Ngăn chặn việc lợi dụng quyền tham gia đấu giá để cản trở, thao túng thị trường

Cơ bản tán thành với sự cần thiết sửa đổi Luật và các chính sách lớn trong dự thảo Luật do Chính phủ trình, tuy nhiên, ĐBQH Lã Thanh Tân (TP. Hải Phòng) nhấn mạnh, đấu giá tài sản là lĩnh vực đặc thù, liên quan trực tiếp đến quyền tài sản của Nhà nước, tổ chức, cá nhân; nhất là quyền sử dụng đất, tài sản công và tài sản thi hành án. Do đó, yêu cầu cải cách thủ tục, mở rộng quyền tự do kinh doanh phải gắn với trách nhiệm nghề nghiệp, tính công khai, minh bạch và hiệu lực quản lý nhà nước.

Xác lập rõ trách nhiệm chuyên môn của đấu giá viên

Về đổi mới điều kiện kinh doanh dịch vụ đấu giá tài sản gắn với trách nhiệm nghề nghiệp của đấu giá viên, đại biểu Lã Thanh Tân đồng tình với định hướng của dự thảo Luật về đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, thuận lợi cho doanh nghiệp tham gia cung cấp dịch vụ đấu giá tài sản.

Tuy nhiên, theo Điều 19 của dự thảo, doanh nghiệp được thành lập, hoạt động theo pháp luật về doanh nghiệp, có đăng ký ngành, nghề kinh doanh dịch vụ đấu giá tài sản và thực hiện thông báo đến Sở Tư pháp. Trong khi đó, người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp không bắt buộc phải là đấu giá viên. Vậy, điều kiện gia nhập thị trường được nới lỏng thì cơ chế nào bảo đảm chất lượng chuyên môn và trách nhiệm pháp lý đối với từng cuộc đấu giá?

“Thực tế, hoạt động đấu giá không đơn thuần là cung cấp một dịch vụ thương mại. Việc xây dựng Quy chế cuộc đấu giá, xác định điều kiện tham gia, thông báo, niêm yết công khai và tổ chức phiên đấu giá đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tính hợp pháp của kết quả đấu giá, quyền lợi của người có tài sản và người tham gia đấu giá”, đại biểu phân tích.

Nếu trách nhiệm chuyên môn của đấu giá viên không được xác định rõ, có thể dẫn đến tình trạng doanh nghiệp đáp ứng điều kiện về nhân sự mang tính hình thức, trong khi trách nhiệm giữa người quản lý doanh nghiệp và người trực tiếp hành nghề chưa được phân định đầy đủ.

Vì vậy, đại biểu đề nghị hoàn thiện các Điều 14, 19, 20 và 23 theo 3 hướng:

Thứ nhất, quy định rõ đấu giá viên chịu trách nhiệm chuyên môn đối với cuộc đấu giá được phân công phụ trách. Các văn bản nghiệp vụ quan trọng như Quy chế cuộc đấu giá, thông báo, niêm yết việc đấu giá phải được đấu giá viên kiểm tra, ký xác nhận về nội dung chuyên môn, đồng thời có xác nhận của tổ chức hành nghề đấu giá theo quy định. Qua đó, xác lập trách nhiệm của cả cá nhân hành nghề và tổ chức cung cấp dịch vụ.

Thứ hai, tăng cường quản lý việc hành nghề thông qua hợp đồng lao động. Khoản 4 Điều 14 dự thảo đã quy định mỗi đấu giá viên chỉ được hành nghề tại một tổ chức. Đại biểu đề nghị bổ sung trách nhiệm thông báo, cập nhật thông tin khi thay đổi nơi hành nghề, chấm dứt hợp đồng lao động hoặc thay đổi đấu giá viên phụ trách, tránh tình trạng sử dụng đấu giá viên mang tính danh nghĩa, gây khó khăn cho việc quản lý và xử lý trách nhiệm khi có vi phạm.

Thứ ba, quy định không cho phép đấu giá viên hành nghề với tư cách cá nhân mà phải hành nghề thông qua tổ chức. Đây là cơ sở quan trọng để bảo đảm cơ chế giám sát, trách nhiệm bồi thường thiệt hại và nâng cao tính chuyên nghiệp của hoạt động đấu giá.

