Ý kiến đại biểu

Phân định rõ trách nhiệm quản lý, tránh trùng lặp thủ tục trong giao dịch hàng hóa phái sinh

Đào Cảnh • 20/11/2026 17:20

Thảo luận tại hội trường chiều 20/11 về dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, ĐBQH Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) đề nghị tiếp tục rà soát, bảo đảm thống nhất với pháp luật về các tổ chức tín dụng, phân định rõ trách nhiệm quản lý và tránh trùng lặp thủ tục.

Quản lý phù hợp với tính chất, mức độ rủi ro của từng phương thức giao dịch

Cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, ĐBQH Bùi Văn Dũng tập trung góp ý về phạm vi điều chỉnh đối với thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh phi tập trung (OTC) và hoạt động của ngân hàng thương mại.

Trước hết, đại biểu tán thành quy định tại khoản 1 Điều 1 của dự thảo Luật về việc đưa cả thị trường giao dịch tập trung qua Sở giao dịch hàng hóa và thị trường OTC vào phạm vi điều chỉnh của Luật.

Theo đại biểu, bên cạnh giao dịch qua Sở giao dịch hàng hóa, doanh nghiệp còn sử dụng các sản phẩm phái sinh do ngân hàng thương mại cung ứng hoặc trực tiếp thỏa thuận với đối tác. Các phương thức giao dịch này đều phục vụ nhu cầu phòng ngừa rủi ro về giá trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

ĐBQH Bùi Văn Dũng (Thanh Hoá)
ĐBQH Bùi Văn Dũng (Thanh Hoá) phát biểu. Ảnh: Khánh Duy

Đại biểu cho rằng, sự đa dạng về phương thức giao dịch là cần thiết, bởi các hợp đồng tiêu chuẩn không thể đáp ứng mọi nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Chẳng hạn, một doanh nghiệp chế biến cà phê có thể cần chốt giá nguyên liệu cho một lô hàng có khối lượng và ngày giao hàng khác với quy cách hợp đồng được giao dịch trên Sở giao dịch hàng hóa.

Trong những trường hợp như vậy, khoản 2 Điều 33 của dự thảo Luật cho phép các bên tham gia thị trường OTC thỏa thuận về khối lượng, giá và thời hạn hợp đồng, qua đó đáp ứng nhu cầu phòng ngừa rủi ro phù hợp với điều kiện giao dịch cụ thể.

Đại biểu Bùi Văn Dũng đánh giá, dự thảo Luật đã có sự phân định giữa giao dịch qua Sở giao dịch hàng hóa, giao dịch OTC thông qua tổ chức trung gian và giao dịch do các bên trực tiếp thỏa thuận. Tán thành cách tiếp cận này, đại biểu nhấn mạnh, mỗi phương thức giao dịch cần được quản lý phù hợp với tính chất và mức độ rủi ro, thay vì áp dụng một cơ chế quản lý đồng nhất.

Phân định rõ trách nhiệm của ngân hàng thương mại, bảo đảm thống nhất trong quản lý

Vấn đề thứ hai được ĐBQH Bùi Văn Dũng quan tâm là mối quan hệ giữa hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh của ngân hàng thương mại với khuôn khổ pháp lý chung của thị trường.

Đại biểu tán thành quy định tại khoản 1 Điều 46 của dự thảo Luật, theo đó, tổ chức tín dụng được cung ứng sản phẩm, dịch vụ trong phạm vi hoạt động được Ngân hàng Nhà nước cấp phép hoặc chấp thuận. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, các hoạt động có cùng bản chất cần tuân thủ những nguyên tắc chung về minh bạch, an toàn và quản trị rủi ro.

Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội Khóa XVI. Ảnh: Phạm Thắng
Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: Phạm Thắng

Theo phân tích của đại biểu, khi mua một sản phẩm phái sinh để phòng ngừa rủi ro về giá, doanh nghiệp cần được biết giá của sản phẩm được xác định như thế nào, phải trả những khoản chi phí gì và có thể chịu thiệt hại trong những trường hợp nào. Yêu cầu cung cấp đầy đủ những thông tin này cần được bảo đảm, bất kể doanh nghiệp lựa chọn giao dịch thông qua kênh nào. Mặt khác, khi cụ thể hóa các nguyên tắc chung, cần tính đến vai trò của ngân hàng thương mại trong từng giao dịch.

