Phân cấp quản lý an toàn thực phẩm đi cùng nguồn lực

Nguồn lực cấp xã chưa theo kịp yêu cầu

Sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xã Hợp Minh hiện quản lý 395 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, dịch vụ ăn uống và các hộ chế biến lươn nhỏ lẻ. Số lượng cơ sở lớn, hoạt động phân tán, đa dạng về quy mô và lĩnh vực đặt ra yêu cầu cao đối với công tác quản lý ATTP ở cấp xã.

Theo UBND xã Hợp Minh, thời gian qua, công tác tuyên truyền, kiểm tra, giám sát được duy trì định kỳ. Từ năm 2021 đến nay, trên địa bàn không xảy ra vụ ngộ độc thực phẩm tập thể. Kết quả này cho thấy những nỗ lực của địa phương trong triển khai các quy định pháp luật về ATTP.

Tuy nhiên, điều kiện tổ chức thực hiện nhiệm vụ vẫn còn nhiều hạn chế. Việc bố trí nhân lực làm công tác ATTP ở cấp xã gặp khó khăn, bất cập; kinh phí, trang thiết bị phục vụ kiểm tra, kiểm nghiệm còn hạn chế. Hiệu quả phối hợp liên ngành và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý các cơ sở thực phẩm cũng cần tiếp tục được nâng cao.

Tại cuộc làm việc, các thành viên Đoàn giám sát tập trung làm rõ công tác phân cấp quản lý sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp; việc cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP; công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm; quản lý các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ cũng như bài toán đầu tư hạ tầng phục vụ sản xuất, chế biến và xử lý môi trường tại làng nghề lươn Phan Thanh.

Trong điều kiện số lượng cơ sở thuộc phạm vi quản lý lớn, hiệu quả thực thi ở cấp xã phụ thuộc trực tiếp vào việc kiện toàn bộ máy, bố trí nguồn lực và nâng cao hiệu quả phối hợp với các cơ quan chuyên môn... Phân cấp chỉ có thể phát huy hiệu quả khi nhiệm vụ được giao đi cùng những điều kiện cần thiết để kiểm tra, giám sát và xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh.

Từ thực tiễn đó, Đoàn giám sát đề nghị UBND xã Hợp Minh tiếp tục rà soát, làm rõ những khó khăn sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp; nghiên cứu giải pháp kiện toàn bộ máy, nâng cao hiệu quả phối hợp trong quản lý ATTP. Đối với làng nghề lươn Phan Thanh, Đoàn đề nghị địa phương định hướng phát triển theo hướng tập trung; nghiên cứu liên kết sản xuất thông qua mô hình hợp tác xã; tăng cường phối hợp với các cơ quan liên quan để kiểm soát chặt chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Đồng thời, quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, hạ tầng xử lý môi trường, qua đó nâng cao sức cạnh tranh cho thương hiệu lươn Phan Thanh và bảo đảm ATTP trên địa bàn.

Từ giá trị kinh tế đến yêu cầu kiểm soát toàn chuỗi

Trước đó, khảo sát tại một cơ sở nuôi lươn chuyên cung cấp con giống, lươn thương phẩm và một cơ sở chế biến thuộc làng nghề lươn Phan Thanh, Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An đã tìm hiểu chu trình bảo đảm ATTP xuyên suốt từ sản xuất con giống, sử dụng thức ăn, thuốc thú y thủy sản, quản lý môi trường nuôi... đến sơ chế, đóng gói, bảo quản, truy xuất nguồn gốc và xử lý chất thải.

Làng nghề hiện có 51 hộ tham gia sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm thường xuyên cho hơn 200 lao động. Trung bình mỗi năm, các cơ sở chế biến từ 1.890 đến 2.500 tấn lươn thương phẩm, đạt doanh thu khoảng 350 - 400 tỷ đồng. Hai sản phẩm “Lươn ướp” và “Lươn cuộn thịt” đã được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao, góp phần nâng cao giá trị và thương hiệu sản phẩm địa phương.

Qua khảo sát, Đoàn ghi nhận các hộ đã chủ động đầu tư trang thiết bị, cải thiện điều kiện sản xuất, từng bước nâng cao chất lượng và chấp hành tốt các quy định về ATTP... Tuy nhiên, đại diện các hộ cũng phản ánh giá nguyên liệu đầu vào biến động; nguồn lươn nhập từ nhiều địa phương khiến việc kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc gặp khó khăn. Bên cạnh đó, hạ tầng xử lý môi trường tại khu vực sản xuất chưa đáp ứng yêu cầu, trong khi nhu cầu mở rộng quy mô nuôi, chế biến ngày càng lớn. Hoạt động sản xuất còn nằm rải rác trong khu dân cư, gây khó khăn cho việc đầu tư đồng bộ hạ tầng xử lý môi trường.

Thực tế tại làng nghề Phan Thanh cho thấy, quy mô sản xuất và giá trị kinh tế càng lớn thì yêu cầu kiểm soát nguồn nguyên liệu, quá trình nuôi, chế biến, truy xuất nguồn gốc và xử lý môi trường càng phải được đặt ra chặt chẽ hơn... Những vấn đề ghi nhận qua khảo sát là cơ sở để Đoàn giám sát đánh giá đầy đủ hơn việc thực thi chính sách, pháp luật về ATTP tại địa phương. Các khó khăn, vướng mắc và kiến nghị từ thực tiễn Hợp Minh sẽ được Đoàn giám sát tổng hợp, kiến nghị Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành liên quan xem xét trong quá trình hoàn thiện cơ chế, chính sách về ATTP.