phạm để phục vụ công tác xác minh, kiểm tra.
Ngoài ra, Sở Công Thương sẽ tăng cường nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng công nghệ cho lực lượng thực thi; tiếp tục tuyên truyền, hướng dẫn tổ chức, cá nhân kinh doanh chấp hành các quy định về thương mại điện tử, nguồn gốc hàng hóa và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng thương mại điện tử để kinh doanh hàng giả, hàng cấm, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ và các hành vi xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng theo quy định.
Theo Kế hoạch phát triển thương mại điện tử tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh phấn đấu đến năm 2030 sẽ xây dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh cho thương mại điện tử phát triển bền vững; phấn đấu 100% sản phẩm chủ lực của tỉnh có mã QR và hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử; trên 5.000 lượt doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, cán bộ, công chức, viên chức, người lao động, người dân được tham gia các khóa đào tạo về kỹ năng ứng dụng thương mại điện tử và chuyển đổi số, kiến thức về thương mại điện tử xanh, tuần hoàn, bền vững… Đây cũng là cơ sở nâng cao tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và hỗ trợ công tác quản lý trên môi trường số.