Đại biểu dẫn quy định tại khoản 2 Điều 46 của dự thảo Luật, trong đó phân biệt trường hợp ngân hàng là một bên của giao dịch với trường hợp ngân hàng thực hiện việc nhận, chuyển và thực hiện lệnh của nhà đầu tư. Theo đại biểu, doanh nghiệp cần biết rõ ngân hàng đang trực tiếp giao dịch với mình hay đang thực hiện lệnh cho mình. Việc phân định rõ vai trò và trách nhiệm của ngân hàng trong từng trường hợp sẽ giúp doanh nghiệp có đầy đủ thông tin để lựa chọn dịch vụ phù hợp với nhu cầu.

Liên quan đến sự thống nhất của hệ thống pháp luật, đại biểu Bùi Văn Dũng đề nghị cần bảo đảm tính đồng bộ giữa pháp luật về giao dịch hàng hóa phái sinh và pháp luật về các tổ chức tín dụng, nhưng không đồng nhất việc quản lý thị trường với quản lý hoạt động ngân hàng.

Đại biểu phân tích, ngân hàng thương mại chịu sự quản lý của Ngân hàng Nhà nước về an toàn hệ thống và quản trị rủi ro. Trong khi đó, hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh lại có những yêu cầu riêng về tổ chức thị trường, thanh toán và giám sát.

Quang cảnh phiên họp tại hội trường
Quang cảnh phiên họp tại hội trường. Ảnh: Khánh Duy

Do đó, khi tham gia thị trường, ngân hàng thương mại vừa phải tuân thủ các quy định về giao dịch hàng hóa phái sinh, vừa phải đáp ứng những yêu cầu an toàn theo pháp luật về các tổ chức tín dụng.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị dự thảo Luật cần quy định rõ đầu mối tiếp nhận báo cáo và cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý. Trường hợp cùng một giao dịch đã được báo cáo đầy đủ, ngân hàng không nên phải lập lại báo cáo với cùng nội dung để gửi đến một đầu mối quản lý khác.

Việc quy định rõ trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý, theo đại biểu, là cần thiết nhằm bảo đảm yêu cầu giám sát hoạt động giao dịch, đồng thời tránh phát sinh những thủ tục trùng lặp.

Đối với các quy định chuyển tiếp, đại biểu Bùi Văn Dũng tán thành khoản 2 và khoản 3 Điều 57 của dự thảo Luật. Đại biểu đánh giá, các quy định này đã bảo đảm tính liên tục của những quyền, nghĩa vụ được xác lập hợp pháp, đồng thời làm rõ căn cứ thực hiện các nghĩa vụ thanh toán, giao nhận còn dang dở.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cần có hướng dẫn rõ ràng về cách áp dụng quy định chuyển tiếp trong trường hợp các bên thực hiện sửa đổi hợp đồng sau ngày Luật có hiệu lực.

Nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh, đại biểu Bùi Văn Dũng cho rằng, dự thảo Luật đã tính đến các phương thức giao dịch qua Sở giao dịch hàng hóa, giao dịch OTC cũng như vai trò của các tổ chức tín dụng.

Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát các quy định để bảo đảm thống nhất với pháp luật về các tổ chức tín dụng, phân định rõ trách nhiệm quản lý và tránh trùng lặp thủ tục. Những vướng mắc trong phối hợp giữa các cơ quan quản lý cần được giải quyết ngay trong quá trình hoàn thiện Luật.

“

Luật cần tạo khuôn khổ cho toàn bộ thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh phát triển an toàn, minh bạch; đồng thời bảo đảm doanh nghiệp có quyền lựa chọn phương thức phòng ngừa rủi ro phù hợp với hoạt động sản xuất, kinh doanh của mình.

ĐBQH Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa)

    Phân định rõ trách nhiệm quản lý, tránh trùng lặp thủ tục trong giao dịch hàng hóa phái sinh
    • Mặc định