“Cắt giảm điều kiện kinh doanh không đồng nghĩa với cắt giảm trách nhiệm nghề nghiệp. Càng mở rộng quyền tự do kinh doanh thì càng phải minh bạch trách nhiệm của người hành nghề và tăng cường kiểm soát chất lượng dịch vụ”, đại biểu nhấn mạnh.

Ngăn thông đồng, dìm giá nhưng bảo vệ người tham gia ngay tình

Về quy định người tham dự phiên đấu giá được coi là đồng ý trả giá ít nhất bằng giá khởi điểm, đại biểu Lã Thanh Tân cơ bản tán thành quy định tại khoản 3 Điều 36 dự thảo Luật. Đây là giải pháp cần thiết nhằm khắc phục tình trạng một số đối tượng không có nhu cầu mua tài sản thực sự nhưng vẫn đăng ký, nộp tiền đặt trước, tham dự phiên đấu giá để thông đồng không trả giá, làm cho cuộc đấu giá không thành, tạo điều kiện giảm giá trong những lần đấu giá tiếp theo.

Những hành vi này không chỉ làm kéo dài quá trình xử lý tài sản, phát sinh chi phí, mà còn tiềm ẩn nguy cơ thất thoát tài sản nhà nước, ảnh hưởng đến hiệu quả thi hành án và làm suy giảm niềm tin vào tính công khai, minh bạch của hoạt động đấu giá.

“Về nguyên tắc, người tham gia đấu giá đã được tiếp cận thông tin về tài sản, giá khởi điểm, điều kiện tham gia, được xem tài sản và tự nguyện nộp tiền đặt trước. Vì vậy, việc xác lập trách nhiệm đối với quyết định tham dự phiên đấu giá là có cơ sở, góp phần ngăn chặn hành vi lợi dụng cơ chế đấu giá để trục lợi”, đại biểu nêu rõ.

Để bảo đảm tính chặt chẽ, thống nhất với các nguyên tắc của pháp luật dân sự về tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận và bảo vệ quyền tài sản, đại biểu đề nghị làm rõ 3 nội dung:

Thứ nhất, xác định rõ thời điểm phát sinh hệ quả pháp lý của việc được coi là chấp nhận giá khởi điểm. Cần phân biệt việc đăng ký, nộp tiền đặt trước với việc chính thức tham dự phiên đấu giá; bảo đảm người tham gia được thông báo đầy đủ, rõ ràng về quyền, nghĩa vụ và hậu quả pháp lý trước khi quyết định tham dự.

Thứ hai, đối với trường hợp nhiều người cùng được coi là chấp nhận giá khởi điểm mà không có người trả giá cao hơn, đại biểu đồng tình với phương án bốc thăm để lựa chọn người trúng đấu giá. Tuy nhiên, cần quy định chặt chẽ trình tự, cách thức bốc thăm, việc lập biên bản và giám sát, bảo đảm khách quan, công khai, bình đẳng, không phát sinh cơ chế lựa chọn tùy tiện.

Thứ ba, đối với trường hợp người tham dự từ chối bốc thăm, khoản 3 Điều 36 và điểm d khoản 7 Điều 35 dự thảo đã xác định hệ quả là rút lại giá đã trả và không được nhận lại tiền đặt trước. Đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát tính thống nhất giữa các quy định này, đồng thời làm rõ trách nhiệm của tổ chức hành nghề đấu giá trong việc thông báo trước về hậu quả pháp lý, bảo đảm chế tài được áp dụng đúng đối tượng, đúng hành vi, tránh phát sinh tranh chấp.

“Mục tiêu của quy định không phải là buộc người dân phải mua tài sản bằng mọi giá, mà là ngăn chặn việc lợi dụng quyền tham gia đấu giá để cản trở, thao túng thị trường. Vì vậy, cần thiết kế cơ chế vừa đủ sức răn đe hành vi thông đồng, dìm giá, vừa bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia đấu giá ngay tình”, đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu Lã Thanh Tân đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) theo nguyên tắc: cải cách mạnh mẽ điều kiện kinh doanh nhưng không buông lỏng chuẩn mực nghề nghiệp; tăng cường kỷ luật đấu giá nhưng phải bảo đảm quyền tài sản và sự công bằng trong tiếp cận thị trường. Qua đó, Luật thực sự góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng tài sản công, phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của tổ chức, cá nhân và xây dựng thị trường đấu giá tài sản chuyên nghiệp, minh bạch, lành mạnh.