Nhận diện những “điểm nghẽn” trong bảo đảm an toàn thực phẩm

Khoảng trống phía sau những con số

417 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhưng mới 118 cơ sở được kiểm tra, tương đương 28%. Từ con số ghi nhận tại phường Đồng Hới, vấn đề đặt ra không chỉ là bao nhiêu cơ sở đã được kiểm tra, bao nhiêu vi phạm được phát hiện, mà còn là mức độ rủi ro ở nhóm chưa được kiểm tra.

Trong số 118 cơ sở đã kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện 2 trường hợp vi phạm; một trường hợp bị xử phạt vi phạm hành chính 2 triệu đồng, trường hợp còn lại được tham mưu Chủ tịch UBND tỉnh xử phạt 96 triệu đồng. Qua giám sát việc thực hiện quy định pháp luật về ATTP tại đây, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị tập trung làm rõ tỷ lệ vi phạm thực tế qua kiểm tra, nguy cơ mất ATTP ở nhóm chưa được kiểm tra, kết quả hậu kiểm cũng như việc thực hiện cơ chế, chính sách và bảo đảm nguồn lực.

Từ báo cáo, cuộc giám sát được nối dài xuống thực địa, tại một số cơ sở sản xuất, kinh doanh, bảo quản, chế biến thực phẩm và dịch vụ ăn uống. Việc đặt những con số bên cạnh thực tế cho thấy yêu cầu trước hết là phải nắm chắc đối tượng thuộc phạm vi quản lý, nhất là những loại hình phân tán, biến động hoặc tiềm ẩn nguy cơ.

Bởi vậy, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Nguyễn Minh Tâm đề nghị phường Đồng Hới rà soát đầy đủ các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm; xây dựng, cập nhật cơ sở dữ liệu, bảo đảm không bỏ sót đối tượng; tăng cường quản lý thức ăn đường phố, dịch vụ ăn uống, bếp ăn tập thể và hoạt động kinh doanh theo thời vụ. Cùng với đó là xác định rõ trách nhiệm của từng bộ phận, cá nhân và nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu UBND phường.

Nếu Đồng Hới đặt ra bài toán về khả năng bao quát đối tượng, thì những điểm khảo sát tại Nam Đông Hà lại cho thấy một lát cắt khác của quá trình đưa các quy định về ATTP vào cuộc sống.

Tại Tiệm bánh Thanh Huyền Lê, Cửa hàng Bách Hóa Xanh và Trường Mầm non Hoa Phượng, Đoàn giám sát khảo sát những loại hình khác nhau, từ sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm đến bếp ăn trường học. Ghi nhận cho thấy, điều kiện cơ sở vật chất phục vụ sản xuất, chế biến cơ bản được bảo đảm; việc sử dụng trang phục bảo hộ khi tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm được thực hiện; hồ sơ pháp lý, hồ sơ tập huấn kiến thức ATTP và giấy khám sức khỏe của người lao động khá đầy đủ.

Ở cấp quản lý, Nam Đông Hà đã thành lập Ban Chỉ đạo công tác ATTP, các đoàn kiểm tra liên ngành và tổ tự giám sát, tạo mạng lưới từ phường đến cơ sở... Tuy nhiên, từ thực tế khảo sát, yêu cầu tiếp tục được đặt ra là tăng cường kiểm tra chuyên đề, đột xuất tại các cơ sở và khu vực có nguy cơ cao; phát huy hiệu quả các tổ tự giám sát cộng đồng gắn với tuyên truyền; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong truy xuất nguồn gốc và quản lý nhà nước về ATTP.

Từ Đồng Hới đến Nam Đông Hà, những lát cắt khác nhau cùng gặp nhau ở một yêu cầu: để các quy định thực sự đi vào cuộc sống, cần nắm chắc đối tượng, nhận diện nguy cơ và duy trì kiểm tra, giám sát thường xuyên ngay từ cơ sở.

Để chính sách đi cùng năng lực thực thi

Những vấn đề đặt ra ở từng phường không phải câu chuyện riêng lẻ. Đặt trong bức tranh chung của Quảng Trị, đó là những mắt xích của một hệ thống phải bao quát cả quá trình từ sản xuất, chế biến đến lưu thông, tiêu dùng.

Giai đoạn 2024-5/2026 tỉnh đã ban hành và chỉ đạo ban hành 9 quyết định, 24 kế hoạch, 27 công văn và một thông báo kết luận nhằm cụ thể hóa các chủ trương, quy định của Trung ương. Ngành Nông nghiệp và Môi trường đã lấy 2.051 mẫu nông, lâm, thủy sản để giám sát chất lượng, trong đó 2.039 mẫu đạt yêu cầu, tương đương 99,4%.

Hoạt động thanh tra, kiểm tra và hậu kiểm cũng được triển khai trên diện rộng. Từ năm 2024 đến thời điểm khảo sát, các lực lượng chức năng đã tổ chức hơn 2.000 đoàn, kiểm tra, hậu kiểm tại 28.034 lượt cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm; phát hiện 3.040 cơ sở vi phạm. Trong đó, 597 cơ sở bị xử phạt với tổng số tiền trên 6,2 tỷ đồng; hàng hóa vi phạm trị giá hơn 6,87 tỷ đồng bị tịch thu, tiêu hủy.

