Mở đường bằng thể chế và sứ mệnh của Quốc hội

Đó không chỉ là sự thay đổi trong cách thức xây dựng pháp luật, mà sâu xa hơn là sự đổi mới trong tư duy quản trị quốc gia.

Thông điệp ấy được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh khi yêu cầu công tác lập pháp phải chuyển mạnh từ trạng thái "bị động, chạy theo thực tiễn" sang "chủ động dẫn dắt lập pháp", kiến tạo khuôn khổ thể chế cho phát triển. Nếu trước đây pháp luật thường đi sau thực tiễn để điều chỉnh những gì đã xảy ra thì trong giai đoạn mới, pháp luật phải có khả năng dự báo, dẫn dắt và mở đường cho những xu hướng phát triển mới.

Đây có thể xem là điểm mới quan trọng nhất của Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI. Trong bối cảnh khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số và chuyển đổi xanh đang làm thay đổi sâu sắc đời sống kinh tế - xã hội, một hệ thống pháp luật chỉ phản ứng với thực tiễn sẽ luôn ở thế đi sau. Muốn tạo ra những động lực tăng trưởng mới, thể chế bắt buộc phải đi trước một bước.

Đằng sau sự chuyển đổi tư duy lập pháp đó còn là sự thay đổi trong nhận thức về vai trò của thể chế. Nếu trước đây thể chế chủ yếu được nhìn nhận như công cụ quản lý nhà nước thì ngày nay thể chế ngày càng được xác định là một nguồn lực phát triển. Một quy định bất hợp lý có thể làm chậm dòng vốn đầu tư, làm gia tăng chi phí tuân thủ hoặc bỏ lỡ cơ hội phát triển. Ngược lại, một chính sách đúng đắn có thể mở ra không gian phát triển cho cả một ngành, một địa phương hay toàn bộ nền kinh tế.

Bởi vậy, xây dựng pháp luật không đơn thuần là hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật. Đó là quá trình kiến tạo những động lực phát triển mới cho đất nước.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định chỉ rõ, điểm mới nổi bật là công tác lập pháp không chỉ tập trung hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho các lĩnh vực hiện hữu mà phải chủ động tạo lập hành lang pháp lý thúc đẩy phát triển các công nghệ mới, mô hình kinh doanh mới, phương thức quản trị mới và các động lực tăng trưởng mới, qua đó mở rộng không gian phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đặt trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu ấy càng có ý nghĩa quan trọng. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục tạo đột phá về thể chế để giải phóng sức sản xuất, khơi thông mọi nguồn lực cho phát triển và tạo nền tảng cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trở thành động lực tăng trưởng mới. Nói cách khác, muốn thực hiện thành công các đột phá chiến lược trong giai đoạn tới, trước hết phải có đột phá về tư duy và chất lượng lập pháp.

Và như vậy, câu hỏi quan trọng nhất đối với Quốc hội khóa XVI không phải là sẽ thông qua được bao nhiêu đạo luật. Điều quyết định thành công của nhiệm kỳ này là những đạo luật ấy có tạo ra được những thay đổi thực chất đối với sự phát triển của đất nước hay không.

Một đạo luật được thông qua là hoàn thành một quy trình lập pháp. Nhưng một thể chế có khả năng khơi thông nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và cải thiện đời sống nhân dân thì "sứ mệnh lập pháp" mới hoàn thành trọn vẹn.

Đó cũng là điểm mới của Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI khi yêu cầu phải gắn chặt công tác xây dựng pháp luật với tổ chức thi hành pháp luật, với hiệu quả thực thi chính sách và với các mục tiêu phát triển đất nước. Điều này cho thấy, năng lực lập pháp không chỉ là năng lực xây dựng luật, mà đang trở thành một cấu phần quan trọng của năng lực quản trị quốc gia.

Với ý nghĩa đó, nhiệm vụ lớn nhất của Quốc hội khóa XVI không chỉ là hoàn thiện hệ thống pháp luật, mà còn phải chuyển hóa thể chế thành lợi thế cạnh tranh quốc gia, đưa pháp luật thành động lực phát triển thay vì chỉ là công cụ quản lý.

Làm được điều đó, dấu ấn lớn nhất của Quốc hội khóa XVI sẽ không nằm ở số lượng đạo luật được ban hành, mà ở những không gian phát triển mới được mở ra cho đất nước, những nguồn lực được khơi thông và những cơ hội được tạo dựng cho các thế hệ tương lai.