Phân cấp, phân quyền phải đồng bộ với năng lực thực hiện và cơ chế kiểm soát

Cần cơ chế kiểm soát rõ ràng

Dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) đã xác định ngân sách cấp xã là một trong ba cấp ngân sách thuộc hệ thống ngân sách nhà nước theo quy định tại Điều 7 và khoản 1 Điều 10. ĐBQH Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị) cơ bản thống nhất với điểm d khoản 10 Điều 31 dự thảo Luật giao HĐND cấp tỉnh quyết định nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ ngân sách của ngân sách địa phương; cho rằng, điều này phù hợp với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương.

Tuy nhiên, đối với khoản chi thường xuyên, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ đề nghị Quốc hội xem xét một khung tối thiểu áp dụng thống nhất trong toàn quốc. Đại biểu phân tích, theo khoản 5 Điều 4 dự thảo Luật, chi thường xuyên là khoản chi bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước và tổ chức chính trị. Đây là điều kiện vận hành tối thiểu của hệ thống chính trị ở cơ sở, mang tính thống nhất toàn quốc, không phải là khoản chi đặc thù của từng địa phương như chi đầu tư phát triển.

“Việc để cấp tỉnh hoàn toàn tự quyết định mức phân bổ chi thường xuyên dẫn đến thực trạng các địa phương chưa tự cân đối được ngân sách phải xây dựng định mức phân bổ cho cấp xã thấp hơn so với các tỉnh, thành phố có nguồn thu dồi dào, tạo ra sự bất bình đẳng về điều kiện bảo đảm vận hành bộ máy chính quyền ở cấp cơ sở”, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ phân tích.

Cho rằng, dự thảo Luật hiện chưa có sự thống nhất về việc phân định thẩm quyền, ĐBQH Phan Duy Anh (Đà Nẵng) nêu rõ, khoản 8 Điều 31 quy định HĐND các cấp quyết định chủ trương đầu tư theo khoản 5 Điều 75, nhưng khoản 5 Điều 75 chỉ quy định thẩm quyền của HĐND cấp tỉnh, không quy định thẩm quyền của HĐND cấp xã. Trong khi đó, khoản 7 Điều 75 giao thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư này cho UBND cấp xã và HĐND cấp xã quyết định danh mục đầu tư công 5 năm theo quy định tại khoản 11 Điều 31. Như vậy, hình thành mô hình HĐND cấp xã quyết định danh mục tổng thể nhưng không quyết định chủ trương đầu tư đối với bất kỳ dự án nào.

Đại biểu Phan Duy Anh đề nghị, cần điều chỉnh khoản 8 Điều 31 dự thảo Luật theo hướng: quy định tại khoản này chỉ áp dụng đối với HĐND cấp tỉnh để thống nhất với nội dung tại khoản 5 Điều 75. Đồng thời, vẫn giữ thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư dự án nhóm B, nhóm C của UBND cấp xã theo quy định tại khoản 7 Điều 75 trong phạm vi danh mục và mức chi đầu tư công 5 năm đã được HĐND cấp xã quyết định theo quy định tại khoản 11 Điều 31.

Cùng với đó, cần có cơ chế kiểm soát rõ ràng: HĐND cấp xã quyết định kế hoạch và danh mục tổng thể; UBND cấp xã quyết định chủ trương đầu tư từng dự án trong phạm vi danh mục và tổng mức đã được thông qua, báo cáo HĐND cùng cấp; trường hợp vượt danh mục hoặc tổng mức thì phải điều chỉnh theo đúng thẩm quyền. Cấp tỉnh thực hiện kiểm tra theo hướng hậu kiểm, không phát sinh thủ tục xin ý kiến trước. “Đây là hướng xử lý phù hợp với chủ trương phân cấp, phân quyền và rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư”, đại biểu Phan Duy Anh nêu quan điểm.

Không phân bổ thấp hơn mức sàn do Trung ương quy định

Khoản 5 Điều 19 dự thảo Luật quy định Ủy ban Thường vụ Quốc hội có thẩm quyền quyết định nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ chi ngân sách nhà nước. Cho rằng, đây cũng là căn cứ để Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành định mức phân bổ dự toán chi thường xuyên thống nhất toàn quốc theo thông lệ hiện hành, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ đề nghị, cần giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành khung nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ chi thường xuyên tối thiểu (tức là mức sàn) để áp dụng thống nhất cho cấp xã trên toàn quốc, có quy định hệ số điều chỉnh đối với các khu vực đặc thù.

Bên cạnh đó, quy định rõ HĐND cấp tỉnh căn cứ khung quy định của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để cụ thể hóa định mức phân bổ cho từng đơn vị hành chính cấp xã thuộc phạm vi quản lý, bảo đảm không phân bổ thấp hơn mức sàn do Trung ương quy định, kể cả các tỉnh chưa tự cân đối được ngân sách.

Nhất trí với yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý ngân sách và đầu tư công, song, ĐBQH Cil Bri (Lâm Đồng) nhấn mạnh, phân cấp không chỉ dừng lại ở chuyển giao thẩm quyền mà cần được thực hiện đồng bộ với năng lực tổ chức thực hiện, nguồn lực và cơ chế kiểm soát.

Đối với Điều 74, 75, 81, 84 dự thảo Luật, đại biểu Cil Bri đề nghị, cần quy định trực tiếp khung tiêu chí, nguyên tắc và giới hạn điều chỉnh đối với việc phân loại dự án A, B, C thay vì giao toàn bộ nội dung này cho Chính phủ quy định.

“Phân loại dự án là cơ sở để xác định thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư và cơ chế quản lý dự án. Vì vậy, những nguyên tắc và giới hạn cơ bản cần được quy định ngay trong dự thảo Luật để bảo đảm tính minh bạch và ổn định”, đại biểu Cil Bri nêu rõ.

Đặc biệt, với cấp xã, đại biểu đề nghị, dự thảo Luật cần thiết kế cơ chế phân bổ phù hợp năng lực thực tế của địa phương, không nên áp dụng một cơ chế chung cho tất cả các xã vì điều kiện của cán bộ chuyên môn và năng lực quản lý dự án còn có sự khác biệt. Dự thảo Luật phải bảo đảm nguyên tắc phân cấp, phân quyền đi đôi với phân bổ nguồn lực, nâng cao năng lực thực hiện và cơ chế kiểm tra, giám sát; mở rộng thẩm quyền nhưng phải xác định rõ trách nhiệm.

ĐBQH Lê Hữu Trí (Khánh Hòa) cũng nhất trí việc phân cấp, phân quyền mạnh cho các địa phương là hoàn toàn phù hợp nhằm giao quyền chủ động, linh hoạt cho địa phương trong việc quản lý, điều hành ngân sách, quyết định cho các hoạt động đầu tư công, giảm cơ chế xin - cho nhưng vẫn bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị, cần quy định rõ ràng, chặt chẽ tiêu chí, điều kiện, nguyên tắc và trách nhiệm trong việc sử dụng ngân sách nhà nước, cũng như cơ chế kiểm soát, giám sát để bảo đảm kỷ cương, kỷ luật tài chính và đầu tư công.