Cùng với kiểm tra, xử lý vi phạm, các chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn gắn với truy xuất nguồn gốc từng bước được phát triển. Toàn tỉnh có trên 1.004ha sản xuất hữu cơ, 63 mã số vùng trồng với gần 3.200ha, 2 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu và duy trì 30 chuỗi cung ứng nông, lâm, thủy sản an toàn. Giai đoạn 2024-6/2026, hơn 13,7 tỷ đồng được bố trí cho công tác quản lý nhà nước về ATTP, từ truyền thông, thanh tra, kiểm tra, giám sát nguy cơ đến kiểm nghiệm, đào tạo, tập huấn và phòng, chống ngộ độc thực phẩm.

Những con số cho thấy, công tác bảo đảm ATTP đã được triển khai trên nhiều khâu. Song, nhìn từ cấp phường ra phạm vi toàn tỉnh, câu hỏi không chỉ là đã làm được bao nhiêu, mà còn là điều kiện thực thi có theo kịp yêu cầu quản lý hay không.

Ở một tuyến khác với hoạt động giám sát của Đoàn ĐBQH tỉnh, mới đây, Đoàn khảo sát của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cũng đã làm việc với UBND tỉnh Quảng Trị về việc thực hiện chính sách, pháp luật trong công tác kiểm soát ATTP. Cuộc khảo sát tập trung vào phân công, phân cấp trong quản lý nhà nước; nhân lực, trang thiết bị tại cấp xã sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp; những khó khăn trong thanh tra, xử lý vi phạm và nâng cao hiệu quả hậu kiểm. Yêu cầu ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung cũng được đặt ra.

Một trong những hạn chế đáng chú ý là năng lực kiểm nghiệm. Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh, ĐBQH tỉnh Quảng Trị Hoàng Xuân Tân, năng lực kiểm nghiệm ATTP của tỉnh hiện cơ bản đáp ứng khoảng 70% yêu cầu. Tỉnh đề nghị các bộ, ngành Trung ương tiếp tục quan tâm đầu tư, nâng cấp máy móc, trang thiết bị, tăng cường năng lực cho hệ thống kiểm nghiệm, từng bước hoàn thiện cơ sở vật chất phục vụ kiểm soát ATTP.

Từ phía Đoàn khảo sát, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Phương Tuấn đề nghị tỉnh tiếp tục tháo gỡ khó khăn, nhất là tình trạng quá tải ở cấp cơ sở; giải quyết những điểm nghẽn về hệ thống phòng thí nghiệm, hạ tầng kỹ thuật phục vụ kiểm nghiệm; nâng cao hiệu quả quản lý đối với các mô hình sản xuất, kinh doanh thực phẩm mới... Những kiến nghị của tỉnh được Đoàn tiếp thu, tổng hợp để phục vụ nghiên cứu, hoàn thiện chính sách, pháp luật về kiểm soát ATTP.

Từ hai tuyến giám sát, khảo sát, một yêu cầu chung được đặt ra: phân công, phân cấp phải đi cùng nguồn lực; quản lý đối tượng cần dựa trên dữ liệu đầy đủ, thường xuyên cập nhật; truy xuất nguồn gốc cần sự hỗ trợ của công nghệ; còn hậu kiểm phải gắn chặt hơn với nhận diện và quản lý nguy cơ.

Với Đoàn ĐBQH tỉnh, giám sát không dừng lại ở những buổi làm việc hay khảo sát thực địa. Đoàn yêu cầu địa phương làm rõ nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế; xây dựng lộ trình khắc phục, xác định thời gian thực hiện và trách nhiệm của từng bộ phận. Các ý kiến, kiến nghị qua giám sát sẽ được tổng hợp, đề xuất cơ quan có thẩm quyền xem xét.

Những vấn đề từ Quảng Trị càng đáng chú ý trong bối cảnh Luật ATTP đang được sửa đổi toàn diện. Phân công, phân cấp, nguồn lực, năng lực kiểm nghiệm, hậu kiểm, dữ liệu và truy xuất nguồn gốc cũng là những nội dung đang được đặt ra trong quá trình sửa đổi Luật... Vì thế, những kiến nghị từ địa phương không chỉ hướng tới tháo gỡ vướng mắc trong tổ chức thực hiện, mà còn cung cấp thêm chất liệu thực tiễn cho quá trình hoàn thiện pháp luật.

Từ 417 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm ở Đồng Hới đến 28.034 lượt cơ sở được kiểm tra, hậu kiểm trên phạm vi toàn tỉnh, bài toán bảo đảm ATTP hiện lên ở nhiều cấp độ... Nắm chắc đối tượng, nhận diện đúng nguy cơ và bảo đảm các điều kiện thực thi tương xứng chính là những mắt xích cần được củng cố để nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ sức khỏe người dân.

“

Tại Phiên họp thứ Sáu ngày 24/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật ATTP năm 2010; đồng thời yêu cầu làm rõ mô hình quản lý thống nhất một đầu mối, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu, hoàn thiện hệ thống thông tin và truy xuất nguồn gốc... Dự án Luật dự kiến được trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến lần đầu tại Kỳ họp thứ Hai vào tháng 10/2026 và xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ Ba vào tháng 5/2027.