Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan: Giảm thủ tục, tăng thuận lợi thương mại
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan đơn giản hóa nhiều thủ tục, đẩy mạnh hải quan số, kéo dài thời gian lưu hàng tại kho ngoại quan và bổ sung quy định quản lý hàng hóa qua thương mại điện tử, bưu chính, chuyển phát nhanh. Luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.
Kéo dài thời gian lưu hàng tại kho ngoại quan
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, tháng 8/2026. Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận cho biết, Luật tập trung cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh hải quan số và tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu.
Theo đó, Luật sửa đổi các quy định về hồ sơ hải quan, cơ chế một cửa quốc gia, quản lý rủi ro, quản lý tuân thủ và kiểm tra hồ sơ; bỏ điều kiện đối với đại lý làm thủ tục hải quan và nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan để phù hợp với Luật Đầu tư năm 2025.
Một điểm mới đáng chú ý là thời hạn lưu giữ hàng hóa tại kho ngoại quan được nâng lên tối đa 24 tháng kể từ ngày hàng được gửi vào kho. Trước đây, Luật Hải quan năm 2014 quy định thời hạn này không quá 12 tháng và được gia hạn một lần, tối đa 12 tháng nếu có lý do chính đáng. Quy định mới giúp doanh nghiệp không phải thực hiện thủ tục gia hạn, có thêm thời gian tìm kiếm đối tác, thị trường tiêu thụ, đồng thời tạo thuận lợi cho hoạt động trung chuyển hàng hóa quốc tế.
Đối với kho ngoại quan, địa điểm thu gom hàng lẻ, Luật giảm chế độ báo cáo của doanh nghiệp, tăng ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý. Thủ tục kiểm tra, giám sát đối với hàng hóa vận chuyển chịu sự giám sát hải quan cũng được đơn giản hóa theo hướng người khai hải quan thực hiện thông báo thay vì phải đăng ký và chờ cơ quan hải quan chấp nhận.
Luật bổ sung quy định về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử; bổ sung địa điểm thành lập kho ngoại quan, địa điểm thu gom hàng lẻ, tập kết, kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất nhập khẩu tại khu thương mại tự do, trung tâm logistics, khu công nghệ số tập trung và cụm công nghiệp. Quyền, nghĩa vụ của doanh nghiệp kinh doanh hàng miễn thuế cũng được bổ sung.
Cùng với tạo thuận lợi thương mại, Luật tăng cường công cụ quản lý hải quan. Cơ quan hải quan được chủ động tạm dừng hàng hóa quá cảnh khi có căn cứ rõ ràng nghi ngờ giả mạo về sở hữu trí tuệ; doanh nghiệp kinh doanh kho, bãi, cảng được bổ sung trách nhiệm tiêu hủy hàng hóa tồn đọng gây ô nhiễm môi trường.
Luật cũng sửa đổi nguyên tắc kiểm tra sau thông quan; điều chỉnh thời hạn kiểm tra và gia hạn từ 10 ngày làm việc thành không quá 20 ngày, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết các nội dung liên quan.
Hàng hóa trung chuyển chịu sự giám sát hải quan
Luật cũng bổ sung, hoàn thiện một số khái niệm và quy định để phù hợp với thực tiễn thương mại và các luật có liên quan. Theo đó, bổ sung khái niệm “địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế”; sửa đổi khái niệm “kho ngoại quan”, “người khai hải quan”; bổ sung trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền trong quy hoạch, thiết kế xây dựng liên quan đến khu thương mại tự do.
Quy định về mã số hàng hóa thuộc danh mục xuất nhập khẩu theo giấy phép, điều kiện và hàng hóa thuộc diện kiểm tra chuyên ngành được sửa đổi nhằm bảo đảm thống nhất với Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam. Luật cũng sửa quy định về khai bổ sung; phân cấp Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết và quyết định một số trường hợp đặc biệt được miễn kiểm tra thực tế hàng hóa.
Đối với hàng hóa xuất nhập khẩu qua dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh, Luật giao Bộ Tài chính quy định chi tiết thủ tục, kiểm tra, giám sát hải quan. Hàng hóa trung chuyển được xác định là hàng hóa vận chuyển chịu sự giám sát hải quan. Các quy định về tổ chức thu thuế, các khoản thu khác và trị giá hải quan đối với hàng xuất khẩu cũng được sửa đổi để đồng bộ với pháp luật liên quan; đồng thời bãi bỏ các quy định về kho bảo thuế.
Đáng chú ý, Luật sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ, cho phép cơ quan hải quan chủ động tạm dừng hàng hóa quá cảnh khi có căn cứ nghi ngờ giả mạo về sở hữu trí tuệ. Một số quy định của Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Xử lý vi phạm hành chính cũng được sửa đổi để phù hợp với chức danh, chức năng, nhiệm vụ và mô hình tổ chức bộ máy hiện nay.
Luật đồng thời bổ sung nguyên tắc áp dụng pháp luật khi các luật khác có quy định về thủ tục, kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan hoặc chế độ ưu tiên đối với doanh nghiệp khác với Luật Hải quan; ngoại trừ Luật Phát triển đô thị, Luật Thủ đô và các nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc biệt, đặc thù.
Luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.
