Ngăn chặn triệt để hành vi làm giả giấy tờ, trục lợi trong nhận con nuôi

Xác thực chính xác điều kiện của người nhận con nuôi

Nhận con nuôi là để mở cửa một mái ấm cho trẻ em, không thể để thủ tục nhân văn ấy trở thành cánh cửa cho hành vi mua bán, chuyển giao hay lạm dụng trẻ em. Nêu rõ quan điểm này, ĐBQH Nguyễn Vũ Trung (TP. Hồ Chí Minh) đánh giá cao, dự thảo Luật đã bổ sung các quy định về hành vi bị nghiêm cấm, xác minh trẻ bị bỏ rơi và bảo vệ trẻ khi hủy quyết định nuôi con nuôi.

Nhưng với một lĩnh vực liên quan trực tiếp đến thân thể, nhân thân và tương lai của trẻ, đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề nghị phải thiết kế thêm cơ chế để phát hiện nguy cơ trước khi trẻ được giao nhận, đưa ra khỏi nơi cư trú hoặc rơi vào tay người có mục đích bất hợp pháp.

Đại biểu nhấn mạnh, không nên suy diễn rằng mọi trường hợp nhận nuôi đều có nguy cơ bị lợi dụng. Nhưng luật phải lường trước kịch bản xấu nhất, bởi hậu quả đối với một đứa trẻ có thể không khắc phục được.

Theo đó, tại Điều 4, dự thảo Luật về nguyên tắc giải quyết việc nuôi con nuôi đã nêu “vì lợi ích tốt nhất”, nhưng chưa yêu cầu mỗi vụ việc phải có hồ sơ đánh giá cụ thể. Do đó, đại biểu đề nghị ghi rõ vào luật nghĩa vụ “lập báo cáo đánh giá trẻ và phương án chăm sóc” tối thiểu gồm: hoàn cảnh, nhu cầu, ý kiến của trẻ; người thân đã được xác minh; hỗ trợ đã cung cấp cho gia đình gốc; phương án chăm sóc khác đã xem xét; lý do từng phương án không phù hợp; căn cứ lựa chọn nhận nuôi.

Tại Điều 23 về hủy bỏ, thu hồi quyết định nuôi con nuôi, phải bảo đảm rằng khi phát hiện sai phạm, trẻ được bảo vệ ngay nhưng không để có khoảng trống chăm sóc. Trẻ cần có nơi ở an toàn, người chăm sóc, hỗ trợ tâm lý và cơ chế xem xét độc lập; trẻ không thể phải gánh hậu quả từ hành vi của người lớn hay sai sót của cơ quan giải quyết hồ sơ.

Đại biểu cho biết, những yêu cầu này không nhằm tạo thêm giấy tờ cho mọi gia đình. Đây là các chốt kiểm soát do cơ quan nhà nước thực hiện, tập trung vào trường hợp có rủi ro; hồ sơ điện tử và dữ liệu sẵn có phải được khai thác, không bắt người dân nộp đi nộp lại.

“Một bộ hồ sơ có thể bị làm giả; một quyết định có thể bị lợi dụng. Nhưng nếu luật buộc xác minh độc lập, nhận diện dấu hiệu bất thường và can thiệp kịp thời, chúng ta có thể chặn nguy cơ trước khi trẻ bị tổn hại. Đó phải là chuẩn của Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi)”, đại biểu nhấn mạnh.

ĐBQH Sùng A Lềnh (Lào Cai) đề nghị, cơ quan soạn thảo bổ sung vào Điều 9 quy định theo hướng: “việc giải quyết thủ tục nuôi con nuôi phải được thực hiện theo cơ chế liên thông điện tử giữa cơ quan đăng ký, quản lý hộ tịch, cơ quan Công an, cơ sở trợ giúp xã hội và các cơ quan liên quan trên cơ sở khai thác, sử dụng Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và hệ thống định danh xác thực điện tử VNeID để xác minh nhân thân, điều kiện của các bên theo quy định của pháp luật.

Đại biểu nhấn mạnh, quy định cụ thể về liên thông điện tử sẽ góp phần thể chế hóa chủ trương chuyển đổi số quốc gia, xây dựng chính quyền số và cắt giảm tối đa giấy tờ phiền hà cho người dân. Việc quy định tường minh về liên thông điện tử và định danh VNeID sẽ tạo hành lang pháp lý vững chắc để triển khai dịch vụ công trực tuyến toàn trình, giúp cơ quan nhà nước xác thực chính xác nhân thân, chỗ ở, điều kiện của người nhận con nuôi một cách minh bạch, nhanh chóng; đồng thời ngăn chặn triệt để các hành vi làm giả giấy tờ, trục lợi trong hoạt động cho, nhận con nuôi.

Rõ vấn đề kế thừa giữa con nuôi với cha mẹ đẻ

Quan tâm đến hệ quả pháp lý của việc nuôi con nuôi, ĐBQH Lê Thị Ngọc Linh (Cà Mau) đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ vấn đề quyền thừa kế giữa con nuôi với cha mẹ đẻ sau khi việc nuôi con nuôi được xác lập.

Theo quy định tại Điều 651 và Điều 653 của Bộ luật Dân sự năm 2015, quan hệ thừa kế giữa con nuôi, cha mẹ nuôi và cha mẹ đẻ cần được xem xét trong mối liên hệ với quy định về người thừa kế theo pháp luật. Trong khi đó, khoản 2 Điều 26 dự thảo Luật quy định chấm dứt một số quyền, nghĩa vụ giữa cha mẹ đẻ và con đã được cho làm con nuôi nhưng chưa làm rõ hệ quả đối với quyền thừa kế. Điều này có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng khác nhau trong thực tiễn, đặc biệt khi giải quyết về việc phân chia di sản.

Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu quy định rõ hệ quả pháp lý về thừa kế tương ứng với từng hình thức nuôi con nuôi. Cụ thể, đối với trường hợp nuôi con nuôi nhằm xác lập đầy đủ quan hệ cha mẹ nuôi và con nuôi, cần làm rõ việc chấm dứt quan hệ thừa kế với gia đình gốc.

Đối với trường hợp nhận nuôi con nuôi trong phạm vi gia đình nhưng vẫn duy trì quan hệ với gia đình gốc, cần xem xét cơ chế bảo đảm quyền thừa kế phù hợp, tránh làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em cũng như các thành viên gia đình có liên quan.

Đồng thời, đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát bảo đảm tính thống nhất giữa Luật Nuôi con nuôi với Bộ luật Dân sự và các quy định pháp luật có liên quan; quy định rõ thời điểm phát sinh hệ quả pháp lý, phạm vi quyền thừa kế được duy trì hoặc chấm dứt, và cách xử lý trường hợp một người có nhiều căn cứ hưởng thừa kế đối với cùng một di sản. Qua đó bảo đảm quy định rõ ràng, khả thi, hạn chế tranh chấp và bảo vệ tốt nhất quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ em.

Giải trình về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ, đối với hệ quả pháp lý của việc nuôi con nuôi, trong đó có việc quyền thừa kế, tại khoản 2 Điều 26 dự thảo Luật hoàn toàn không loại trừ quyền nhận thừa kế của trẻ em đã được cho làm con nuôi đối với di sản thừa kế của cha mẹ đẻ.

Bộ trưởng nhấn mạnh, quy định này được thực hiện theo Bộ luật Dân sự và đang rất ổn định, đây cũng là truyền thống rất riêng của nước ta. Chúng ta không cứng nhắc là quy định chấm dứt quyền thừa kế của cha mẹ đẻ với con nuôi khi đã cho làm con nuôi, mà vẫn duy trì quyền thừa kế. Bộ trưởng cho biết, sẽ nghiên cứu để thể hiện rõ hơn trong dự thảo Luật.